Hulp · Tekenen
Het kompas en snappen
Richting met de muis, maat met het toetsenbord: hoe het kompas werkt, hoe u vergrendelt en draait, en hoe snappen daarbij past.
Tekenen op maat stelt u gewoonlijk voor een keuze die u eigenlijk niet wilt maken. Klikken met de muis gaat snel, maar het is niet nauwkeurig. Een coördinaat opzoeken en intypen is nauwkeurig, maar traag: u moet weten waar het punt ligt voordat u het kunt plaatsen.
Het kompas van PANORAMIX haalt die keuze weg. U beweegt de muis in de richting die u bedoelt en u typt de maat die u wilt. De richting komt van de hand, het getal van het toetsenbord, en de twee worden op hetzelfde ogenblik gecombineerd. De muis hoeft daarvoor geen enkele keer van het tekenvlak weg.
Wat u op het scherm ziet
Het kompas is geen venster en geen gereedschap. Het is een filter dat tussen uw muis en het gereedschap staat: bij elke beweging maakt het van een ruw muispunt een exact punt.
Zodra een gereedschap om een punt vraagt, verschijnt het kompas op de plaats waar u het laatst geklikt hebt: een assenkruis met een rode X-as en een groene Y-as. Vlak naast de aanwijzer staat een klein veldpaneel met de twee maten die op dat ogenblik tellen. Die velden zijn twee dingen tegelijk. Ze zijn een uitleesvenster — wat wordt het als ik nu klik? — en een invoerpaneel — wat wil ik dat het wordt. Omdat het dezelfde velden zijn, hoeft u nooit na te denken over waar u iets moet intypen.

Alles wat het kompas toont en alles wat u erin typt, is relatief aan het vorige punt. Zo denkt een tekenaar ook: vanaf hier, zoveel, die kant op. Een absolute coördinaat kan ook, maar dat is de uitzondering.
De cyclus: beweeg, typ, bevestig
Een lijn van 100 mm naar rechts gaat zo:
- Start Plaats lijn (Shift+L) en klik het eerste punt.
- Het kompas verschijnt op dat punt.
- Beweeg de muis naar rechts. Binnen enkele pixels van de X-as hecht de aanwijzer vanzelf aan die as: Y wordt exact 0 en er verschijnt een gestreepte hulplijn.
- Typ
100. Het cijfer belandt in het X-veld, en dat veld ligt daarmee vast. De lijn is nu precies 100 lang, welke kant u de muis ook uit beweegt. - Klik, of druk Enter. Het punt ligt exact op 100 naar rechts en 0 naar boven.
Daarna springt de oorsprong van het kompas naar dat nieuwe punt en begint dezelfde cyclus opnieuw. Drie handelingen — beweeg, typ, bevestig — en daarna springt de oorsprong mee. Dat ene patroon dekt bijna alles. Wat er verder nog komt, zijn varianten op deze vijf beelden.
Er is geen invoermodus die u moet openen of sluiten. Het eerste teken dat u typt beslist: een cijfer is een waarde, een letter is een bevel. U hoeft dus nooit vooraf te kiezen of u gaat klikken dan wel gaat typen, en u mag halverwege van gedacht veranderen.
Rechthoekig en polair
Het kompas heeft twee manieren om een punt uit te drukken, elk met twee velden.
| Modus | Velden | Het assenkruis |
|---|---|---|
| Rechthoekig | X en Y, langs de assen van het kompas | vierkant |
| Polair | Afstand en Hoek, vanaf de oorsprong en tegen de klok vanaf de X-as | cirkel met indexstreepjes |
De spatiebalk wisselt tussen de twee. Het punt onder uw cursor verspringt daarbij niet: de waarden worden omgerekend. Wat vast lag, wordt mee vertaald zolang dat kan, en anders losgelaten.
De modus blijft staan zoals u ze gezet hebt, ook wanneer u van gereedschap verandert. Gereedschappen die er baat bij hebben stellen zelf iets voor: een cirkel, een boog, de slimme lijn en meten polair, een rechthoek rechthoekig; een ellips begint polair voor de eerste as en gaat rechthoekig zodra die as ligt. Met welke modus het kompas opstart, kiest u in de kompasinstellingen.
Die gereedschappen draaien zo nodig ook het assenkruis zelf mee. Zolang de instelling Contextgevoelig aan staat, legt de slimme lijn de X-as langs het vorige segment, en doen de ellips en de gedraaide rechthoek dat langs hun eerste as. Wat u in die stap zelf gedraaid, getypt of vergrendeld hebt, wint van dat voorstel.
Welk veld uw cijfers opvangt — de focus — volgt vanzelf uw beweging. Beweegt u vooral in de X-richting, dan heeft X de focus. Hecht de cursor aan een as, dan krijgt het vrije veld ze. Met Tab bevestigt u wat u getypt hebt en springt u naar het andere veld; daar blijft de focus dan staan tot u de muis weer een flink stuk verplaatst. Sinds versie 3.16 volgt de focus de beweging ook als er al een veld vergrendeld is: met X vergrendeld en een cursor die vooral naar boven of naar onder beweegt, staat de focus op Y, zodat uw volgende getal de Y-afstand wordt — en omgekeerd. Een getal dat u al aan het typen was, wordt bevestigd zodra de muis sinds de laatste toets een flink stuk bewogen heeft, en dan gaat de focus over; Enter plaatst daarna het punt, zoals tijdens het typen, en Tab springt niet nog eens verder. Z krijgt de focus nooit vanzelf.
Zacht sturen: de indexlijnen
Indexering is het magnetisme dat het geheel prettig maakt. Komt de cursor dicht genoeg bij een van de assen, bij de vorige gebruikte afstand of — in polaire modus — bij een veelvoud van de hoekstap, dan klikt hij daarop vast en licht er een gestreepte indexlijn op. Beweegt u verder weg, dan laat hij weer los. U hoeft er niets voor te doen en niets voor op te heffen.
De tolerantie is een afstand op het scherm en niet in millimeters: hechten gebeurt op zes pixels, loslaten pas voorbij tien. Daardoor voelt het op elke zoomstand hetzelfde aan, en levert ingezoomd werken vanzelf een fijnere precisie op. De hoekstap staat standaard op 90 graden.
Met L houdt u de indexering vast of zet u ze uit. Snapt u op een bestaand element, dan gaat de indexering vanzelf even opzij: een snappunt is al exact, en er overheen indexeren zou het bederven.
Hard sturen: vergrendelen
Waar indexering zacht is, is vergrendelen hard. Een vergrendeld veld toont een slotje en houdt zijn waarde tot het volgende punt, wat de muis ook doet. Er zijn drie manieren.
Typen. Het eerste cijfer — of een punt, komma, min of plus — opent het veld met de focus, en het punt beweegt meteen mee met wat u typt. Een getal zonder teken volgt sinds versie 3.16 de kant van de cursor: staat die links van de oorsprong en typt u 25 in X, dan wordt het −25; schuift de cursor naar rechts, dan +25. Wie het teken zelf typt (-25, +25), krijgt precies dat. Zolang u typt zijn letters gewoon tekst, zodat u een eenheid kunt meegeven. Enter of Tab bevestigt, Backspace wist een teken (een leeg veld is weer vrij) en Escape verwerpt de invoer. Een uitdrukking die nog niet leesbaar is, kleurt het veld rood en wordt niet aanvaard.
Een letter. X, Y, D en A bevriezen de waarde die er op dat ogenblik staat: X, Y, de afstand of de hoek. Nog eens dezelfde letter maakt het veld weer vrij. Vergrendelt u X of Y, dan schakelt het kompas zo nodig naar rechthoekig; bij D of A naar polair.
Enter zonder invoer is de Smart Lock. Die vergrendelt wat u vermoedelijk bedoelt: staat de cursor op de X-as geïndexeerd, dan wordt Y op nul gezet, en omgekeerd. Staat hij niet op een as, dan wordt de huidige hoek vastgezet, zodat u langs die richting alleen nog de afstand hoeft te kiezen. Nog eens Enter heft de Smart Lock weer op.
Liggen beide velden van de modus bevestigd vast, dan ligt het punt vast en heeft de muis er niets meer over te zeggen. Met de instelling Automatisch punt wordt het dan vanzelf geplaatst; standaard staat die uit en bevestigt u zelf, met een klik of met Enter.
Een veld aanvaardt overigens een hele uitdrukking, met komma of punt als decimaalteken: 2*50, 100/3, (3+4)*2. U mag er een eenheid bij schrijven — 1.5m, 1200mm, 30cm, 2'6" — en die wordt omgerekend naar de werkeenheid van het bestand. Hoeken mogen decimaal, in graden-minuten-seconden, in radialen of in gon.
De oorsprong verzetten
Na elk punt springt de oorsprong van het kompas mee naar dat punt. Soms wilt u ze ergens anders hebben. Met O zet u ze op de cursor.
Beter nog werkt het samen met een voorlopig punt. Klik met de middelste muisknop ergens in de tekening: het kompas toont in zijn velden de afstand en de richting van zijn oorsprong naar dat punt, zonder iets te bevestigen. U leest dus een maat af zonder te tekenen. Drukt u dan O, dan verhuist de oorsprong naar dat voorlopige punt.
Zo wordt "vanaf die hoek 250 naar rechts" een kort recept: midden-klikken op de hoek, O, 250, Enter.
Ligt een punt gewoon vast — de oorsprong, een maat uit een plan — druk dan P terwijl een gereedschap om een punt vraagt. In het veldpaneel verschijnt de rij Punt. Typ 0,0 of 100,50 en druk Enter: het punt komt precies daar, in de coördinaten van het model. Rekenen en eenheden mogen ook hier. In een paneel 3D ontwerpen mag het sinds versie 2.6.1 ook met drie coördinaten: 20,30,89 is dan een punt in de wereld van het 3D model, waar het werkvlak ook ligt (zie hieronder).
Het assenkruis zelf kunt u draaien. V legt de X-as langs het scherm, T en B brengen het terug naar de basisstand, RX en RZ kantelen het over 90 graden, en met RQ wijst u de richting van de nieuwe X-as gewoon met een punt aan. Die laatste drie zijn sneltoetsen van twee toetsen: na de R wacht het kompas ruim een seconde op de letter erna, en zolang staat Kompas R… in de statusbalk. Escape wist een half getypt voorvoegsel.
De belangrijkste toetsen
| Toets | Wat ze doet |
|---|---|
cijfer, . , - + | invoer beginnen in het veld met de focus |
| Enter | Smart Lock; in een getypt veld: bevestigen én het punt plaatsen |
| Tab | bevestigen en naar het andere veld |
| spatie | rechthoekig ↔ polair |
| Backspace | een teken wissen; een leeg veld is weer vrij |
| Escape | de getypte invoer verwerpen |
| X, Y, D, A | X, Y, de afstand of de hoek vergrendelen of ontgrendelen |
| O | de oorsprong naar de cursor of naar het voorlopige punt |
| P | een absolute coördinaat intypen: x,y en Enter; in een paneel 3D ontwerpen ook x,y,z |
| L | de indexering vasthouden of uitschakelen |
| Q | het kompas even opzij zetten, en weer terughalen |
| J | snappen aan of uit |
| K, N, C, I | eenmalig snappen: sleutelpunt, dichtstbij, middelpunt, snijpunt |
| V, T, B · RQ, RX, RZ | het tekenvlak draaien; de R-toetsen zijn er twee na elkaar |
| ? | het venster met alle sneltoetsen van de tekenkamer |
Losse letters zijn dus sneltoetsen van het kompas; een gereedschap start u met Shift en een letter. Staat het kompas uit — met de schakelaar in de kopbalk van het tekengebied, via Gereedschappen › Kompas, of tijdelijk met Q — dan zijn die letters geen sneltoetsen meer. Alle instellingen staan bij elkaar in Gereedschappen › Kompas › Kompas-instellingen…; wat u daar wijzigt, geldt meteen en blijft bewaard.
Ook met het kompas aan werkt de hele rij pas wanneer een gereedschap om een punt vraagt. Loopt er geen — bij Selectie, Zoomvenster of Pannen — dan blijft maar een deel over: onder meer O, V, B, RQ, J, K, N, C en I. P doet dan niets, en de statusbalk meldt dat.
Een veld van de instellingenstrook — of van het paneel Gereedschapsinstellingen — houdt de toetsen niet vast. Zolang u erin typt, zijn letters gewoon tekst. Maar na Enter is de waarde toegepast en gaan de toetsen meteen terug naar het kompas: tikt u daarna O, dan verzet dat de oorsprong en komt er geen O in het veld. Escape in zo'n veld zet de getypte waarde terug en geeft de toetsen ook terug; pas een tweede Escape beëindigt het gereedschap. Een klik op het kleine plakicoon naast een veld werkt als Enter: de waarde van het klembord staat erin en het kompas heeft de toetsen weer. Zo hoeft u na een ingetypte straal niet eerst in het tekenvlak te klikken — wat met een lopend gereedschap meteen een punt zou zetten.

Snappen
Snappen laat een punt vastklikken op bestaande meetkunde: op een eindpunt, op het midden van een lijn, op het middelpunt van een cirkel, op een snijpunt. De tolerantie is opnieuw een afstand op het scherm — acht pixels — zodat het op elke zoomstand hetzelfde aanvoelt.
Snappen en het kompas zijn twee aparte lagen die elkaar versterken, en de volgorde is belangrijk: eerst snappen, dan het kompas. De snap levert het ruwe punt, en daarna past het kompas zijn vergrendelingen daarop toe. Dat levert gratis een reeks constructies op waar anders eigen gereedschappen voor nodig zouden zijn. Snapt u op een hoekpunt met X vergrendeld op nul, dan krijgt u het punt recht boven of onder het vorige punt, op de hoogte van dat hoekpunt — de projectie van het hoekpunt op de Y-as van het kompas. Snapt u op een punt met de hoek vergrendeld, dan krijgt u de projectie van dat punt op die richting.
Een treffer ziet u meteen: het getroffen element licht op, het punt krijgt zijn merkteken in de snapkleur (oranje) en de naam van de soort staat naast de aanwijzer. De statusbalk herhaalt ze achter de coördinaten.
De acht soorten
| Soort | Waarop het punt vastklikt | Merkteken |
|---|---|---|
| Sleutelpunt | eindpunten, hoekpunten, kwadranten | vierkant |
| Midden | het midden van een segment of een boog | driehoek |
| Middelpunt | het middelpunt van een cirkel, boog of ellips | cirkel |
| Snijpunt | het snijpunt van twee elementen | kruis |
| Dichtstbij | het dichtstbijzijnde punt op het element, als niets anders treft | zandloper |
| Loodrecht | loodrecht vanuit het vorige punt | hoekteken |
| Raaklijn | raaklijn vanuit het vorige punt aan een cirkel of boog | cirkel met raaklijn |
| Oorsprong | de oorsprong van een cel of van het model | ster |
Standaard staan Sleutelpunt, Midden, Middelpunt, Snijpunt en Oorsprong aan. Meerdere soorten tegelijk mogen. Liggen er binnen de tolerantie verschillende kandidaten, dan wint de soort met de hoogste voorrang: eerst het snijpunt, dan het sleutelpunt, het midden, het middelpunt, loodrecht en raaklijn, de oorsprong, en pas als laatste dichtstbij. Bij gelijke voorrang wint de kleinste afstand op het scherm. Elementen op een onzichtbare of vergrendelde laag worden niet gesnapt.
Aan en uit, en het snapmenu
Snappen zet u in zijn geheel aan of uit met de schakelaar in de kopbalk van het tekengebied, via Gereedschappen › Snappen › Snappen aan, of met J.
Naast die schakelaar staat een knop met een tandwiel: dat is het snapmenu. Het toont Snappen aan en daaronder de acht soorten, elk met precies het merkteken dat het tekenvlak straks bij uw cursor tekent. Wat aan staat, licht op in de snapkleur en krijgt een vinkje. Het is dezelfde keuze als in het menu Gereedschappen › Snappen, alleen sneller bij de hand terwijl u tekent.

Hebt u één keer een andere soort nodig, gebruik dan een eenmalige snap: K voor een sleutelpunt, N voor dichtstbij, C voor een middelpunt en I voor een snijpunt. Die geldt alleen voor het volgende punt en gaat voor op wat er vast aan staat; de statusbalk meldt wat er klaar staat.
In een paneel 3D ontwerpen
In de ruimte werkt het kompas zoals in het vlak. Het ligt evenwijdig aan het werkvlak van het 3D model, de muis stuurt de plaats in dat vlak, en er komt een derde veld bij: Z, de hoogte erboven. Wat u in het vlak geleerd hebt — bewegen, typen, vergrendelen, snappen — blijft gelden. Een blauw stipje achter Z betekent dat het punt op het werkvlak hecht: het lag er binnen een paar beeldpunten van, en Z is nu precies nul.
Met P typt u hier ook drie coördinaten (sinds versie 2.6.1): 20,30,89 is het punt x 20, y 30, z 89 in de wereld van het 3D model, los van het werkvlak en van de oorsprong van het kompas. Met decimale komma's scheidt u ze met ; of een spatie: 20,5; 30; 89,25. Twee coördinaten blijven x en y in het werkvlak; staat Z vergrendeld, dan komt het punt op die hoogte.
Twee gereedschappen vragen in een van hun stappen geen punt maar een maat. Extruderen vraagt een hoogte. In zijn tweede stap staat het kompas op de aangeklikte vorm, staat de focus op Z en stuurt de muis de hoogte, loodrecht op het vlak van de vorm. U klikt, typt een getal en geeft Enter, of snapt op een punt om zijn hoogte over te nemen. Na de stap staat het kompas weer waar het ervoor stond, zonder de hoogte in Z.
Omwentelen vraagt na de as een hoek, op dezelfde manier. Het kompas staat dan op de as, in het vlak waarin de vorm draait, polair, met de focus vast op Hoek, en de muis stuurt de hoek: beweeg de muis rond de as, typ een hoek en geef Enter, of snap op een punt om zijn hoek over te nemen. Het veld toont de hoek doorlopend: na een zwaai voorbij 180° staat er 270 en niet −90, een getypte 270 blijft 270, en 360 is een volle omwenteling. Een hoek buiten −360° tot 360° kleurt het veld rood. Wat u van het kompas kent, werkt ook hier: vergrendelen, indexeren op de hoekstap, afronden, een uitdrukking. Na de omwenteling staat het kompas weer waar het vóór de klik op de vorm stond, met zijn eigen stand en modus. Voor alle andere gereedschappen werkt het kompas zoals voordien.

Snappen in de ruimte kent twee regels die het vlak niet nodig heeft. Liggen twee snappunten op het scherm op elkaar — de hoek van een balk en de hoek erachter — dan wint het voorste: u bedoelt wat u ziet. En in de weergave Gevuld met zichtbare randen snapt het kompas niet op wat achter een vlak ligt. Het middelpunt van een cirkel of van een ronde rand vindt u door er zelf naar te wijzen, zoals in een tekengebied.
Een vergrendeling projecteert het snappunt, ook in de hoogte. Tekent u in het bovenaanzicht met X vergrendeld en snapt u op een punt dat hoger of lager ligt, dan neemt het nieuwe punt sinds versie 3.16 alleen de Y van dat snappunt over en blijft het in het vlak van het kompas, op de vergrendelde X: de lijn loopt niet meer schuin naar de hoogte van het snappunt. Hetzelfde in elk ander werkvlak en met de andere vergrendelingen. Een vergrendelde Z wint altijd, en zonder vergrendeling neemt een snap zijn hoogte gewoon mee.
Een gids in de applicatie zelf
Het kompas leest u het best terwijl u tekent. Daarom zit er in PANORAMIX een gids die naast uw tekening open kan blijven staan. Kies linksboven in de kopbalk van een gebied het gebiedtype Hulpmiddelen › Hulp, of neem Help › Hulp bij het kompas. Er is ook een klaarstaande werkruimte Leren met een tekening en een gids naast elkaar.
Links staat een wegwijzer met acht hoofdstukken, achttien lessen en een zoekveld; rechts leest u de les, met tekeningen erbij. Twintig van die tekeningen laten zien wat het assenkruis, het veldpaneel, een indexlijn en een slotje op het scherm doen, in dezelfde kleuren als het tekenvlak zelf.

Veertien lessen eindigen met de knop «Toon het mij». Die doet de handeling voor in het tekengebied ernaast: het gereedschap wordt gestart, de aanwijzer beweegt, de toetsen worden gedrukt en het punt wordt geplaatst, met onderaan een bijschrift dat zegt wat er op dat moment gebeurt. Dat gebeurt in een eigen, tijdelijk model dat de gids zelf aanmaakt en achteraf weer weghaalt: uw tekening wordt niet aangeraakt, er komt niets in uw bestand terecht en er valt achteraf niets ongedaan te maken. Na afloop staan uw model, uw beeld en de stand van het kompas terug zoals u ze had.
Een demonstratie stopt vanzelf. U kunt ze ook stoppen met Escape, met een klik in het tekengebied of met de knop in de kopbalk. En ze gebruikt uw instellingen: staat uw hoekstap op 15 graden, dan verloopt ze een beetje anders dan in de tekst — want ze toont het kompas zoals het bij u staat, niet zoals het in een handleiding staat.