Naar de inhoud
Panoramix

Panoramix

Een tekenkamer die u zelf indeelt. Splits het venster tot u de panelen hebt die dit werk vraagt — een tekening, een 3D model, een rekenblad, uw scans ernaast — en teken op maat.

Zelfstandige Java-toepassing voor macOS, Windows en Linux. Geen installatie, geen abonnement, geen account. Gratis, en dat blijft zo.

Het opstartscherm van PANORAMIX: het woordmerk in messing op oude zeekaarten
Het opstartscherm, elke keer dat u begint.

Wat het is

Eén venster, en u bepaalt wat erin staat

De meeste tekenprogramma's zetten hun vensters vast: hier de tekening, daar de eigenschappen, en wie het anders wil, sleept met zwevende palletten. PANORAMIX doet het zoals Blender het doet. Het venster is één vlak, verdeeld in gebieden. U splitst een gebied horizontaal of verticaal, of voegt het weer samen met zijn buur. Linksboven in elk gebied staat een keuzelijst die zegt wát dat gebied toont. Meer is het niet — en het is genoeg om voor elk soort werk een eigen indeling te maken en die te bewaren.

Een gebied splitsen en weer samenvoegen: rechtsklik op de scheidingslijn Tekening één gebied splitsen Tekening Outliner Horizontaal splitsen Verticaal splitsen Samenvoegen met… rechtsklik en verder Tekening Outliner Rekenblad zo diep als u wilt Elk gebied kiest linksboven zelf wat het toont
Rechtsklik op een scheidingslijn: splitsen of samenvoegen. Wat een gebied toont, kiest u linksboven in zijn kopbalk. Een indeling die u bevalt, bewaart u als werkruimte.
Vier gebieden naast elkaar: een tekening, de outliner, de gekoppelde gegevens en een tweede aanzicht
Vier gebieden in één venster: de samentekening van een stoommachine, de outliner met alle modellen, de lijst met gekoppelde onderdelen, en rechtsonder een tweede aanzicht op diezelfde tekening.

Gratis

Geen licentiekosten, geen abonnement, geen account — ook niet voor beroepsgebruik.

Geen installatie

Een zip uitpakken volstaat. De toepassing schrijft alleen in uw eigen mappen.

Eén Java-bestand

Zuivere Java, zonder bibliotheken van derden; alleen de pagina voor de VR-bril tekent met three.js (MIT). Alles zit in panoramix.jar.

Uw indeling

Werkruimtes die onthouden welk model, welke zoom en welke lade elk gebied toonde.

De panelen

Vijftien dingen die een gebied kan tonen

Negen ervan horen bij het document dat openstaat, een tiende bedient het tekenen zelf. Zet ze naast elkaar zoals het u uitkomt.

Tekening

Het tekenvlak: lijnen, bogen, vormen, tekst en arceringen op maat, met lagen, kleuren, lijndiktes en stijlen.

Lees verder →

3D ontwerpen

Tekenen en modelleren in de ruimte, met hetzelfde kompas: aanzichten, een werkvlak dat u zelf zet, de gereedschappen die u kent, en lichamen die u uit een gesloten vorm extrudeert of om een as wentelt, daarna uitsnijdt, combineert en afrondt, en als STL of OBJ naar een 3D-printer of Blender stuurt, of exact als STEP naar een ander CAD-programma — en een STEP-bestand van een ander programma leest u even exact in. Een 3D model koppelt u in een ander 3D model, of in een tekening in het zicht dat u kiest.

Lees verder →

Gereedschapsinstellingen

De instellingen van het gereedschap dat loopt, ruim onder elkaar naast uw tekening of 3D model, met een plakicoon naast elk invulveld.

Lees verder →

Gekoppelde gegevens

Een ingescande tekening, een foto of een ander model onder uw werk leggen, op maat geijkt.

Lees verder →

Rekenblad

Werkboeken met werkbladen, formules en opmaak — in hetzelfde bestand als de tekening.

Lees verder →

Outliner

De hele opbouw van het bestand als boom: modellen, lagen, elementen en koppelingen.

Lees verder →

Plot

Een tekening, een rekenblad of een 3D model op papier via PDF, met bewaarde plotconfiguraties, een voorbeeld, een pentabel en een lagenkeuze.

Lees verder →

Script

PANORAMIX besturen met een programma in Java: tekenen in een lus, cellen vullen, lagen kiezen, elk gereedschap met al zijn instellingen — met een editor in kleur, en de scripts in uw bestand.

Lees verder →

Knoppenbalk

De scripts van uw bestand op knoppen, met een opschrift naar keuze en in groepen die u zelf indeelt: een smalle balk boven de tekening, of een kolom ernaast.

Lees verder →

Markdown

Een .md-tekst opgemaakt lezen en bewerken: notities en verslagen in uw bestand, een tekst van schijf, of de handleiding en de andere meegeleverde documenten.

Lees verder →

En drie hulpmiddelen die naast elk werk open mogen blijven staan:

En om uw ontwerp te tonen: sinds versie 2.25 een studio om te renderen, en sinds 3.0 een panorama voor de VR-bril:

En hoe u ze schikt: de studio →

In beeld

Wat er vandaag al in zit

Het volledige venster van PANORAMIX met de samentekening van een stoommachine
De tekenkamer. Ruim vijftig gereedschappen, bemating en vectoren die uw rekenblad volgen incluis, een kompas dat richting en maat scheidt, snappen op acht soorten punten, lagen met eigen kleur en lijndikte, cellen uit een bibliotheek, arceringen die hun rand volgen, gekoppelde tekeningen die u bemaat of als watermerk toont, en een geschiedenis die uw laatste tweehonderd bewerkingen terugneemt.
Een torus, een bol en een spits als lichamen: links gevuld en in perspectief, rechts hetzelfde model als draadmodel
3D ontwerpen. Tekenen in de ruimte met dezelfde werkbalk en hetzelfde kompas, en van een gesloten vorm een lichaam maken door ze te extruderen of om een as te wentelen. Hier drie omgewentelde lichamen: links in de weergave Gevuld met zichtbare randen, rechts hetzelfde model als draadmodel. Trimmen, arceren en meten blijven voorlopig vlak werk.
Een ingescande fabriekstekening uit 1926 onder een nieuwe tekening
Scans eronder. Een ingescande tekening als achtergrond, op maat geijkt, zodat u er rechtstreeks op verder tekent. Koppelt u een tekening met een scan erin, dan komt de scan mee, ook in het 3D model.
Een rekenblad met een begroting in het venster van PANORAMIX
Het rekenblad. Werkboeken met formules en opmaak, bewaard in hetzelfde tekeningbestand als uw tekening — hier over het volle venster, met de opmaakstrook en de formulebalk boven het celvlak.
De gids in de toepassing met een les over het kompas
De gids erbij. Achttien lessen over het kompas, met knoppen die de handeling voordoen in het echte tekengebied.

Nieuw in 5.4: synchroniseren vanuit elk venster, en recht is recht

Rechtsboven in elk venster, tussen het vlaggetje van de taal en Cijfers zonder Shift, staat een nieuw icoon: Synchronisatie. Het opent het synchronisatiepaneel in een eigen venster, los van de indeling — ophalen van en verzenden naar uw FTP-server kan dus ook als het paneel nergens in een werkruimte staat. Het is hetzelfde paneel, met de server, Ophalen, Verzenden en Vernieuwen in zijn kopbalk; het venster hoort bij uw computer en niet bij de tekening. In een paneel 3D ontwerpen kijken Boven en Onder nu recht naar beneden en naar boven, en toont een recht aanzicht het model zonder perspectief, zoals een aanzicht in een tekening — draai het beeld en uw perspectief komt terug. En wat u kiest, onthoudt het bestand meteen: gevuld of draadmodel, perspectief en het aanzicht van elk paneel, en per 3D model hoe het laatst getoond werd, zodat een nieuw paneel er meteen mee begint.

De studio met het synchronisatiepaneel in een eigen venster ervoor: de server Kantoor, de map /projecten met hal.pnx opgehaald; rechtsboven licht het icoon Synchronisatie op
Synchronisatie in een eigen venster. Het icoon rechtsboven licht op zolang het venster openstaat; de indeling erachter heeft geen synchronisatiepaneel nodig.
Twee panelen 3D ontwerpen op een gebouwtje met een hoge schoorsteen: links het aanzicht Boven, recht en zonder perspectief, de schoorsteen een cirkel; rechts isometrisch met perspectief
Recht is recht. Links Boven: een plattegrond, de schoorsteen een cirkel, ook met perspectief gekozen. Rechts isometrisch, met perspectief.

Nieuw in 5.3: schroefdraad op de werktekening

Koppelt u een 3D model in een tekening, dan toont elk aanzicht nu de aanduiding van schroefdraad die als textuur op een lichaam ligt (ISO 6410). Van opzij de twee dunne lijnen van de kern langs de as, tot aan de draadgrens; in een kopaanzicht de driekwart cirkel, open rechtsboven — bij een bout binnen de cirkel van de as, bij een moer of een getapt gat buiten de cirkel van de boring. Als technische tekening volgt de aanduiding wat er van de draad te zien is: de kernlijn van een bout van opzij is zichtbaar, die van een moer van opzij gestreept, en achter een plaat gaat ze precies op de rand van de plaat over. De kernlijn blijft dun, welke dikte u de zichtbare lijnen ook geeft, en het kompas snapt erop: het zijn gewone lijnen, bogen en ellipsen van de tekening.

Een werktekening met vier aanzichten van een bout en een moer met schroefdraad als textuur en een bout met gemodelleerde draad: van voor de dunne kernlijn in de schacht en de gestreepte draad van de moer, in de kopaanzichten de driekwart cirkel
Vier aanzichten als technische tekening. Bovenaan van voor en isometrisch: de dunne kernlijn in de schacht van de bout, de draad van de moer gestreept. Onderaan de kopaanzichten, van onder en van boven: de driekwart cirkel van de kern, bij de moer buiten de boring.

Nieuw in 5.2: schroefdraad in het draadmodel en op de plot

Een schroefdraad die als textuur op een lichaam ligt, toonde haar gangen alleen in de gevulde weergave en in de render. In de weergave Draadmodel en op de plot van een 3D model staat nu haar aanduiding, zoals op een technische tekening (ISO 6410): de dunne kernlijn — bij een bout binnen de as, op de kerndiameter; bij een moer buiten de boring, op de nominale diameter — en de draadgrens waar de draad ophoudt. De kernlijn krijgt de dunste lijndikte van het bestand, de draadgrens die van het lichaam. De aanduiding volgt het lichaam door elke plaatsing en in perspectief, en een klik erop wijst het lichaam aan; een rand is ze niet: u snapt er niet op en ze gaat niet mee naar een ander bestand.

Twee bouten, een moer en een pijpnippel van voor in de weergave Draadmodel: de bout en de nippel met schroefdraad als textuur tonen de dunne kernlijn en de draadgrens, de bout en de moer met gemodelleerde draad hun echte randen
De aanduiding. Links de bout met M10 als textuur: de dunne kernlijn binnen de schacht en de draadgrens waar de draad ophoudt. Daarnaast de bout en de moer met gemodelleerde draad, en rechts de nippel met G 1/2.

Nieuw in 5.1: veren en schroefdraad in 3D

Versie 5.1 brengt twee gereedschappen in 3D ontwerpen. Helix bouwt een veer zonder vorm vooraf: klik het hart, de straal en de hoogte. Een drukveer, een kegelveer of een vlakke spiraal, met een ronde of rechthoekige draad, rechts of links — als exact lichaam, met een inhoud die klopt met de formule. Schroefdraad legt inwendige of uitwendige draad op een as, een bout, een boring of een moer: metrisch, BSP en BSPT, met de maten uit de normtabellen. Als textuur blijft het lichaam licht en toont het de gangen in de gevulde weergave en in de render; gemodelleerd wordt het ronde vlak het echte profiel, met een speling voor de 3D-printer — exporteer naar STL en de draad zit erin. Scripts en de AI-koppeling kunnen het ook, en beide blijven in de bouwgeschiedenis te wijzigen.

Een paneel 3D ontwerpen met drie veren: een drukveer met ronde draad, een kegelveer van band en een vlakke spiraal; bovenaan de strook van het gereedschap Helix
Helix. Een drukveer, een linkse kegelveer van band en een vlakke spiraal. In de strook: de vorm van de draad, de straal, en welke twee van spoed, windingen en hoogte u geeft.
Twee bouten M10, een moer en een pijpnippel: de eerste bout toont schroefdraad als textuur, de tweede bout en de moer hebben gemodelleerde draad, de nippel pijpdraad G 1/2
Schroefdraad. Links M10 als textuur, daarnaast dezelfde bout en een moer met gemodelleerde draad, klaar voor de printer; rechts een pijpnippel met G 1/2.

Nieuw in 5.0: penselen, groepen, maskers — en Photoshop, RAW en drukwerk

Versie 5.0 maakt van het paneel Beeldbewerking een volwaardige beeldbewerker. Penseel, gum en kloonstempel schilderen op een laag, op een lege laag of op een masker — elke streek blijft een stap die u later nog wijzigt. Nieuwe filters (vervagen, verscherpen, ruis), laaggroepen met dekking, mengmodus en masker, en een masker dat u apart bewerkt: uitbreiden, inkrimpen, erop schilderen. Het paneel kreeg een verschuifbare scheidingslijn en eigenschappen in verticale tabs. Photoshop-bestanden (PSD en PSB) leest u met hun lagen en schrijft u weer weg; een DNG wordt echt ontwikkeld, van de andere RAW-formaten komt het camerabeeld. Het kleurprofiel van een beeld wordt gevolgd, en voor drukwerk exporteert u naar TIFF of PDF in CMYK met het profiel van uw drukker; PNG en TIFF kunnen in 16 bit. Scripts, de AI-koppeling en Cleo kunnen het ook.

Het paneel Beeldbewerking met het masker van een vrijgesteld LEGO-poppetje in rood over het beeld; rechts de tab Masker met de bewerking Uitbreiden van 3 pixels
Een masker apart bewerken. Het masker van het poppetje, rood getoond, iets uitgebreid zodat er geen rand van de achtergrond meer langs loopt — de bewerking blijft te wijzigen.
Een groen logo op wit, met Kleur naar transparant vrijgesteld op de donkerblauwe affiche; rechts de stap met haar uitleg, de tolerantie en de zachte rand
Kleur naar transparant. Een logo op wit, vrijgesteld met de nieuwe standaarden en een eigen gereedschap; de uitleg zegt waar een gekleurde zoom vandaan kan komen.

Nieuw in 4.13: beeldbewerking

Het nieuwe paneel Beeldbewerking bewerkt een render uit de studio, een foto of een scan zoals een beeldbewerker. Maak er een collage met lagen van: helderheid/contrast, niveaus, curven, belichting en kleurtoon/verzadiging; een witte achtergrond die transparant wordt; een rand, slagschaduw, gloed of reliëf; verplaatsen, verschalen, draaien en vrij vervormen; selecties met de rechthoek, de lasso en de toverstaf; tekst; en een kleurenstrip zoals in CorelDRAW. Elke aanpassing blijft een stap die u later nog wijzigt: de pixels van een afbeelding veranderen nooit, en alles staat verliesloos in uw bestand — ingebed of gekoppeld. Ook beelden van honderden megapixels. Exporteren naar PNG, JPEG en PDF; scripts en de AI-koppeling kunnen het ook.

Het paneel Beeldbewerking met een collage: een render van een spoorbrug met een witte rand en een slagschaduw, een vrijgesteld LEGO-poppetje op een oranje sokkel en de titel PANORAMIX Beeldbewerking; rechts de lagen en de eigenschappen van de gekozen laag
Een collage. Een render met rand en schaduw, een poppetje vrijgesteld met de toverstaf, een vlak uit een selectie en een tekst met reliëf — elke stap blijft te wijzigen.
Dezelfde collage met rechts de aanpassingslaag Curven: een S-curve over het histogram van de samenstelling
Curven op alles eronder. Een aanpassingslaag met haar curve en het histogram; de lagen eronder blijven zoals ze waren.

Nieuw in 4.5: de studio voor grote samenstellingen

Drie verbeteringen die bij de renders van een stoomlocomotief uit 26 gekoppelde bestanden bovenkwamen. Gekoppelde gegevens dragen hun materiaal: een lichaam uit een gekoppeld bestand krijgt het materiaal van de laag die hier dezelfde naam heeft, zoals Samenvoegen de lagen zou koppelen, en de sectie Toewijzing toont ook de laagnamen die alleen in de koppelingen bestaan. Een plafond tegen vuurvliegjes per scène tempert de losse felle beeldpunten op glanzende lak en metaal, gemeten aan de helderheid van een wit vlak in de scène. En een orthografische camera rendert nu ook op de grafische kaart: op de DGX Spark een zijaanzicht in 4K in zes minuten in plaats van 45.

De sectie Toewijzing van het paneel Studio: de laag Messing telt een lichaam hier en een uit een gekoppeld bestand, en de laag Lak staat onder Uit gekoppelde gegevens
Op naam, zoals Samenvoegen. «Messing» telt ook het gekoppelde lichaam mee; «Lak» bestaat alleen in de koppeling, en een materiaal kiezen maakt hier die laag.
De tab Instellingen van het paneel Studio met onder Kwaliteit het plafond Normaal (8 × wit) en het vinkje Glanzende kaatsingen verzachten
Een plafond per scène. Normaal voor een nieuwe scène; een bestaande blijft Uit en rendert zoals vroeger.

Nieuw in 4.4: een plot op 1:1 is weer 1:1

Het paneel Plot schreef de schaal van elke PDF-pagina tot en met 4.3 afgerond, als 2,835 punt per millimeter in plaats van 2,8346…. Een plot op 1:1 was daardoor 0,0125 % te groot: 0,15 mm over de breedte van een A0. Nu staat de schaal op zes decimalen, en heeft een plot op 1:1 zijn ware maten tot op een duizendste millimeter — ook als u hem met het paneel PDF weer inleest. Verder schrijft het plotpaneel dezelfde PDF. Een plot die al gemaakt was, houdt de oude schaal tot u hem opnieuw plot.

Nieuw in 4.3: een tekening uit een PDF

Het nieuwe paneel PDF doet wat Plot doet, in omgekeerde richting: het haalt de lijnen, bogen, cirkels en tekst van een PDF-pagina terug in een tekening. Open een PDF — een maattekening uit een handleiding, een plattegrond die per mail kwam, een plot van PANORAMIX zelf —, kies de pagina op haar miniatuur, trek een fence rond het deel dat u wilt, kies de schaal en klik op Importeren. Wat in de PDF een cirkel was, wordt weer een cirkel met een middelpunt; een maatcijfer wordt weer tekst die u kunt wijzigen. PANORAMIX leest de PDF zelf, met niets dan Java, ook een beveiligde. En met Opnemen reist de PDF mee in uw bestand, in de outliner onder Bijlagen.

Het paneel PDF met de plot van de Hercules-stoommachine: links de keuzes, in het midden de miniatuur, rechts het blad met een fence rond de samentekening
Kies en baken af. De pagina op haar miniatuur, een fence rond het deel dat u wilt, en de schaal waarop het geplot werd.
De samentekening na het importeren als nieuw model in het tekengebied, geselecteerd, naast het paneel PDF
Eén klik, één stap. De tekening staat in een nieuw model, met cirkels als cirkels en bogen als bogen; ⌘Z neemt alles terug.

Nieuw in 4.2: uw eigen achtergrond en lades als gereedschapspalet

Een tekengebied, een paneel 3D ontwerpen en een rekenblad krijgen elk een eigen achtergrond: een wit vel zoals op papier, een lichtgrijs werkvlak of een donker nachtblauw. Tik een kleurwaarde of kies een staal, en maak de kleur met een regelaar lichter of donkerder; u ziet het meteen in het paneel. Op een lichte achtergrond tekent PANORAMIX witte en lichte lijnen, de voorvertoning en het kompas in een donkere inkt, zodat alles leesbaar blijft. En wie een paar lades altijd bij de hand wil, zet ze als balk rond de tekening — links, rechts of bovenaan, in de volgorde die u kiest — met al hun gereedschappen in zicht, in 2D en in 3D. Achtergrond en balken horen bij het paneel en worden met uw bestand bewaard.

Links een tekengebied op een crèmekleurig vel met de lade Tekenen als balk links en Wijzigen als balk bovenaan, de tekening in donkere inkt; rechts een paneel 3D ontwerpen op een donker nachtblauw met een kastje en de lade Wijzigen als balk rechts
Twee panelen, elk op zijn manier. Links een licht vel met twee lades als balk, rechts 3D op nachtblauw met een balk aan de rechterkant.
Het venster Achtergrondkleur: de kleurwaarde, een rij stalen, de regelaar voor lichter of donkerder op −10 % en een voorbeeld van lijnen en tekst op die achtergrond
Een kleurwaarde en een regelaar. Wat u kiest, staat meteen in het paneel; OK bewaart het, Annuleren zet het terug.

Nieuw in 4.1: Claude in PANORAMIX

Het paneel Claude (Hulpmiddelen › Claude) brengt Claude Code, de versie van Claude voor de terminal, in de studio. Claude deelt het open document met u: het tekent en bouwt erin met de gereedschappen en de scripting van PANORAMIX, en kijkt zijn werk na met beelden die u in het paneel mee ziet. Elke stap is met ⌘Z terug te nemen. Geef een tekening, een pdf of een beeld mee, volg wat Claude schrijft en welke gereedschappen het oproept, en sta toe of weiger wat het buiten PANORAMIX wil doen. Het gesprek wordt in het document bewaard: ook later, en op een andere computer, stelt u er een vervolgvraag op. Meters tonen het model, de inspanning, hoe vol de context is, hoeveel van de limieten van uw abonnement gebruikt is, en de tokens van het gesprek. U hebt Claude Code nodig, geïnstalleerd en één keer aangemeld met uw eigen account bij Anthropic.

Links een tekening in PANORAMIX met een bufferbalk van de BR 64, rechts het paneel Claude met de vraag, de gereedschappen die Claude opriep, een uitsnede van de gescande tekening en het antwoord met de gebruikte maten
Een onderdeel uit een scan. Claude las een gescande werktekening van de BR 64 en tekende er een bufferbalk uit in 2D, op ware grootte, met de maten van het blad; rechts wat het deed en wat onzeker bleef.
Dezelfde bufferbalk met nu ook een plaat en een hoekstaal als streepjeslijnen, en rechts in het paneel Claude de vervolgvraag en het antwoord
Een vervolgvraag. In hetzelfde gesprek: de plaat en de hoekstaal achter de balk als verborgen lijnen, nagekeken tegen een uitsnede van de scan.

Nieuw in 4.0: duizenden gedeelde 3D-cellen in de standaardheap

Een gedeelde 3D-cel bewaart in het geheugen nu alleen haar plaatsing: het aanzicht, het aanwijzen en het snappen rekenen op de inhoud van de definitie, één keer bewaard voor alle exemplaren. Een scène met elfduizend gedeelde sparren en 4,4 miljoen driehoeken, die op een Mac van 8 GB niet meer opende, opent nu in de standaardheap van 2 GB en houdt hoogstens 1,1 GB vast, ook na honderden muisbewegingen, draaien en zoomen. In een paneel 3D ontwerpen hertekent een muisbeweging — snappen, aanwijzen, de voorvertoning van een gereedschap — alleen nog wat boven het model ligt. Openen alleen schrijft een bestand niet meer opnieuw, en --geheugen blijft gelden als PANORAMIX naar een andere versie overschakelt. Wat u ziet en krijgt, blijft gelijk. Vanaf 4.0 biedt de downloadpagina alleen deze versie en wat erna komt aan; een vorige versie die al op uw machine staat, blijft u gebruiken.

Nieuw in 3.29: een lange uitleg loopt niet meer over de keuzes

In het paneel Bibliotheek kon een lange uitleg — vooral in een eigen bibliotheek, of in een smal of laag paneel — over de keuzes eronder lopen: Nominale maat lag eronder, en een klik op een keuze kwam bij de tekst terecht. Nu krijgen de keuzes en Plaatsen altijd hun volle plaats. De titel, de maten en de uitleg staan in een eigen vak dat schuift; wordt het paneel krap, dan krimpt eerst het voorbeeld en schuift daarna de tekst, en kiest u een andere maat of een ander aanzicht, dan blijft de tekst staan waar u las. Zolang alles past, ziet het paneel eruit zoals voordien.

Nieuw in 3.28: alle quad®-klemstukken van RK Rose+Krieger

De rubriek Klemsystemen bevat nu de hele lijn quad® van RK Rose+Krieger: 51 klemstukken voor ronde buizen en vierkante kokers van 30 tot 80 mm, in acht mappen zoals de catalogus ze indeelt — kruis-, hoek-, voet-, steek-, mof-, parallel-, flens- en scharnierklemstukken. Elk heeft de maten, het codenummer, de massa en de belastingsgegevens van de catalogus, wordt van voren, van opzij en van boven getekend, en bouwt zich in een paneel 3D ontwerpen als lichaam, met elk deel en elke klemschroef apart. Het plaatsingspunt ligt op de as van de koker, of waar de assen van twee kokers elkaar kruisen: zet het op de as in uw tekening en het klemstuk zit er juist rond. Waar de catalogus zichzelf tegenspreekt, is een maat verbeterd, en de uitleg in het paneel zegt wat er gedrukt stond.

De 51 quad-klemstukken van RK Rose+Krieger in 3D, per soort in rijen: kruis-, hoek-, voet-, steek-, mof-, parallel-, flens- en scharnierklemstukken
De hele lijn. De 51 types in 3D, in maat 40, per map een rij: kruis-, hoek-, voet-, steek-, mof-, parallel-, flens- en scharnierklemstukken.
Het paneel Bibliotheek met het scharnierklemstuk RK quad GFM 40 als lichaam, met het vinkje Voorbeeld in 3D
Een scharnierklemstuk. GFM 40 in het paneel: een voetklemstuk, het scharnier en een mofklemstuk, gestrekt, met de uitleg erboven.

Nieuw in 3.27: minder werkgeheugen na een render, en een reden als het bewaren mislukt

Na een render — klaar, gestopt of mislukt — houdt PANORAMIX alleen het beeld bij, niet langer de scène waarmee het gerekend werd. Een scène van een miljoen driehoeken hield tot nu honderden megabytes vast tot de volgende render, ook nadat het document dicht was, en een tweede render werd ernaast opgebouwd. Gemeten met een gestopte render: 287 MB in plaats van 741, en 30 MB in plaats van 742 zodra het document dichtgaat. Mislukt het bewaren, dan hoort ook een AI waarom — bij een volle heap bijvoorbeeld «te weinig werkgeheugen om het bestand te schrijven» —, en er blijft geen half bestand naast uw tekening staan.

Nieuw in 3.26: cellen en standaardonderdelen in 3D

Cel plaatsen en Onderdeel plaatsen werken nu ook in een paneel 3D ontwerpen, en elk van de honderd meegeleverde onderdelen — bouten, moeren, ringen, pennen, profielen, staafstaal en het klemstuk van RK Rose+Krieger — bouwt zich daar als lichaam, maatvast volgens zijn tabel. Het staat in de stand van het kompasvlak: met T van boven, met F naar u toe, met S naar rechts; druk dezelfde letter nog eens en het keert om — de moer onder de plaat, met haar steunvlak naar boven. Een draadmodel uit een celbibliotheek wordt een 3D-cel, gewoon of gedeeld zoals in een tekening: honderd bouten zijn één inhoud. In het paneel toont Voorbeeld in 3D het lichaam voor u het plaatst.

Een koker in twee flensklemstukken RK quad FKV 40 op een plaat, in 3D, met bouten van boven en omgekeerde moeren eronder, naast het paneel Bibliotheek met de bout in 3D
Een constructie in 3D. Twee flensklemstukken FKV 40 op een plaat, met bouten DIN 933 van boven en moeren eronder, omgekeerd met een tweede T; rechts de bout in 3D in het paneel.
Het paneel Bibliotheek met het flensklemstuk RK quad FKV 40 als lichaam, met het vinkje Voorbeeld in 3D
Voorbeeld in 3D. Het klemstuk als lichaam, met zijn twee delen en zijn vier klemschroeven; slepen draait het.

Nieuw in 3.25: klemsystemen van RK Rose+Krieger voor constructies met vierkante kokers

De bibliotheek heeft een rubriek Klemsystemen, met de klemstukken van RK Rose+Krieger waarmee u vierkante kokers uit aluminium, roestvast staal of staal verbindt zonder te boren of te lassen. Ze is ingedeeld zoals de catalogus van RK Rose+Krieger, met een map per soort klemstuk, en begint met het flensklemstuk FKV (lijn quad®) voor de kokers 30, 40, 50, 60 en 80 mm. Een klemstuk kent vier aanzichten — het nieuwe vooraanzicht kijkt langs de koker — en zijn plaatsingspunt ligt op de as van de koker: zet het op de as van een koker in uw tekening en het zit er juist rond. De maattabel volgt de catalogus, met het codenummer, de klemschroeven en de belastingsgegevens.

Een koker in twee flensklemstukken RK quad FKV 40 op een plaat, van opzij, van boven en van voren, naast het paneel Bibliotheek met de klemsystemen
Een koker, twee klemstukken. Een koker 40 x 40 x 3 in twee flensklemstukken FKV 40, van opzij, van boven en van voren; rechts de rubriek Klemsystemen in het paneel.
Het paneel Bibliotheek met het flensklemstuk RK quad FKV 80 in vooraanzicht
Uit de catalogus. RK quad FKV 80 in vooraanzicht, met de drie gleuven van de grote maten.

Nieuw in 3.24: de bibliotheek onthoudt haar boom, en uw lagen voor standaardonderdelen

Het paneel Bibliotheek heeft nu + en − om alles open of dicht te klappen, zoals de outliner, en onthoudt welke mappen open en welke dicht stonden — ook na het afsluiten. In de voorkeuren kiest u voor de volle lijnen, de dunne lijnen, de verborgen lijnen en de aslijnen van een standaardonderdeel de laag in de tekening, de dikte, de kleur en de stijl: de aslijnen in rood op de laag Assen, de omtrek op Onderdelen. Een laag die er nog niet is, komt er bij het plaatsen bij.

Een boutverbinding met rode aslijnen naast het paneel Bibliotheek, met + en − in de kopbalk en een deels ingeklapte boom
Open en dicht. Zeskantbouten DIN 931 en moeren DIN 934, geplaatst met eigen lagen; rechts de boom, ingeklapt op de bouten en schroeven na.
De tabel Lijnen van standaardonderdelen in de voorkeuren, met per soort lijn een laag, een dikte, een kleur en een stijl
Uw lagen. Per soort lijn de laag, de dikte, de kleur en de stijl — elk per laag of vast.

Nieuw in 3.23: 99 normdelen uit het tabellenboek — bevestigingsmiddelen, profielen en staafstaal

De bibliotheek komt nu met PANORAMIX mee: 99 bibliotheken met de normdelen van een tabellenboek, in negen rubrieken — zeskantbouten en pasbouten, cilinderkop- en verzonken schroeven, tapeinden en stelschroeven, zeskant-, kroon- en lasmoeren, sluitringen en veerringen, pennen en kerfstiften, klinknagels, borgringen en stelringen, de warmgewalste profielen (U, I, IPE, IPB, T, L en Z) en het blanke staafstaal. Elke bibliotheek draagt de maattabel uit het boek en de standaardlengtes per maat. Een profiel tekent zijn dwarsdoorsnede: de omtrek met afgeronde hoeken als één vorm, klaar om te arceren, met het plaatsingspunt in het zwaartepunt en een naam zoals op een stuklijst — IPE 200. Elke doorsnede is nagerekend tegen de oppervlakte van de tabel.

Acht dwarsdoorsneden uit de meegeleverde profielen naast het paneel Bibliotheek met IPE 200 gekozen
Profielen in doorsnede. IPE 200, IPB 200, U 200, L 100x10, T 100, Z 120, rond 40 en plat 100x10, elk in haar zwaartepunt; rechts de rubrieken van de meegeleverde map.
Het paneel Bibliotheek met een zeskantbout DIN 931 M16x80 van opzij
Uit het boek. Een zeskantbout DIN 931 M16x80: de uitleg zegt waar de maten vandaan komen.

Nieuw in 3.22: standaardonderdelen uit een bibliotheek, en gedeelde cellen

Het nieuwe paneel Bibliotheek is de centrale plaats voor standaardonderdelen: cilinderkopschroeven DIN 912 en zeskantmoeren DIN 934 en ISO 4032, van M1.6 tot M48, naast uw eigen celbibliotheken in dezelfde boom. U kiest een nominale maat, een lengte en een aanzicht — zijaanzicht, bovenaanzicht of onderaanzicht —, ziet het onderdeel meteen en plaatst het met één klik, in millimeter of in de eenheid van uw tekening, met zijn lijnen op de lagen van de pennen. Elk onderdeel komt als gedeelde cel: alle exemplaren delen één inhoud, elk met zijn eigen plaats, hoek en spiegeling, en Cel bijwerken werkt ze allemaal tegelijk bij. Een onderdeel is een gewoon PANORAMIX-bestand met een maattabel en een script: wie een maat bijzet of een eigen onderdeel maakt, ziet het in het paneel.

Het paneel Bibliotheek naast een tekengebied met een boutverbinding in aanbouw
Kiezen en plaatsen. De rubrieken, de schroef DIN 912 in M10x35 met haar voorbeeld, en in de tekening de tweede schroef aan de wijzer.
Een boutverbinding uit gedeelde cellen in zijaanzicht en bovenaanzicht
Gedeeld. Twee schroeven en twee moeren in zijaanzicht, de koppen van boven: zes exemplaren op drie inhouden.

Nieuw in 3.21: een model uit SketchUp of Blender inlezen — Collada

Bestand ▸ Importeren uit Collada… leest het uitwisselformaat van SketchUp, Blender, 3ds Max en Revit (.dae, ook .zae en .kmz) in een 3D model. Collada kent alleen driehoeken; PANORAMIX maakt er weer vormen van: wat een volume sluit, wordt een lichaam met echte vlakken — een balk uit SketchUp heeft er zes, geen twaalf driehoeken —, wat open is een oppervlak, een losse lijn een lijn, met de kleuren van de materialen en een laag per onderdeel. De zachte randen van een buis blijven zacht, een component die tien keer staat deelt zijn vorm, en wat het programma dubbel of half schreef, herstelt PANORAMIX. Eerst zegt een venster wat er in het bestand staat; daarna is het één stap die ⌘Z terugneemt. Een script, een AI en Cleo doen hetzelfde.

Het venster Importeren uit Collada met de inhoud van het bestand en de keuzes Waar en Hoe
Eerst kijken. Het programma, de eenheid en de as, de onderdelen en hun voorkomens, de driehoeken, lijnen en materialen, en de omvang — vóór er iets verandert.
Het chassis van een vloer uit SketchUp in een nieuw 3D model, gevuld, met de statusbalk
Ingelezen. Een model dat SketchUp schreef: 42 lichamen op 15 vormen, 12 oppervlakken en 98 lijnen, een laag per onderdeel.

Nieuw in 3.16: een bouwgeschiedenis per lichaam, en een navigatiekubus

Een lichaam of oppervlak dat u in PANORAMIX bouwt, onthoudt nu hoe het gebouwd werd. In de outliner staat onder het lichaam een regel per stap — de extrusie waarmee het begon, de uitsnijding, de afrondingen — met haar maten. Een dubbelklik op een stap vraagt die maten opnieuw, en het lichaam wordt opnieuw opgebouwd: een hogere extrusie, een kleinere straal, een diepere snede. De stappen erna volgen vanzelf: een afronding vindt haar randen terug, en een snede «door alles» blijft door alles gaan. Het is de eerste vorm van parametrisch ontwerpen in PANORAMIX, en een script, een AI-assistent en Cleo kunnen het ook.

Rechtsboven in een paneel 3D ontwerpen staat voortaan een navigatiekubus die met het beeld meedraait; een klik op een vlak, een ribbe of een hoek draait het beeld daarheen. Wat «draadmodel» heette, heet nu overal «3D model», met een eigen venster 3D modellen beheren. Afronden lukt waar het vroeger weigerde — twee afrondingen die precies op elkaar aansluiten, een bolle rand in een inspringende hoek —, en het kompas projecteert een snap op uw vergrendelde lijn, ook in de hoogte.

De outliner met de bouwgeschiedenis van twee lichamen naast het paneel 3D ontwerpen, met rechtsboven de navigatiekubus
De bouwgeschiedenis in de outliner. Een afgerond blok en een blok met een boring: elke stap met haar maten, het snijlichaam met zijn eigen stap onder de aftrekking. Rechtsboven de navigatiekubus.
Het venster om een stap te wijzigen: Straal (mm) 4, met Annuleren en Toepassen
Een maat wijzigen. Een dubbelklik op de stap Randafronding: na Toepassen wordt het lichaam opnieuw opgebouwd, in één stap die u terugneemt.

Nieuw in 3.14: de schaal van de interface op de Mac, ook kleiner dan het systeem

Op een Mac bepaalde tot nu het systeem alleen hoe groot PANORAMIX was. Staat Systeeminstellingen › Beeldschermen al op Meer ruimte, zoals op een MacBook Air waar het niet verder kan, dan kon het niet kleiner. Sinds 3.14 kiest u in Voorkeuren › Weergave zelf: 75, 80, 85, 90 of 95 %, 100 % zoals het systeem, of 110, 125 of 150 %. PANORAMIX legt dat percentage zelf bovenop de grootte van macOS: letters, iconen, marges, de werkbalk, de menu’s en de dialogen worden samen kleiner of groter, en blijven scherp op een Retina-scherm. De tekening zelf houdt haar lijndiktes. Op Windows en Linux blijft alles zoals het was.

De studio op een Mac bij 85 %, met kleinere letters, iconen en balken en meer plaats voor de tekening
85 % op een Mac. Een venster van 1440 × 900 punten: kleinere letters, iconen en balken, en meer plaats voor de tekening.
De sectie Weergave van de voorkeuren met het menu van Schaal van de interface open: 75 tot 150 %, met 100 % zoals het systeem
De keuze. In Voorkeuren › Weergave, van 75 tot 150 %; ze geldt na een herstart.

Nieuw in 3.13: het Nederlands onder de Belgische vlag

Het vlaggetje rechtsboven in de bovenbalk toont voor de Nederlandstalige interface nu de Belgische driekleur — zwart, geel en rood — in plaats van de Nederlandse vlag, en zo ook het taalmenu eronder, in elk venster. De taal heet er gewoon Nederlands, en elke tekst van de interface is dezelfde gebleven; het Engels, het Frans en het Duits houden hun eigen vlag.

Het taalmenu onder het vlaggetje: Nederlands met de Belgische vlag en een vinkje, daaronder English, Français en Deutsch met hun eigen vlag
Het taalmenu. Nederlands met de Belgische vlag en het vinkje van de taal van nu.

Nieuw in 3.10: uw scripts op knoppen

Een nieuw paneel, de knoppenbalk, zet de scripts van een tekening op knoppen: één klik en het script loopt, zoals Uitvoeren in de outliner. Het opschrift van een knop kiest u zelf, los van de naam van het script, en scheidingslijnen delen de knoppen op. De knoppen staan in groepen, zodat het ene paneel andere knoppen toont dan het andere: een smalle balk boven de tekening, een kolom ernaast — een knoppenbalk mag smaller zijn dan elk ander paneel, en Balk passend houden houdt hem precies één rij hoog of één kolom breed, ook als het venster van maat verandert. De groepen horen bij het bestand en gaan mee met Instellingen importeren, samen met de scripts van hun knoppen; een script kan ze ook zelf opbouwen.

De studio met bovenaan een knoppenbalk met vier knoppen en links een smalle kolom met de groep Muren; in de tekening een cirkelpatroon dat een knop net tekende
Twee balken, twee groepen. Boven de groep «Uitvoer» naast elkaar, links «Muren» onder elkaar met een scheiding; de cirkels tekende de knop «Cirkelpatroon».
Het rechtsklikmenu van de knop Plot naar PDF: Uitvoeren, Tonen in het scriptpaneel, Knop wijzigen, Groep, Schikking, Balk passend houden, Knop toevoegen, Scheiding erna en Knoppen instellen
Een rechtsklik op een knop. Uitvoeren, het script tonen, de knop wijzigen, een andere groep of schikking, en Balk passend houden.

Nieuw in 3.9: rustig bewaren, ook op een trage netwerkschijf

Het automatisch opslaan laat het tekenen niet meer wachten. PANORAMIX legt de tekening in een paar milliseconden vast en doet de rest — omzetten, inpakken, schrijven — op de achtergrond, ook bij een groot 3D-model of een tekening van honderdduizenden lijnen: na een lijn in een tekening van 400 000 lijnen stond het tekenen tot 0,6 s stil, nu hoogstens 0,07 s. Het tempo past zich aan het bestand aan — een bestand dat lang over een trage netwerkschijf gaat, rust tussen twee beurten twee keer zo lang als de vorige duurde —, of u kiest zelf: hoogstens om de minuut, om de vijf minuten, of alleen bij ⌘S. Bij een wissel van bestand, in het synchronisatiepaneel en bij het afsluiten gaat er niets verloren: wat nog openstaat, wordt eerst bewaard, met een venster dat de voortgang toont als het even duurt.

Rechtsboven de pil Opgeslagen met haar menu open: Nu opslaan, en het tempo van het automatisch opslaan met een vinkje bij Aangepast aan het bestand
Een klik op de pil. Nu opslaan, het tempo van het automatisch opslaan, en hoe lang de vorige schrijfbeurt duurde.
De voorkeuren bij Opslaan: Automatisch opslaan, Aangepast aan het bestand, met de uitleg eronder
Dezelfde keuze in de voorkeuren. Aangepast aan het bestand is de standaard: een gewoon bestand merkt niets.

Nieuw in 3.8: PANORAMIX in het Engels, Frans en Duits

Rechtsboven in de bovenbalk staat nu een vlaggetje. Een klik toont het taalmenu — Nederlands, English, Français, Deutsch — en de hele studio wisselt meteen van taal, in elk venster, zonder herstart en zonder dat er iets dichtgaat: de menu’s, de panelen, de gereedschappen met hun instellingen en aanwijzingen, de dialogen en de tekstballonnen. Wat van u is, blijft zoals u het schreef — de namen van uw lagen en modellen, de tekst op uw tekening, de formules van het rekenblad. Het Nederlands blijft de hoofdtaal, en een vierde taal kan erbij zonder nieuwe versie: een vertaaltabel in de map talen volstaat.

Het vlaggetje rechtsboven in de bovenbalk met het taalmenu open: Nederlands, English, Français en Deutsch, elk met de eigen vlag
Het vlaggetje. Vier talen, elk met haar vlag en haar eigen naam; het vinkje staat bij de taal van nu.
De studio in het Engels: de menubalk File, Edit, Model, Element, Tools, View, Window, Help met het menu File open
In het Engels. Dezelfde tekening met het menu File open; de namen van de lagen en de modellen blijven die van de tekening.

Nieuw in 3.7: een gekoppeld 3D model als technische tekening

Een 3D model dat u in een tekening koppelt in een zicht — voor, boven, links, isometrisch — toont zich met het vinkje Als technische tekening zoals op een werktekening: wat achter een vlak ligt, wordt een verborgen lijn, standaard kort gestreept, en wat te zien is, een zichtbare lijn. U kiest de kleur, de dikte en de stijl van beide, of laat de verborgen lijnen weg. De rekening is exact, zoals het zicht zelf: een rand die half achter een plaat verdwijnt, wordt een zichtbaar en een verborgen stuk met de overgang precies op de rand ervoor, en in een samenstelling verbergen de onderdelen elkaar. Het model blijft gekoppeld, dus de tekening volgt elke wijziging; Samenvoegen maakt er uw eigen lijnen van — het «export visible edges» van een klassiek CAD-programma.

Een werktekening met vier zichten van een gekoppelde flens als technische tekening, met de verborgen lijnen kort gestreept en het blok Technische tekening in het paneel
Eén vinkje per zicht. De boringen en de hartlijn gestreept waar ze achter de plaat en de naaf liggen; in het paneel de opmaak van de zichtbare en de verborgen lijnen.
Een samenstelling isometrisch als technische tekening: een onderstel met twee gekoppelde flenzen, met dikke zichtbare en dunne grijze verborgen lijnen
Een samenstelling. Een onderstel met twee gekoppelde flenzen: de onderdelen verbergen elkaar. De zichtbare lijnen dik, de verborgen dun, grijs en gestreept.

Nieuw in 3.6: opruimen in de outliner

Een tekening sleept na een tijd dingen mee die niets meer doen: de lagen van een import die u terugnam, een tekst zonder letters, twee keer dezelfde lijn op dezelfde plaats, een materiaal dat niemand draagt, een foto waar niets meer naar verwijst. Met de rechtermuisknop op het document in de outliner kiest u Opruimen…: een venster toont per soort wat er weg kan, bij naam, en u vinkt aan wat weg mag. Eén keer ⌘Z zet alles terug — de lagen op hun plaats, met hun kleur. Een laag die iets draagt of waar iets naar verwijst, een vergrendelde laag en alles wat ernaar verwijst, blijven altijd staan.

Het venster Opruimen: ongebruikte lagen, lege en dubbele elementen, materialen en bijlagen
U kiest wat. Per soort een vinkje, met wat er precies weggaat. De stippen (lijnen zonder lengte) en de bijlagen staan standaard uit.

Nieuw in 3.5: cijfers zonder Shift, ook op Linux

Op een Belgisch of Frans toetsenbord staan de cijfers van de bovenste rij op Shift. De wissel Cijfers zonder Shift keert dat om, en werkt nu ook op Linux, waar Java die rij anders aflevert dan op de Mac en Windows: met de wissel aan geeft de rij er 1 2 3 … 0 en met Shift het teken — in het kompas, het rekenblad, de rekenmachine en elke dialoog —, en AltGr geeft gewoon | @ #. Op een bureaublad met IBus, zoals Ubuntu en de NVIDIA DGX Spark, opent PANORAMIX zijn toetsenbord dan zonder IBus, zodat ook de toetsen met é è ç à § meedoen.

De wissel Cijfers zonder Shift rechtsboven in de bovenbalk: uit, en aan in de accentkleur
Eén klik, op elk systeem. Het icoon met een 1, links van volledig scherm: uit, en aan in de accentkleur.

Nieuw in 3.4: een cel die een script laat lopen

Een celgebeurtenis laat een script van het document lopen wanneer de waarde van een cel verandert: bij elke wijziging, alleen als iemand de cel zelf wijzigt, of alleen als een herberekening haar uitkomst verandert. Ze kan wachten op een voorwaarde — groter dan een grens in een andere cel, tussen twee grenzen, bevat een tekst, en meer — en alleen afgaan op het ogenblik dat de waarde gaat voldoen. Een driehoekje in de cel, een tekstballon, het overzicht Alle celgebeurtenissen… en de outliner tonen waar ze staan. Scripts en een AI zetten ze ook; een bestand van iemand anders laat ze pas lopen als u het toelaat.

Een kostenraming met driehoekjes in de cellen met een gebeurtenis, een tekstballon bij het totaal en de gebeurtenissen in de outliner
Zien waar ze staan. Een driehoekje rechtsboven in elke cel met een gebeurtenis, een ballon die in één zin zegt wat ze doet, en in de outliner de gebeurtenissen onder hun blad.
Het venster Celgebeurtenis: na een herberekening, groter dan een grens, alleen zodra de waarde begint te voldoen
Vier vragen en een zin. Welke wijziging, welke nieuwe waarde, welk ogenblik en welk script; onderaan zegt het venster wat er zal gebeuren.

Nieuw in 3.3: vorige versies op de server

Verzendt u in het paneel Synchronisatie een bestand dat al op de server staat, dan gaat de versie die er stond eerst naar een historiek op de server, met een versienummer: er gaat niets meer verloren. De kolom Versie toont het nummer van elk bestand. Versies… toont alle versies van een bestand, zet een vorige versie terug als de nieuwste, of haalt er een kopie van, naast het bestand. Wat op deze computer nog niet verzonden was, gaat bij het terugzetten eerst zelf naar de historiek.

Het synchronisatiepaneel met de kolom Versie en de koppeling naar de vorige versies
Elk bestand een nummer. De kolom Versie in de lijst, en in de strook eronder versie 4 met rechts de koppeling 3 vorige versies.
Het venster Versies van hal.pnx met vier versies en versie 2 gekozen
Terugzetten of een kopie. De versies van nieuw naar oud, met die van deze computer; versie 2 terugzetten maakt er versie 5 van, en versie 4 blijft in de historiek.

Nieuw in 3.1: samenstellingen met een script

Wat het paneel Gekoppelde gegevens in een 3D model doet, doet een script nu ook: een ander 3D model of een tekening erin tonen, op een plaats in de ruimte. Eén regel, hal.koppel(Koppeling.van("Draaibank").naam("Draaibank 1").positie(4500, 5000, 0)), zet een draaibank in een hal; een tweede naam zet er een tweede, en wie de draaibank wijzigt, ziet ze twee keer veranderen — ook in de VR-bril. Een script dat opnieuw loopt, zet de koppelingen terug op hun plaats in plaats van ze dubbel te leggen. Een AI-assistent doet hetzelfde met het nieuwe gereedschap koppeling.

Een hal met twee keer dezelfde draaibank en een tank, gekoppeld met een script
Een hal uit onderdelen. Links de hal in 3D ontwerpen, rechtsboven het paneel Gekoppelde gegevens met de drie koppelingen die het script legde, rechtsonder het script.
Het script dat de koppelingen legt, met wat het in de console zei
Vijf regels. Het script legt de koppelingen op naam en leest ze terug: elke koppeling met haar bron, haar plaats en haar draaiing.

Nieuw in 3.0: Stap in je panorama

Een 3D model uit PANORAMIX zet u nu in een VR-bril: op ware grootte om erin rond te lopen, of als maquette op een tafel. Het nieuwe paneel Panorama maakt van PANORAMIX een kleine webserver in uw eigen netwerk, met een eigen certificaat en een toegangscode van zes cijfers. Een Meta Quest 3 opent het adres in haar eigen browser, een Varjo XR-4 aan een werkstation in Chrome; de pagina, three.js en de 3D modellen komen van PANORAMIX zelf, zonder internet. In de bril springt u, schuift u met de duimstick, wijst u onderdelen aan en meet u, en wat u intussen in het 3D model wijzigt, staat na een ogenblik ook in de bril. Een kwaliteit per bril houdt het beeld vloeiend. Een script of een AI-assistent bouwt een panorama op, met vormen en lichten, en luistert naar wat er in de bril gebeurt.

Het paneel Panorama naast een 3D model: de brillen, de gesimuleerde bril, het adres en de code
De bril, gesimuleerd en echt. Rechts het paneel Panorama: een Meta Quest 3 zit in een sessie, de twee lenzen kijken met haar mee, en onderaan staan het adres, de toegangscode en de QR-code.
Het panorama Werkplaats in een gewone browser, zonder bril
Ook zonder bril. Dezelfde pagina toont het panorama in een gewone browser: slepen draait, W A S D lopen, klikken wijst aan, dubbelklikken springt.

Nieuw in 2.31: Cleo volgt wat u in het geheugen afsprak

Een les in het geheugen van Cleo gaat nu vanzelf mee met elke vraag waarin een woord uit haar omschrijving staat: elk lid van het team krijgt ze in zijn instructies, en de tijdlijn zegt welke les meeging. Zo tekent Cleo een staalprofiel — een HEA 200, een UPN 160, een hoekstaal 80x80x8 — met de maten uit de tabellen van de fabrikant en een bouwsteen in code die de doorsnede exact tekent, met de afrondingen en de hellende flenzen, en zichzelf nakijkt tegen de oppervlakte uit de tabel. Een eigen tabel met één sectie per profiel vindt de AI op de naam van het profiel.

De tijdlijn van Cleo: onder de vraag Teken een HEA 200 de les die meeging
De les gaat mee. Onder de vraag staat welke les uit het geheugen meeging, en door welk woord; daarna leest Cleo de sectie van het profiel.
De documentatie van Cleo: de zoekvraag HEA 200 vindt de sectie die zo heet
Een tabel per profiel. De zoekvraag «HEA 200» zet de sectie die zo heet bovenaan, met de maten en de aanroep van de bouwsteen.

Nieuw in 2.30: de hele tekenkamer in 3D ontwerpen

Trimmen, verlengen, afronden, afschuinen, evenwijdig, bematen, cellen en teksten: alle gereedschappen van de tekenkamer werken nu ook in een 3D model, op de arceringen na — in het vlak van het element dat u aanwijst. Wijs een cirkel op een gevel aan, en het raster kantelt naar die gevel en het kompas gaat mee. Meten geeft ware afstanden, hellingen en de inhoud van een lichaam; Kortste afstand vindt de ware verbinding tussen twee kruisende balken. Een aangeduid element heeft zijn handvatten, en een ingescande tekening ligt op een vlak, klaar om te ijken.

Trimmen op een gevel in een paneel 3D ontwerpen, met het raster op de gevel
In het vlak van het element. Trimmen op een gevel: de cirkel is het trim-element, het raster ligt op de gevel, en het stuk binnen de cirkel valt weg bij de klik.
Kortste afstand tussen twee kruisende balken die geen vlak delen
Ook tussen kruisende balken. Kortste afstand vindt de ware kortste verbinding tussen twee lijnen die elkaar in de ruimte kruisen, met haar lengte.

Nieuw in 2.28: oppervlakken — vlakken zonder dikte in 3D ontwerpen

Naast het lichaam kent een 3D model nu het oppervlak: exacte vlakken die geen volume hoeven te omsluiten — een wand, een vloer, een dak, een carrosseriedeel —, wat een ander CAD-programma een surface noemt. Een nieuwe groep in de werkbalk vult een vorm tot een vlak, trekt een lijn uit of wentelt ze om tot een wand zonder deksels, neemt vlakken van een lichaam over, naait oppervlakken tot een lichaam en verdikt ze tot een plaat of een muur, met verstek in de hoeken. Een STEP-bestand met open oppervlakken, zoals Inventor en Fusion ze vaak schrijven, komt nu als oppervlakken binnen in plaats van als losse lijnen. Een script of een AI doet hetzelfde.

Een kamer uit oppervlakken: drie wanden, een vloer en een lampenkap, in de weergave Gevuld
Vlakken zonder dikte. Drie wanden uit een grondlijn, een vloer uit een rechthoek en een lampenkap uit een schuine lijn; de wanden tonen buiten hun lichte en binnen hun donkere zijde.
De kamer verdikt: de wanden een muur van 20 cm met verstek in de hoeken, de vloer een plaat
Verdikt. De wanden werden een muur van 20 cm, met de hoeken in verstek, en de vloer een plaat van 15 cm — exact 5,512 en 1,8 m³.

Nieuw in 2.27: een STEP-bestand van een ander CAD-programma exact inlezen

Bestand ▸ Importeren uit STEP… leest een model van Inventor, SolidWorks, CATIA, Creo, NX, Fusion, FreeCAD of elk ander CAD-programma in een 3D model — niet als driehoeken, maar exact: een vlak blijft een vlak, een cilinder een cilinder, een afronding een stuk torus, een vrije vorm een B-spline-vlak. Een samenstelling komt binnen met elk onderdeel op zijn plaats, de kleuren en de lagen komen mee, en wat een ander programma anders schrijft dan de norm vraagt, herstelt PANORAMIX. Eerst zegt een venster wat er in het bestand staat; daarna is het één stap die ⌘Z terugneemt, en een ingelezen lichaam bewerkt u zoals elk ander. Een script of een AI doet hetzelfde.

Het venster Importeren uit STEP met de inhoud van het bestand en de keuzes Waar en Hoe
Eerst kijken. Het protocol, de onderdelen en hun voorkomens, de lichamen, de vlakken per soort en de omvang — vóór er iets verandert.
De flens en de vier bouten in een nieuw 3D model, gevuld en in hun kleuren, met de statusbalk
Ingelezen. Een samenstelling die OpenCascade schreef: de flens en vier keer dezelfde bout, die hun vorm delen.

Nieuw in 2.26: materialen slepen, en renderen op de NVIDIA DGX Spark

Een materiaal sleept u nu uit de lijst van het paneel Studio op een lichaam in het 3D-aanzicht: het lichaam licht op, en hangt het materiaal boven de selectie, dan krijgt de hele selectie het. Loslaten op een laag geeft het aan die laag. De tab Materialen toont voortaan wat de selectie draagt, elke laag met haar materiaal in een keuzelijst, en de lichamen die een materiaal dragen — met één klik aangewezen of losgemaakt. En onder Linux rendert PANORAMIX op een NVIDIA-kaart: het atelier van het voorbeeld rendert op de GB10 van een DGX Spark in 2,4 seconden, tegen 26 op zijn twintig processorkernen, met hetzelfde beeld. Op de Mac en de pc verandert er niets aan het renderen.

De tab Materialen met de sectie Toewijzing: de selectie, de lagen en de lichamen met een materiaal
Wie draagt wat. Wat de selectie draagt, elke laag met haar materiaal, en de lichamen met «Goud» — met één klik aangewezen of losgemaakt.
Een materiaal boven de torus in het 3D-aanzicht: de torus licht op als doel van de sleep
Slepen. Een materiaal uit de lijst boven de torus: die licht op, en loslaten geeft haar het materiaal.

Nieuw in 2.25: renderen — van 3D model tot fotorealistisch beeld

PANORAMIX rendert zelf: een spectrale render-engine in de lijn van pbrt-v4, die het licht volgt zoals het weerkaatst en breekt, zit in het programma — geen tweede programma, geen losse bestanden — en rekent op een Mac op de grafische kaart. Het nieuwe paneel Studio ordent alles in tabs: het beeld, de instellingen, de scènes, de camera, de lichten (zon, lampen, spots en vlaklichten), de omgeving en de materialen. Een materiaal is mat, kunststof of lak, metaal (aluminium, zilver, goud en koper met hun gemeten spectrum), glas met een kleur en een transparantie, of lichtgevend; elk heeft een gerenderd voorbeeld, en Nieuw materiaal biedt er eenentwintig kant-en-klaar. De belichting werkt achteraf, zonder opnieuw te renderen. Alles staat in het tekeningbestand, het beeld ook.

De werkruimte met de outliner, een paneel 3D ontwerpen en het paneel Studio op zijn tab Render
Van model tot beeld. Links de scènes in de outliner, in het midden het 3D model met de camera en de zon, rechts het beeld — zeven seconden op de grafische kaart van een Mac met M3.
De eenentwintig sjablonen van Nieuw materiaal, elk als een bol op een dambord
Eenentwintig materialen. Van witte lak en geborsteld aluminium tot groen glas, een ruit en water — zoals het paneel hun voorbeeld rendert.

Nieuw in 2.23: de schaal van de interface in tussenstappen, ook op Linux

Op Linux kent Java zelf alleen hele schalen: 125, 150 en 175 % bleven er 100 %, en bij 200 % werd alles ineens twee keer zo groot. Sinds 2.23 doet Java het gehele deel en vergroot PANORAMIX de rest zelf — 175 % is 1 × 1,75 —, met scherpe letters en iconen: de werkbalk, de menu’s, de dialogen, het rekenblad, de gids en de merktekens op het tekenvlak groeien samen mee. De tekening zelf houdt haar lijndiktes. Op macOS en Windows verandert er niets: daar doet Java de hele schaal.

De studio op Linux bij 175 % op een scherm van 1920 bij 1080, met grotere letters, iconen en werkbalk
175 % op Linux. Een scherm van 1920 × 1080: Java tekent op 100 %, PANORAMIX doet de rest — letters, iconen, werkbalk en merktekens samen.
De sectie Weergave van de voorkeuren, met de schaal op 175 % en de uitleg welk deel Java doet
Zeggen wat er gebeurt. In Voorkeuren › Weergave staat welk deel Java doet en welk PANORAMIX.

Nieuw in 2.22: een 3D-model exact naar STEP

Werkt u in 3D ontwerpen, dan schrijft Bestand ▸ Exporteren naar STEP… het 3D model voor Inventor, SolidWorks, CATIA, Fusion, FreeCAD en elk ander CAD-programma — niet als driehoeken, maar exact: een vlak blijft een vlak, een cilinder een cilinder, een holte een holte, ook in een gespiegeld of uitgerekt lichaam. De lijnen en vormen gaan mee als krommen, met hun kleuren, lagen en namen, en wat de gekoppelde bestanden in het 3D model tonen, wordt elk een eigen onderdeel van een samenstelling. Ligt er een fence of is er iets geselecteerd, dan gaat alleen dat mee; anders het hele model. Een script of een AI doet hetzelfde.

Het venster Exporteren naar STEP met de gekoppelde bestanden, de opbouw, het protocol en de eenheid
Met de gekoppelde bestanden. Het venster zegt wat er van het 3D model zelf meegaat en wat de koppelingen bijdragen; elk gekoppeld bestand wordt een eigen onderdeel.
De flens met vier gekoppelde bouten na de export, met in de statusbalk wat er geschreven is
Geschreven. De statusbalk zegt wat er in het bestand kwam: tien lichamen, een lijn en vijf onderdelen, in millimeter.

Nieuw in 2.20: een agent die in een lus loopt, en leegmaken

Een lokaal taalmodel kan in een lus geraken: het schrijft steeds dezelfde alinea’s opnieuw, en de agent lijkt te blijven hangen. Cleo ziet dat nu zelf: na drie keer hetzelfde breekt de server het antwoord af en vraagt het opnieuw zonder «denken» — binnen de minuut in plaats van na zeven. De rollen kiezen hun woorden minder star, een afgekapt antwoord krijgt een herkansing die bij de oorzaak past, en het gesprek van elke agent blijft binnen het geheugen van het model. En met de bezem in de kopbalk van het paneel maakt u de weergaven van Cleo leeg, na een vraag die zegt wat en hoeveel; alles gaat naar het archief van de server.

De tijdlijn van Cleo: de analist liep in een lus, de server brak af en vroeg het opnieuw
Afgebroken, en opnieuw. De beurt die in een lus liep, de melding erover, en de beurt zonder «denken» die wel aflevert.
Het venster Cleo leegmaken met per weergave een vinkje
Leegmaken met de bezem. Per weergave een vinkje, met wat er gebeurt en hoeveel; niets gaat verloren.

Zo werkt Cleo →

Nieuw in 2.19: Cleo, de lokale AI

Een team van agents dat scripts voor PANORAMIX schrijft, met taalmodellen op uw eigen computer of op een NVIDIA DGX Spark in uw netwerk — zonder cloud. Vraag in het nieuwe paneel Cleo bijvoorbeeld een model met het P&ID-symbool van een kogelkraan, als cel te plaatsen: Cleo verdeelt het werk over een analist, een documentalist, een codeur, een tester en een nazichter, die het script in een onzichtbare PANORAMIX proberen. U krijgt het pas als de server het zelf gekeurd heeft. Elke stap staat in de tijdlijn en in de historiek, met het geheugen van de AI, de modellen, de rollen en het gebruik van elk gereedschap ernaast. In uw open tekening verandert Cleo nooit iets zonder uw goedkeuring.

Het paneel Cleo naast de tekening, met de tijdlijn van een afgeronde opdracht
Van vraag tot gekeurd script. Links het model Kogelkraan in de open tekening, rechts de tijdlijn: het script, de keuring door de server met het beeld van het model, en het resultaat.
De grafiek van het gebruik per gereedschap per dag in het paneel Cleo
Wat het team gebruikt. Het gebruik van elk gereedschap, dag per dag, en de lijst om er een uit te zetten.

Zo werkt Cleo →

Nieuw in 2.18: 3D modellen beheren in de outliner

Klik in de outliner met de rechtermuisknop op een 3D model, en u krijgt wat u bij een model al had: Hernoemen, Kopiëren, Verwijderen, Omhoog, Omlaag en Als startmodel zetten — het 3D model waarmee een nieuw paneel 3D ontwerpen opent, en dat gaat nu met het bestand mee. Een naam is uniek in het hele bestand, en de koppelingen die een model tonen, nemen een nieuwe naam mee. Wie een 3D model verwijdert, hoort vooraf hoeveel koppelingen het tonen; die tonen daarna niets meer, ook niet als een ander model later dezelfde naam krijgt.

Het menu van het 3D model Flens in de outliner, naast het paneel 3D ontwerpen dat het toont
Hetzelfde menu als een model. Hernoemen, kopiëren, verwijderen, omhoog, omlaag en als startmodel zetten — wat niet kan, zegt in de tekstballon waarom.
De vraag van Verwijderen bij het 3D model Flens, met hoeveel koppelingen het tonen
Eerst gevraagd. De vraag zegt wat er weggaat, en hoeveel koppelingen in het bestand het 3D model tonen.

Nieuw in 2.17: een 3D model koppelen

In het paneel Gekoppelde gegevens koppelt u nu ook een 3D model. In een ander 3D model komt het op het nulpunt, en u zet het op zijn plaats met Verplaatsen, Roteren, Verschalen en Spiegelen — een onderdeel dat in een machine twee keer terugkomt, een gebouw in een situatie. In een tekening kiest u van welke kant het getoond wordt: boven, onder, voor, achter, links, rechts of isometrisch. De randen zijn exact, dus een boring is van boven een echte cirkel om op te snappen en te bematen, en de omtrek van een as of een bol ligt waar ze hoort. Koppel hetzelfde 3D model een paar keer, elk in een eigen zicht, en u hebt een werktekening die meeverandert met het model.

Een werktekening met vier zichten van één gekoppelde flens: voor, boven, links en isometrisch
Vier zichten, één 3D model. Het zicht Voor, het zicht Boven eronder, het zicht Links rechts ervan en het isometrische zicht — vier koppelingen van dezelfde flens.
Een 3D model met twee gekoppelde flenzen, de tweede rechtop gezet, gevuld getoond
In de ruimte. Twee keer dezelfde flens in een machine: de tweede een kwartslag gedraaid en verplaatst. Het paneel zegt waar ze ligt.

Nieuw in 2.16: een 3D-model naar STL en OBJ

Werkt u in 3D ontwerpen, dan schrijft PANORAMIX het 3D model ook als driehoeken: Bestand ▸ Exporteren naar STL… voor een 3D-printer en zijn slicer, Exporteren naar OBJ… voor Blender, renderers en webviewers — met de kleuren als materialen, de lagen als groepen en de lijnen erbij. Ligt er een fence of is er iets geselecteerd, dan gaat alleen dat mee; anders het hele model. U kiest hoe fijn ronde wanden gehakt worden en in welke eenheid, het net van elk lichaam is gesloten, en een script of een AI doet hetzelfde.

Het menu Bestand boven een paneel 3D ontwerpen met een flens, met Exporteren naar STL en naar OBJ
Alleen in 3D ontwerpen. De twee items staan net onder Exporteren naar DXF…, als u in een paneel 3D ontwerpen werkt.
De flens na de export, met in de statusbalk wat er geschreven is
Geschreven. De statusbalk zegt wat er in het bestand kwam: twee lichamen, 1568 driehoeken, in millimeter.

Nieuw in 2.15: lichamen bewerken

In 3D ontwerpen telt de groep 3D modelleren nu acht gereedschappen. Uitsnijden snijdt een gesloten vorm uit een lichaam: door alles, tot een diepte, of als holte binnenin. Verenigen, Aftrekken en Doorsnede combineren lichamen — een plaat met vijf boringen is de plaat en vijf klikken. Randen afschuinen en Randen afronden werken op de randen: wijs ze aan, zie meteen de voorvertoning, en klik ernaast; drie afgeronde randen in één hoek sluiten met een stukje bol. Een gesloten vorm uit een gekoppelde plattegrond is een profiel zonder over te tekenen, en de kern rekent alles exact: de wand van een boring is een cilinder, een afronding een cilinder, een torus of een bol.

Een plaat met een gat, een kom en een trede, uitgesneden in 3D ontwerpen
Uitsnijden. Een plaat, drie vormen en drie sneden: een kom van 8 diep, een gat door alles en een trede van 6. Het gereedschap blijft bij de plaat, dus u wijst haar één keer aan.
Een flens waarvan bouten in ketting afgetrokken worden: één boring is er al
Aftrekken in ketting. Na de eerste bout blijft de flens het lichaam waarvan afgetrokken wordt; elke volgende klik is een boring meer.
Een plaat met ronde hoeken waarvan de hele bovenrand gekozen is, met de voorvertoning van de afronding
Randen afronden. Eén rechte bovenrand aangewezen, en de hele bovenrand rondom is gekozen, want ze loopt zonder knik door de bogen; de voorvertoning staat er meteen.
Een blok met afgeschuinde randen en een plaat met de voorvertoning van een verzinking
Randen afschuinen. Een blok met al zijn randen afgeschuind, en de bovenrand van een boring die een verzinking wordt.

Nieuw in 2.13: een complexe vorm met één klik

Klik in een gesloten gebied, zoals bij een arcering, en het wordt één gesloten vorm met haar uitsparingen: de buitenrand van het gebied, met de cirkels, sleuven en rechthoeken erbinnen als gaten. De wanden mogen losse lijnen en bogen zijn die elkaar kruisen; PANORAMIX rekent het gebied exact uit, zodat een boog een boog blijft en een rond gat de getekende cirkel zelf is. In 3D ontwerpen werkt het in het vlak van het kompas, en Extruderen en Omwentelen nemen de vorm met één klik als profiel — met al haar gaten.

Een plaat uit losse lijnen en een boog met vier uitsparingen, en het spookbeeld van de complexe vorm
Eén klik in het gebied. Vóór de klik licht de vorm op die er komt, met haar vier uitsparingen; de tekst in de plaat stanst niets uit.
Dezelfde plaat in 3D ontwerpen, geëxtrudeerd tot een lichaam met vier gaten
Het profiel in 3D. Dezelfde vorm in een 3D model, met één klik geëxtrudeerd: een plaat van 15 mm met een rond gat, een sleuf, een rechthoekige uitsparing en een tweede gat.

Nieuw in 2.12: DXF lezen en schrijven, vlak en in 3D

Een plattegrond van een collega met AutoCAD, een uitslag voor de lasersnijder, een opstelling uit een ander CAD-programma: sinds 2.12 leest PANORAMIX DXF van R12 tot 2018, en schrijft het in de versie die de ontvanger kent — zelf, zonder bibliotheek van derden. Lagen, kleuren, lijnstijlen, lijndiktes, cellen met hun attributen, arceringen en maten gaan mee; in een 3D model blijft de hoogte behouden en wordt een gesloten vlakkennet een lichaam. Een import is één stap, terug te nemen met ⌘Z, en een export verandert uw tekening niet. Ook een script en de AI-koppeling lezen en schrijven DXF, langs dezelfde weg.

Een flenstekening uit een DXF-bestand in een tekengebied van PANORAMIX
Een DXF erin. Een flenstekening uit een DXF-bestand, met haar lagen, arceringen en maten, en het titelblok als cel met ingevulde attributen.
Een opstelling met een grondplaat, een vat en een pomp, uit een DXF-bestand gelezen in 3D ontwerpen
Ook in 3D. Een opstelling uit een DXF-bestand in 3D ontwerpen: de vlakkennetten van de grondplaat, het vat en de pomp zijn lichamen geworden, de leidingen lijnreeksen in de ruimte.

Nieuw in 2.8: de AI-assistent ontwerpt ook in 3D en rekent in het rekenblad

De AI-koppeling reikt sinds 2.8 tot in 3D ontwerpen en het Rekenblad. Een assistent zoals Claude bouwt lichamen met Extruderen en Omwentelen en vraagt hun exacte maten op, en schrijft waarden, formules en opmaak in een werkboek — elke stap terug te nemen met ⌘Z. Wie al gekoppeld was, krijgt het er vanzelf bij.

Een 3D model met procesuitrustingen, via de MCP-server gebouwd
Lichamen uit het rekenblad. Een vat, een pomp, een wisselaar en een bocht, gebouwd met de maten die de AI uit een werkboek teruglas, en zo bekeken door de AI zelf.
De studio met het 3D model, het rekenblad met berekende en gemeten maten, en een tekening
Gemeten = berekend. Naast elke formule in het rekenblad staat wat PANORAMIX van het lichaam meet: geëxtrudeerde en omgewentelde lichamen meet het exact.

Nieuw in 2.7: teken samen met een AI-assistent

Zet de AI-koppeling aan, en een assistent zoals Claude werkt rechtstreeks in uw PANORAMIX: hij maakt modellen, tekent met de gereedschappen van de werkbalk en plaatst cellen met ingevulde tags — en u ziet het gebeuren, met elke stap terug te nemen met ⌘Z. Koppelen met Claude Desktop is één klik.

Het venster van PANORAMIX met een regelkring, getekend over de MCP-server
Een AI aan het werk. Een regelkring, over de MCP-server getekend zoals een AI-assistent dat doet, in het gewone tekengebied; rechtsboven de pil AI · verbonden.
Dertien P&ID-symbolen als cellen, via de MCP-server getekend
Een bibliotheek, via de koppeling. Dertien P&ID-symbolen volgens ISA-5.1 en ISO 10628-2, elk een cel met invulbare tags — ontworpen door een AI-sessie en volledig over de MCP-server getekend.

Zo zet u de AI-koppeling aan →

Achtergrond

Waar PANORAMIX vandaan komt

PANORAMIX is niet uit het niets begonnen. Bij XGI liepen er drie onderzoeksprojecten onder de naam Move-37 die elk een stuk van de vraag beantwoordden. Wat daar bleek te werken, komt hier samen.

Q Framebuilder — ontwerpen door het te beschrijven

Een onderzoeksopstelling voor stalen kaders: een machineframe, een leuning, een standenbouw. U beschrijft wat u nodig hebt — getypt in een browser, ingesproken met een VR-bril op, of geschetst op een notitieblok — en het systeem bouwt het. Wat eruit komt is een model op ware grootte waar u omheen kunt lopen, en een STEP-bestand dat ongewijzigd opengaat in de gangbare CAD-programma's. De server erachter draaide op een Raspberry Pi 5.

De vraag erachter: moet een ontwerper eerst een programma leren voor hij iets kan maken? Wat ervan terugkomt is het kompas — u wijst de richting aan met de muis en typt de maat.

Lees over Q Framebuilder op m-37.com →

Q CadLab — eerst de keten, dan de toepassing

Een bewust kleine webwerkbank: links een 3D-venster, rechts een code-venster. U drukt op Run, de server rekent het model uit en het staat in beeld. Twaalf voorbeelden lopen op in moeilijkheid, van een kubus tot een parametrisch kokerprofiel dat met één parameter tussen drie detailniveaus schakelt — een effen blok voor een snelle voorvertoning, een holle koker, en een afgeronde koker met gaten voor een rendering.

Wat het aantoonde: bouw zo'n keten eerst klein en doorzichtig, en zet er pas daarna iets groots op. Vandaar de volgorde hier: eerst een tekenkamer die af is, dan de modellering erbovenop.

Lees over Q CadLab op m-37.com →

Panoramix Renderer — licht narekenen in gewone Java

Een spectrale Monte-Carlo-padvolger, van nul geschreven in Java 21. Geen engine, geen bibliotheken, geen grafische kaart. De opbouw volgt pbrt-v4, het referentiesysteem van het vakgebied, en de motor leest onveranderde .pbrt-scènes — dus draaien gepubliceerde onderzoeksscènes er ongewijzigd op.

Hij is nagerekend: 148 proeven en een afwijking van 0,011 RMSE tegenover het referentiebeeld van pbrt zelf. Eén beeld uit Zero-Day van Beeple, 4983 bij 2180 beeldpunten met 1024 monsters per beeldpunt, is elf miljard camerastralen en vier en een half uur op één gewone processor; met ontruisen erbij volstonden 64 monsters en 22 minuten. Hij gaf dit programma zijn naam.

Lees over de renderer op m-37.com →

De richting

Waar het naartoe gaat

Wat u vandaag downloadt, is de studio en de tekenkamer: het fundament waar de rest op komt te staan. Hieronder staat eerlijk wat er al is en wat nog niet. PANORAMIX groeit in stappen, en elke stap komt op deze site terecht.

Modeling in aanbouw

De eerste steen ligt er sinds versie 2.0. In een paneel 3D ontwerpen trekt u een gesloten vorm met Extruderen uit tot een lichaam: een exact volume, met de vormen erbinnen als boringen en uitsparingen, en een weergave die zijn vlakken vult en verbergt wat erachter ligt. Sinds versie 2.6 wentelt Omwentelen een gesloten vorm om een as in haar vlak, helemaal rond of over een hoek die u met het kompas geeft; de vormen erbinnen worden dan holten of tunnels.

Sinds versie 2.15 snijdt Uitsnijden een vorm uit een lichaam, en verenigen, aftrekken en doorsnijden de drie Booleaanse bewerkingen lichamen; Randen afronden en Randen afschuinen werken op hun randen. Een model gaat als STL of OBJ naar een 3D-printer of Blender, en exact als STEP naar de werkplaats of een ander CAD-programma. Wat er nog bij komt, komt stap voor stap: de keten is uitgeprobeerd in Q CadLab, hierboven; wat daar bleek te werken, komt hier op de tekenkamer te staan die u nu al hebt.

Fotorealistische rendering sinds 2.25

Een PBRT-renderer die het licht in een scène narekent in plaats van het te benaderen: spectraal, met gemeten metalen, glas en lak. Sinds versie 2.25 zit hij in PANORAMIX zelf: het paneel Studio rendert het 3D model dat u hier tekent, op een Mac en (sinds 2.26) op een NVIDIA DGX Spark op de grafische kaart. Wat nog volgt: diepte van veld, een lucht uit een foto, en de grafische kaart ook onder Windows.

Virtual en augmented reality sinds 3.0

Uw model niet op een scherm maar erin: rondlopen op ware grootte, en een ontwerp over de werkelijke ruimte heen leggen om te zien of het klopt vóór er iets gebouwd is. Sinds versie 3.0 zet het paneel Panorama een 3D model in elke bril met een browser die WebXR kent: een Meta Quest 3, ook met doorkijk in de kamer, of een Varjo XR-4 via Chrome. Wat nog volgt: een eigen toepassing voor de Varjo, met haar scherpe focusbeelden en haar doorkijk.

Digital twins volgt

Een model dat niet stilstaat maar meeleeft met de installatie die het beschrijft. De gekoppelde gegevens en het rekenblad in het bestand zijn daarvan de eerste steen.

3D-laserscans in aanbouw

Hier is de eerste steen al gelegd. Een E57-bestand koppelt u vandaag aan uw tekening: PANORAMIX leest de beschrijving en zet de scan in de outliner met haar naam, haar aantal punten en haar afmetingen — ook bij een bestand van meer dan een gigabyte, want de punten zelf worden daarbij niet aangeraakt.

Getékend wordt die puntenwolk nog niet. Daarvoor is een ruimtelijk venster met een weg naar de grafische kaart nodig, en dat komt later.

Waar het vandaag staat. Wat u hier downloadt, is een werkende 2D-tekenkamer met een 3D-ontwerpomgeving, een rekenblad, een outliner, gekoppelde gegevens, een hulpsysteem, sinds versie 2.25 een studio om te renderen en sinds 3.0 een panorama voor de VR-bril. In de ruimte tekent u lijnen en vlakke vormen, maakt u er lichamen van, bewerkt u die en geeft u ze door als STL, OBJ, STEP of glTF; een plot toont een lichaam voorlopig als 3D model. VR gaat voorlopig langs de browser van de bril (WebXR). Van digital twins zit er nog niets in. Dat staat hier met opzet zo duidelijk: deze pagina belooft niets wat u vandaag niet kunt downloaden.

Downloaden

Nu binnenhalen

Pak de zip uit in een map naar keuze en start panoramix.jar. U hebt alleen een Java-omgeving nodig; verder wordt er niets geïnstalleerd en niets op uw systeem gewijzigd. De toepassing kijkt bij het starten zelf of er iets nieuwers klaarstaat, en meldt het dan rechtsboven in het venster — en ze slaat die controle gewoon over wanneer u zonder internet werkt.

Elke gedownloade versie blijft op uw machine bewaard. Bevalt een nieuwe versie u niet, dan kiest u in de voorkeuren de vorige en werkt u verder.

Nieuwste versie

5.4
17 november 2026  ·  16 MB  ·  Java 21 of hoger
Download versie 5.4

macOS, Windows en Linux · dezelfde zip voor alle drie
Vooraf aanvaardt u de licentie: gratis, ook voor beroepsgebruik

Wie

Gemaakt door Willy Poelmans

PANORAMIX wordt ontwikkeld door Willy Poelmans bij XGI, een bedrijf in technische visualisatie in Balen. Het onderzoek dat eraan voorafging staat op m-37.com.

Het doel is uitdrukkelijk om PANORAMIX gratis te blijven aanbieden. Niet als proefversie, niet als lokkertje voor een betalende uitvoering: gewoon gratis. Wie er iets mee bouwt, hoeft daarvoor niemand iets te vragen.

Dat staat ook zo in de licentie, die u vóór het downloaden aanvaardt: u mag PANORAMIX vrij gebruiken, ook beroepsmatig en commercieel, en wat u ermee ontwerpt, is van u. Het gebruik is wel op eigen verantwoordelijkheid — voor het programma en voor uw ontwerpen.