Naar de inhoud
Panoramix

Hulp · Beginnen

Aan de slag

Java 21 of nieuwer, de zip uitpakken en starten op macOS, Windows of Linux, en wat PANORAMIX bij de eerste start klaarzet.

PANORAMIX komt als één zip-bestand. Er zit geen installatieprogramma in: u pakt de map uit waar u wilt, u start ze, en u tekent. Deze pagina loopt met u door wat er bij die eerste start gebeurt.

Wat u nodig hebt

Eén ding: Java, versie 21 of nieuwer. Een JRE volstaat, een JDK mag ook. Verder is er niets te installeren. PANORAMIX zelf is zuivere Java, zonder bibliotheken van derden, en vraagt geen beheerdersrechten. Alleen voor de VR-bril reist er één mee: de pagina die het paneel Panorama aan een bril geeft, tekent met three.js, een vrije 3D-bibliotheek onder de MIT-licentie. Ze zit in panoramix.jar, zodat de bril zonder internet werkt, en haar licentie staat in de map web/ naast de jar.

Op Java 22 en nieuwer krijgt u er op Windows de donkere titelbalk bij; op Java 21 blijft die in het systeemthema. Voor de rest is alles gelijk.

Staan er op uw machine meerdere Java-versies, dan blijft het voorspelbaar: de startscripts kijken eerst naar JAVA_HOME en pas daarna naar java in het PATH.

De licentie

Op de downloadpagina vinkt u eerst aan dat u de licentie aanvaardt; pas dan begint de download. In het kort: PANORAMIX is gratis, ook voor beroepsmatig en commercieel gebruik, en wat u ermee ontwerpt, is van u. U gebruikt het wel op eigen verantwoordelijkheid: er is geen garantie, en u controleert maten en uitvoer zelf voor u een ontwerp laat maken of doorgeeft. Verder verspreiden mag niet — wie PANORAMIX wil, haalt het op deze site, met de licentie erbij.

De volledige tekst staat op de licentiepagina.

Uitpakken en starten

In de zip zitten de bestanden zelf, zonder omsluitende map; pak ze samen uit in een eigen map: panoramix.jar — de hele applicatie, met de lettertypes erin gebakken — een startscript voor Windows, een startscript voor macOS en Linux, een mapje fonts/, een mapje web/ met de licentie van three.js, en een leesmij-bestand. Die bestanden horen bij elkaar. Zet de map waar u wilt, op de systeemschijf, op een externe schijf of op een netwerkmap, en kopieer ze gerust naar een tweede computer.

Uw voorkeuren reizen niet mee met die map. De schaal, de kant van de werkbalk en de grootte van haar iconen, de aanwijscirkel, de tekencache en het vinkje van de versiecontrole blijven in de gebruikersvoorkeuren van het besturingssysteem staan, onder be/xgi/panoramix/cad. Op de tweede computer begint u dus opnieuw met de standaardinstellingen.

macOS en Linux. Pakt u het pakket uit met unzip, of op macOS met een dubbelklik, dan is het script meteen uitvoerbaar: u start met ./panoramix.sh. Na een uitpakker die geen Unix-rechten kent, en bij een pakket tot en met 2.20, eerst één keer chmod +x panoramix.sh.

Een pictogram op Linux. Sinds versie 3.2 legt PANORAMIX op Linux bij de eerste start een pictogram PANORAMIX op het bureaublad en in het menu met toepassingen — handig op een NVIDIA DGX Spark met Ubuntu: daarna start u met een dubbelklik, en een .pnx op het pictogram slepen opent die tekening. Het pictogram start panoramix.sh uit de map waarin u het pakket uitpakte. Wat u weghaalt, blijft weg; ./panoramix.sh --pictogram legt ze opnieuw.

Windows. Start panoramix.bat in de uitgepakte map.

Alleen de jar. Wilt u de startscripts niet gebruiken, dan kan het ook rechtstreeks met java -jar panoramix.jar. Dat werkt, maar de scripts doen drie dingen die java -jar zelf niet doet: ze zoeken eerst JAVA_HOME, ze geven op macOS de vlag mee voor het native volledig scherm, en ze proberen een vlag die pas vanaf Java 22 bestaat in plaats van hem te veronderstellen — zo weigert Java 21 niet te starten. Zonder die vlaggen werkt alles, met een kleine terugval: een randloos venster over het scherm, en een titelbalk in het systeemthema.

Een tekening meteen openen. Geef het pad mee — ./panoramix.sh "/Projecten/plan.pnx" of panoramix.bat "D:\Projecten\plan.pnx" — of sleep op Windows een .pnx op panoramix.bat. Paden met spaties horen tussen aanhalingstekens; de scripts geven ze ongeschonden door.

De allereerste start

Eerst verschijnt een klein venster met het opstartbeeld. Onderaan staat het woordmerk PANORAMIX met daarachter het versienummer, daaronder een regel tekst, en helemaal onderaan een dunne balk waarin een streepje rustig van links naar rechts schuift. Dat scherm blijft minstens 0,9 seconde staan, zodat het geen flits wordt, en het wacht hoogstens 2,5 seconden. Duurt er iets langer, dan gaat het venster gewoon open en loopt de rest op de achtergrond door.

Het opstartscherm van PANORAMIX: een messing woordmerk op oude zeekaarten, met onderaan het versienummer en een regel tekst
Let op de onderrand: daar staat welke versie er straks opengaat, en daaronder de regel die zegt waar het programma op dit ogenblik mee bezig is — hier de controle op een nieuwe versie.

Ondertussen gebeuren er drie dingen.

De sjablonen worden aangemaakt. Naast panoramix.jar komt een map sjablonen met drie bestanden: Standaard mm, Standaard m en Voorbeeldcellen. Is die plek niet beschrijfbaar — een netwerkschijf, een map in Program Files — dan wijkt PANORAMIX uit naar uw gebruikersmap.

Er wordt een tekening voor u gemaakt. Bij een eerste start is er nog geen laatst gebruikt bestand. PANORAMIX maakt er dan zelf een: Tekening 1.pnx, in een map PANORAMIX in uw documentenmap, gekopieerd uit het sjabloon Standaard mm, met één model ("Model 1") in millimeter. Bij een volgende start opent gewoon het bestand waarmee u het laatst bezig was.

Er wordt gekeken of er een nieuwe versie is. Daarover verderop meer.

Dat er meteen een bestand openstaat, is geen toeval: zo is er ook altijd een bestand om automatisch in op te slaan.

De firewall. Bij het gewone werk ontvangt PANORAMIX niets uit het netwerk, en vraagt de firewall dus niets. Dat verandert pas wanneer u de eerste keer de server voor de VR-bril start, in het paneel Panorama: dan kan de firewall van uw computer vragen of Java binnenkomende verbindingen mag aanvaarden. Kies Toestaan, anders bereikt een bril in het netwerk de server niet. Hoe het verder gaat, staat op de pagina Panorama.

Automatisch opslaan

Er is geen menu-item Opslaan. Elke voltooide bewerking — een lijn plaatsen, iets wijzigen of verwijderen, ongedaan maken of opnieuw, een laag, een kleur of een model aanpassen, een werkruimte splitsen of hernoemen — start een uitgestelde schrijfbeurt: 0,6 seconde na uw laatste wijziging wordt het hele bestand herschreven, in twee stappen: eerst een tijdelijk bestand, dan hernoemen. Er staat dus nooit een half bestand op schijf. Sinds versie 3.9 laat dat het tekenen nooit wachten: PANORAMIX legt de tekening in een paar milliseconden vast en doet de rest op de achtergrond, ook bij een groot 3D-model of een tekening van honderdduizenden lijnen.

Het tempo past zich aan het bestand aan. Duurt een schrijfbeurt lang — een heel groot bestand, of een netwerkschijf die traag is —, dan rust het opslaan daarna twee keer zo lang als die beurt duurde: een bestand dat tien seconden over het netwerk gaat, wordt hoogstens om de twintig seconden herschreven. Wie wil, kiest zelf een tempo, met een klik op de pil rechtsboven of in Voorkeuren › Opslaan:

TempoWat
Aangepast aan het bestand (aanbevolen)zoals hierboven; een gewoon bestand merkt niets
Meteen na elke wijziginghet tempo van vóór 3.9, zonder rust
Hoogstens om de minuut · Hoogstens om de vijf minutenhoogstens één beurt per minuut of per vijf minuten
Alleen bij ⌘S, bij wisselen en bij afsluitennooit vanzelf
De pil Opgeslagen rechtsboven met haar menu open: Nu opslaan, en het tempo van het automatisch opslaan met een vinkje bij Aangepast aan het bestand
Een klik op de pil: Nu opslaan (⌘S), het tempo van het automatisch opslaan met een vinkje bij wat geldt, en hoe lang de vorige schrijfbeurt naar dit bestand duurde.

Rechts in de bovenbalk, naast de documenttitel, toont de pil de toestand:

De pil zegtWat dat betekent
Opgeslagen 14:02:11 (groen)de laatste schrijfbeurt is gelukt
Wijzigingen · opslaan volgter is iets gewijzigd; de beurt komt eraan
Wijzigingen · ⌘S bewaart (oranje)met het tempo Alleen bij ⌘S: er wacht iets
Opslaan…er wordt op dit ogenblik geschreven; bij een lange beurt met het percentage erbij
Opslaan mislukt (rood)het bestand kon niet geschreven worden; de reden staat in de statusbalk, en PANORAMIX probeert het na een halve minuut vanzelf opnieuw
Niet opgeslagen · onvolledig gelezen (oranje)sinds 3.17: bij het openen werden elementen overgeslagen (een soort die deze versie niet kent, of beschadigd), en wie het bestand overschrijft, haalt ze er definitief uit — dus slaat PANORAMIX niets vanzelf op. ⌘S en een wissel vragen eerst; Opslaan als… onder een andere naam laat het origineel ongemoeid

Bij een wissel gaat er niets verloren, hoe het tempo ook staat: bij Nieuw…, Openen…, een recent bestand, in het synchronisatiepaneel en bij Afsluiten wordt eerst weggeschreven wat nog openstaat; er wordt niets gevraagd. Duurt dat even, dan toont het venster Opslaan de voortgang; met Annuleren werkt u verder in het document, en het opslaan loopt op de achtergrond door. ⌘S dwingt een schrijfbeurt meteen af. (Op Windows staat Ctrl waar hier ⌘ staat.)

Het volledige venster van PANORAMIX met de samentekening van een stoommachine
Helemaal rechtsboven, achter de documenttitel Hercules stoommachine, staat de groene pil met het uur van de laatste schrijfbeurt — daarnaast leest u de werkeenheid en de precisie van dit bestand af.

Het bestandsformaat .pnx

Een tekening is een .pnx-bestand: een container waar alles in zit wat bij die tekening hoort. De modellen met hun elementen, de instellingen die bij het bestand horen — werkeenheid, precisie, kleurenpalet, lagen, lijndiktes — de werkruimtes van het venster, en de lades van de werkbalk.

Die laatste twee verklaren iets wat meteen opvalt: een tekening opent zoals u ze gesloten hebt. Dezelfde vensterindeling, in elk tekengebied hetzelfde model en dezelfde zoomstand, en de werkruimte die actief was toen u afsloot. Bij het openen meldt de statusbalk wat er binnenkwam: Geopend: naam (2 modellen, 128 elementen).

Een .pnx is zelfstandig. U mag het verplaatsen, kopiëren of doormailen; een celbibliotheek die ernaast ligt, verhuist mee. Openen doet u met Bestand ▸ Openen… (⌘O), waar het filter PANORAMIX-tekening (.pnx) klaarstaat, en terugkomen in iets waar u pas aan werkte gaat het snelst met Bestand ▸ Recente bestanden — onderaan die lijst staat Lijst wissen. Met Bestand ▸ Opslaan als… (⇧⌘S) werkt u onder een nieuwe naam verder; het oude bestand blijft staan zoals het was.

Hoe komt een tekening er weer uit? Op papier via Bestand ▸ Plotten naar PDF… (⇧⌘P): een eigen paneel met bewaarde plotconfiguraties, een voorbeeld, een pentabel en een lagenkeuze schrijft een PDF die u in elke lezer opent en op ware grootte afdrukt — een tekening, een rekenblad of een 3D model (zie De panelen). Voor een tekenprogramma is er Bestand ▸ Exporteren naar SVG… (⇧⌘E): een vectortekening op ware maat, waarin bogen bogen blijven en de lijndiktes de pendiktes in millimeter zijn, te openen in een browser, in Illustrator of in Inkscape. Moet de tekening verder in een ander CAD-programma of naar een lasersnijder, dan schrijft Bestand ▸ Exporteren naar DXF… een DXF-bestand met lagen, kleuren, lijnstijlen, lijndiktes en cellen als blokken, uit een tekening of uit een 3D model. Uw .pnx blijft in alle drie de gevallen ongemoeid. Omgekeerd komt een DXF van iemand anders binnen met Bestand ▸ Importeren uit DXF…, in het model of 3D model waarin u werkt of in een nieuw; kiest u met Openen… een .dxf, dan vraagt PANORAMIX of het in de huidige tekening mag komen (zie Uw tekenwerk ordenen).

Sjablonen

Een nieuwe tekening vertrekt altijd van een sjabloon. Dat sjabloon wordt byte voor byte naar de nieuwe naam gekopieerd, zodat eenheid, precisie, palet, diktetabel, lagen, actieve eigenschappen en eventuele voorbeeldmodellen mee overgaan.

Bestand ▸ Nieuw… (⌘N) opent de dialoog Nieuw bestand: een naam, een map — Bladeren… kiest map en naam samen — en een sjabloon. Aanmaken kopieert en opent.

SjabloonInhoud
Standaard mmmillimeter, 2 decimalen, raster 10 mm; de lagen Standaard, Constructie, Maatvoering en Tekst; één leeg "Model 1"
Standaard mmeter, 3 decimalen, raster 1 m; dezelfde lagen
Voorbeeldcelleneen kleine celbibliotheek om mee te beginnen

Een eigen sjabloon maakt u zo: maak een nieuwe tekening, richt lagen, palet en eigenschappen in, teken eventueel een kader of een titelblok, en bewaar het bestand met Opslaan als… in de sjabloonmap. Bestand ▸ Sjabloonmap openen toont waar die staat. Bij het volgende Nieuw… staat uw sjabloon in de keuzelijst. Een .pnx van buiten die map kiest u met Ander sjabloon…

Eén ding om te weten: de werkeenheid is in deze versie alleen via het sjabloon te kiezen. Vertrek dus van Standaard mm of Standaard m, naargelang waarin u werkt.

PANORAMIX houdt zichzelf bij

Terwijl het opstartscherm te zien is, kijkt PANORAMIX heel even op de downloadpagina of er een nieuwere versie bestaat. Er wordt daarbij één vraag gesteld — welke versie is de nieuwste — en verder niets.

Er wordt nooit iets gedownload of geïnstalleerd zonder dat u erom vraagt.

  • Offline werken kan gewoon. Op een werf, in de trein, op een machine die bewust van het net af staat: de controle wordt dan stil overgeslagen en het starten gaat door. Geen foutvenster, hoogstens één regel Geen verbinding met de downloadserver; de controle is overgeslagen. De tijdslimieten zijn kort — vier seconden om te verbinden, acht voor het hele antwoord — want u staat te wachten.
  • Er komt geen venster over uw werk heen. Is er iets nieuwers, dan staat er sinds versie 2.1 rechtsboven in het venster een pil — Versie 5.5 beschikbaar —, links van de twee iconen en dus ook in een smal venster in beeld; een klik erop opent Help ▸ Versies en bijwerken… De pil volgt wat u doet: kiest u de nieuwe versie voor de volgende start, dan staat er Versie 5.5 na herstart; klikt u Deze versie overslaan, dan verdwijnt ze. Daarnaast verschijnt er één regel in de statusbalk.
De bovenbalk met de pil Versie 5.5 beschikbaar rechtsboven
Rechts in de bovenbalk de pillen van het bewaren, de eenheden en de GPU, en daarna, links van de twee iconen, de pil van een nieuwe versie: Versie 5.5 beschikbaar, met een blauwe stip en een rand in de accentkleur.
  • De controle uitzetten kan met het vinkje Bij het starten controleren of er een nieuwe versie is, in Bewerken ▸ Voorkeuren ▸ Versies en bijwerken.

Alles wat met versies te maken heeft, staat in één venster: Help ▸ Versies en bijwerken… Het heeft vier delen onder elkaar. Bovenaan Deze versie: wat er nu draait en waar het vandaan komt, het adres van de downloadserver, het vinkje en de keuze Kanaal (Stabiele versies of Ook proefversies). Daaronder Nieuwe versie, met de uitslag van de laatste controle en, als er iets nieuwers is, een kaart met het nummer, de datum, de grootte en de opmerkingen van de uitgever. De knoppen daar zijn Downloaden en installeren, Deze versie overslaan en Opnieuw controleren. Daaronder staat Versies op deze machine, en onderaan Alle versies op de server: de knop Lijst ophalen zet daar alles wat de server aanbiedt, met datum en grootte. Sinds 4.0 zijn dat 4.0 en wat erna komt: de versies daarvoor staan in een archief en zijn niet meer te downloaden. Een versie die al op uw machine staat, blijft u gebruiken zolang u ze niet verwijdert.

Tijdens het halen loopt er een voortgangsbalk met het aantal ontvangen megabytes en een knop Afbreken — die werkt altijd, ook terwijl er niets binnenkomt. Valt de server zelf stil, dan breekt PANORAMIX de download zelf af en ruimt het halve bestand op. Het pakket wordt met een sha-256-controlesom nagerekend vóór er één bestand uit de zip komt, en het uitpakken gebeurt in een buurmap die pas op haar plaats komt als alles gelukt is. Lukt het, dan vraagt PANORAMIX: Versie 1.1 staat klaar. Er nu mee verder werken?

Terug naar een vorige versie

Elke versie die u ooit gedownload hebt, blijft bewaard, elk in een eigen map met haar eigen panoramix.jar. Die verzameling staat in uw gebruikersmap en met opzet niet naast de applicatie: een echte installatie staat vaak in een map waar niet geschreven mag worden.

PlatformWaar de versies staan
macOS~/Library/Application Support/PANORAMIX/versies
Windows%LOCALAPPDATA%\PANORAMIX\versies
Linux en de rest~/.panoramix/versies

In Bewerken ▸ Voorkeuren ▸ Versies en bijwerken staat een keuzelijst Werken met versie met alles wat er op deze machine is. Uw keuze wordt meteen bewaard, maar geldt pas bij de volgende start — dat is geen luiheid maar een eigenschap van Java: een draaiend programma kan zijn eigen klassen niet vervangen. Wilt u niet wachten, gebruik dan Gebruiken in het venster Versies en bijwerken en antwoord met Nu herstarten. PANORAMIX sluit dan netjes af en start de gekozen versie, met uw bestand opnieuw geopend. Er staan nooit twee vensters naast elkaar.

Daar ligt een vangnet onder. Start een gekozen versie niet op, dan valt PANORAMIX bij de volgende start vanzelf terug op de meegeleverde versie en zegt dat erbij. Hetzelfde geldt als een gekozen versie er niet meer is. Een gedownloade versie die niet draait, mag u met Verwijderen weghalen; ze is opnieuw te halen zolang de server haar aanbiedt.

Startopties, voor wie ze wil

De startscripts kennen een handvol schakelaars. U hebt ze niet nodig om te beginnen.

SchakelaarWat ze doet
--diagnosetoont welke java, welke versie en welke vlaggen er gebruikt worden, en start daarna
--geheugen=8gde maximale heap; ook te zetten met de omgevingsvariabele PANORAMIX_GEHEUGEN
--gpubewaart de tekencache in het videogeheugen in plaats van in het werkgeheugen
--openglJava2D via OpenGL in plaats van de standaardpijplijn
--helpde startopties van de applicatie zelf

De eerste twee zijn de nuttigste. --gpu en --opengl zetten dezelfde instellingen als Bewerken ▸ Voorkeuren ▸ Weergave, maar voor één start. Eén opmerking daarbij, want ze wordt vaak verkeerd begrepen: de grafische kaart staat al aan. PANORAMIX tekent met Java2D, en dat zet het venster langs een hardwarepijplijn op het scherm — Direct3D op Windows, Metal op macOS. Wat u met --gpu in de hand hebt, is enkel wáár de tekencache staat. Op een machine met een degelijke kaart scheelt dat merkbaar bij grote tekeningen; op een machine met gedeeld geheugen meestal niets.

Wie liever zonder opstartscherm of zonder versiecontrole werkt, kan -Dpanoramix.opstartscherm.uit=true of -Dpanoramix.bijwerken.uit=true meegeven.

Eenmaal binnen vindt u de weg met Help ▸ Sneltoetsen… voor het overzicht — de volledige kompaslijst staat onder Gereedschappen ▸ Kompas ▸ Sneltoetsen van het kompas — en met Help ▸ Hulp bij het kompas voor de gids die naast uw tekening komt te staan.