Hulp · Tekenen
De gereedschappen
Hoe gereedschappen werken: de werkbalk met lades en de grootte van haar iconen, de instellingenstrook of het paneel, de aanwijzingen in de statusbalk, de drie muisknoppen, en een overzicht van alle gereedschappen.
Tekenen in PANORAMIX gebeurt met gereedschappen. U kiest er een, en zolang het loopt geeft het betekenis aan wat u met de muis doet: het vraagt punten, toont alvast wat er komt, en schrijft pas iets in de tekening als het genoeg weet. Er is altijd precies één gereedschap dat de invoer bezit — nooit twee tegelijk, nooit geen enkel.
Een gereedschap blijft staan
Een gereedschap is geen knop die u één keer indrukt. Trekt u een lijn, dan stopt het niet: het begint meteen aan de volgende. Eén doorloop zet een gereedschap dus niet uit. Dat doet u zelf, met Reset of met Escape.
De gereedschappen liggen op een stapel. Onderaan ligt altijd Selectie, en dat gaat er nooit af. Start u een gereedschap, dan komt het bovenop en krijgt het alle invoer. Start u er middenin nog een, dan onderbreekt dat het lopende in plaats van het te vervangen. Staat Plaats cirkel op zijn eerste punt en tekent u snel even een lijn, dan slaapt de cirkel; beëindigt u de lijn met Escape, dan staat u weer in die cirkel, precies op dezelfde stap. Zoomt u midden in een verplaatsing even in, dan staat die verplaatsing er daarna nog gewoon.
Escape klimt, Reset ruimt op. Escape haalt één gereedschap weg en wekt wat eronder ligt. Reset doet dat niet: valt er in het lopende commando niets meer terug te nemen, dan gaan alle gereedschappen van de stapel en is Selectie weer actief. Alles tegelijk opruimen kan ook rechtstreeks, met Shift+Escape of met Gereedschappen › Alle gereedschappen beëindigen.
De instellingen horen bij het gereedschap en niet bij de doorloop. De straal die u bij Afronden zette, staat er bij de volgende afronding nog, en ook na het afsluiten van het programma.
De werkbalk
Elk tekengebied heeft een smalle verticale werkbalk, standaard links. In Bewerken › Voorkeuren › Werkbalk zet u ze desgewenst rechts van het tekenvlak, en kiest u de grootte van haar iconen (zie verderop); beide gelden meteen voor elk open tekengebied. De balk bestaat uit drie delen.
Bovenaan staan zeven vaste gereedschappen, in elk tekengebied en altijd op dezelfde plaats: Selectie, Verplaatsen, Kopiëren, Spiegelen, Roteren, Verschalen en Verwijderen. Roteren staat tussen Spiegelen en Verschalen omdat die drie bij elkaar horen: de vorm blijft, alleen de ligging of de maat verandert. Verwijderen staat als laatste, apart, want het is het enige dat iets wegneemt.
Daaronder staan de gereedschappen van de gekozen lade, met de scheidingslijntjes die u er zelf in gezet hebt. Helemaal onderaan staat een mapje: daarmee kiest u welke lade dit gebied toont.
In een paneel 3D ontwerpen staan tussen de vaste zeven en de lade nog drie groepen: de tien gereedschappen van 3D modelleren, van Extruderen en Omwentelen, die een lichaam maken, tot Helix en Schroefdraad; sinds versie 2.28 de acht van Oppervlakken, van Vlak vullen tot Oppervlak uiteenhalen; en de twee van Studio, Camera plaatsen en Lichtbron plaatsen. Die groepen staan daar altijd, welke lade het gebied ook toont, want hun gereedschappen werken alleen in dat paneel; in een tekengebied staan ze alleen als de lade ze bevat.
Elk icoon draagt de subtiele kleur van zijn groep — plaatsen zacht blauw, wijzigen zacht geel, meten zacht groen, cellen zacht paars, parametrisch zacht limoen, 3D modelleren zacht koraalrood, oppervlakken zacht magenta, studio zacht oranje. De tooltip toont de naam en de sneltoets. Het lopende gereedschap ziet u staan: zijn icoon kleurt in de accentkleur, het knopvlak krijgt een eigen blauwe tint, en er staat een accentstreepje tegen de linkerkant. Dat streepje doet het meeste werk — een vorm die er anders niet is, ziet u ook uit een ooghoek terwijl u naar het tekenvlak kijkt.

De vaste zeven en het mapje schuiven niet mee. Past de lade niet in de hoogte van het gebied, dan schuift alleen zij; is het gebied zelfs daarvoor te laag, dan wint het mapje, zodat de ladekeuze altijd bereikbaar blijft. Met grotere iconen is dat anders: zie hieronder.
De grootte van de iconen
Vindt u de iconen te klein, kies dan in Bewerken › Voorkeuren › Werkbalk › Grootte van de iconen een grotere maat: 100 % is de gewone, en tot 300 % groeit de hele balk mee — knoppen, iconen, scheidingslijntjes, het mapje en de ruimte ertussen. Het geldt meteen, zonder herstart, in elk teken- en ruimtegebied; de voorkeuren mogen daarbij openblijven, zodat u ziet wat u kiest. Dat staat los van de schaal van de interface, die alles samen groter of kleiner maakt en pas na een herstart geldt; dit maakt alleen de iconen groter. De keuze hoort bij u en niet bij de tekening.


In een laag gebied schuiven de vaste zeven dan mee. Past de lade er niet meer met minstens twee iconen onder — op 200 % gebeurt dat al in twee gebieden boven elkaar —, dan staan ze bovenaan in de schuivende lade, en schuift alles boven het mapje als één kolom, met het wiel of met de smalle schuifbalk ernaast. Het mapje blijft onderaan staan, zodat elk gereedschap bereikbaar blijft. Op 100 % blijft de balk wat ze altijd was.

Wat een lade is
Een lade is een zelfgekozen rijtje gereedschappen voor een bepaald soort tekenwerk. Niet elk gereedschap hoeft erin te staan: een lade voor gevelwerk mag gerust vijf iconen hebben. Klik op het mapje onderaan de werkbalk en het menu klapt naar boven open, met een vinkje bij de lade die u nu ziet.
Een nieuwe tekening begint met drie lades, elk met een functietoets:
| Lade | Toets | Inhoud |
|---|---|---|
| Alles | F1 | elk gereedschap dat niet vast is en niet in de kopbalk thuishoort, per groep gescheiden |
| Tekenen | F2 | elementen plaatsen, cellen en meten |
| Wijzigen | F3 | de fence en de wijzigingsgereedschappen |
Staat de muis boven een tekengebied, dan wisselt die functietoets daar van lade — precies wat het mapje doet, maar zonder de muis te verplaatsen. Met twee tekengebieden naast elkaar richt u dus met uw cursor. Staat de muis ergens anders, dan wordt de toets doorgegeven en houdt ze daar haar eigen betekenis. Te kiezen zijn F1 tot en met F12, behalve F5 en F11: die twee zijn van het programma zelf. Op een Mac moet in Systeeminstellingen › Toetsenbord wel aanstaan dat de F-toetsen als gewone functietoetsen werken; anders vangt het systeem ze af vóór PANORAMIX ze ziet.
Zelf lades samenstellen doet u via Gereedschappen › Lades van de werkbalk…, via het mapje onderaan de werkbalk, of via Bewerken › Voorkeuren › Werkbalk. Links maakt, hernoemt en ordent u de lades en hangt u er met Toets… een functietoets aan; rechts vult u de gekozen lade met gereedschappen en scheidingslijntjes — de knop Gereedschap… opent hetzelfde menu als de menubalk, met een submenu per groep, en wat al in de lade zit staat grijs. Standaardlades herstellen zet de drie hierboven terug.

Een tekening van vóór deze vernieuwing draagt nog geen toetsen aan haar lades: u drukt daar op F1 en er gebeurt niets. Hang ze zelf aan met Toets…, of gebruik Standaardlades herstellen, dat de drie lades met hun toetsen terugzet.
De lades horen bij de tekening en niet bij de gebruiker: ze worden in het bestand bewaard, de functietoets erbij, en reizen dus mee naar een andere computer. Welke lade een tekengebied toont, wordt per gebied onthouden.
Lades als balk rond de tekening
Sinds versie 4.2 kan een lade ook als vaste balk naast de tekening staan — links, rechts of bovenaan — met al haar gereedschappen in zicht: een gereedschapspalet naar eigen hand, in een tekengebied en in een paneel 3D ontwerpen. In het menu van het mapje staat onder de lades «…» als balk voor de lade die de werkbalk toont; Lades rond de tekening… (in het mapje en in het gebiedsmenu onder de drie puntjes) toont alle lades met hun plaats en zet de volgorde: van de balken aan dezelfde kant staat de eerste het dichtst bij de rand. Een balk heeft een smalle greep met drie puntjes; een klik erop of de rechtermuisknop op de balk opent haar menu — een andere kant, naar de rand, naar binnen, of weer alleen in het mapje. De werkbalk zelf blijft zoals ze was. De balken horen bij het paneel en worden met de tekening bewaard.

De instellingenstrook
Boven het tekenvlak ligt een smalle strook met de instellingen van het actieve gereedschap: keuzelijsten, getalvelden met hun eenheid, vinkjes, tekstvelden en soms een bestandsveld met een knop voor de bestandsdialoog. Bij Plaats cirkel staan daar Methode en Straal; bij Verschalen Methode, Factor en Kopie maken.

Enter, of het verlaten van een veld, past de waarde toe. Een leeg optioneel getalveld betekent "vrij": laat u bij Evenwijdig de afstand leeg, dan volgt de afstand gewoon de cursor. Bij een gereedschap met een open reeks — de slimme lijn, meten, kopiëren — staat er ook een knop Klaar.
Na Enter zijn de toetsen weer van het kompas. Een veld houdt uw toetsenbord niet vast: na Enter staat de aandacht weer op het tekenvlak, en een O die u daarna tikt, verzet de oorsprong van het kompas in plaats van als letter in het veld te belanden. Escape zet een half getypte waarde terug en geeft de toetsen ook terug; een tweede Escape beëindigt het gereedschap, zoals altijd. Tab gaat naar het volgende veld. In het veld zelf werken ⌘C, ⌘X, ⌘V en ⌘A zoals in elk tekstveld.
Het plakicoon. Naast elk getal- en tekstveld staat, na de eenheid, een klein plakicoon. Een klik zet wat er op het klembord staat in het veld en past het meteen toe, precies zoals Enter — ook de toetsen gaan daarna naar het kompas. Een getal wordt gelezen zoals u het zou tikken, en anders zoals het rekenblad het leest: 1.234,50, 12,50 € en 12 % gaan allemaal. Staat er niets op het klembord, meer dan één waarde — meerdere regels of cellen — of in een getalveld iets wat geen getal is, dan blijft het veld zoals het was en zegt de statusbalk waarom. Wat u in PANORAMIX zelf kopieerde, komt exact binnen: een cel van het rekenblad die 12,57 toont, plakt als het volle getal, en de waarde van de rekenmachine als het getal dat SHOW toont. Ook ⌘V en Bewerken › Plakken nemen in een getalveld die volle waarde; zij zetten ze wel op de plaats van de cursor en passen pas toe bij Enter. Een veld dat alleen te lezen is, zoals de bibliotheek bij Cel plaatsen, heeft geen plakicoon.

De strook staat er altijd, behalve wanneer er in dezelfde werkruimte een paneel Gereedschapsinstellingen openstaat — zie hieronder. Heeft een gereedschap niets in te stellen, dan leest u er zijn naam met geen instellingen erachter. De eerste instelling kunt u ook doorschakelen zonder de muis te verplaatsen, met de toets ~: zo wisselt u in de slimme lijn tussen een recht segment en een boog.
Het paneel Gereedschapsinstellingen
Eén regel van 24 beeldpunten wordt krap voor een gereedschap met veel instellingen. Kies dan in een gebied naast uw tekening met de typekeuze Tekenen › Gereedschapsinstellingen: dat paneel toont dezelfde instellingen onder elkaar, met een kopregel die zegt welk gereedschap loopt en waar — · in Tekening «Plan» of · in 3D model «Dak». Het werkt voor het tekengebied en voor het 3D model, en volgt het gereedschap dat loopt; Plaats vector krijgt er zijn Z-velden bij zodra de muis over een 3D model gaat.
Zolang het paneel in een werkruimte staat, wijkt de strook boven elk tekengebied en elk 3D model van die werkruimte, en krijgt het tekenvlak die regel erbij. In een andere werkruimte blijft de strook staan. Maximaliseert u het tekengebied met Ctrl+spatie, sluit u het paneel of kiest u er een ander type voor, dan is de strook terug. Alles wat deze pagina over de strook zegt — Enter, Escape, Tab, het plakicoon, een cel aanwijzen met = — geldt ook in het paneel. De aanwijzingen in de statusbalk zeggen daarom «in de instellingen» en niet «in de strook»: Pas de maat aan in de instellingen.
Waar de toetsen na Enter heen gaan. Naar het tekengebied of het 3D model waarin het gereedschap werkt. Houdt het al iets van u vast — een gezet punt, een aangewezen element —, dan is dat het gebied waar u dat deed: daar wacht het gereedschap op de rest. Rondkijken verandert dat niet: zoomt u intussen met het wiel in een ander gebied, draait of verschuift u het met de middenknop, of drukt u er F, ⌘+ of ⌘−, dan gaan de toetsen toch naar het gebied met uw punt. Staat het gereedschap nog vrij — net gestart, of na Reset —, dan wacht het nergens, en gaan de toetsen naar het teken- of ruimtegebied waarin u het laatst werkte; dan tellen ook het wiel, de middenknop en de werkbalk. Met de muis alleen over een gebied schuiven telt nooit.
Dat geldt ook als het paneel in een tweede venster staat en de tekening in het eerste, zelfs als naast het paneel nog een ander teken- of ruimtegebied staat: het venster met de tekening komt dan vooraan. Werkte u laatst in het tweede venster en schoof u daarna in het eerste alleen over de tekening, dan gaan de toetsen dus naar het tweede; bedoelt u de tekening in het eerste, zoom er dan eerst even met het wiel. Staat het gebied van het gereedschap niet meer in beeld, of werkte u nog nergens, dan gaan de toetsen naar het gebied waar de muis het laatst boven stond. Een geminimaliseerd venster haalt PANORAMIX er nooit voor terug.

De statusbalk zegt wat er verwacht wordt
U hoeft niet te onthouden hoeveel punten een gereedschap wil. Onderaan het venster staat de aanwijzing: wat het actieve gereedschap nú verwacht. Begin van de lijn. Daarna: Einde van de lijn · Reset = punt terug. Bij Verschalen: Wijs het element aan dat verschaald wordt. De tooltip van die aanwijzing toont het hele pad door de stapel, zodat u ziet wat er onder het lopende gereedschap ligt.
Links ervan staat de meldingszone: kortstondige feedback, meetresultaten, en fouten in het rood. Rechts staan de toestand van het kompas, de coördinaten van de cursor in de werkeenheid van het bestand met de actieve snap erachter, en een vaste geheugensteun: links = datapunt · rechts = reset · midden = voorlopig punt · wiel = zoom.

Lukt een bewerking niet — twee evenwijdige lijnen hebben geen snijpunt, een afrondingsstraal past niet — dan meldt de statusbalk waarom, en blijft het gereedschap staan waar het stond.
Aanwijzen en aanvaarden
Gereedschappen die op bestaande elementen werken, beginnen met een aanwijs- en aanvaardingsstap. Zweven licht een treffer op, een eerste datapunt wijst aan, een tweede aanvaardt. Dat tweede punt is meestal meteen het referentiepunt van de bewerking.
Niet overal zijn het twee klikken. Bij Verlengen tot snijpunt, Evenwijdig, Afschuinen en Afronden vallen aanwijzen en aanvaarden samen: de eerste klik kiest het element meteen en de tweede wijst de grens, de kant of het tweede element aan. Hetzelfde geldt voor Verwijderen, Dynamisch verlengen, Trimmen, Wijzig tekst, Increment tekst en Eigenschappen overnemen. Daar kiest u vóór de klik tussen elementen die over elkaar liggen — en daarvoor dient de eerste trap van de Reset-ladder hieronder.
Zolang een gereedschap een element verwacht, staat er een dunne aanwijscirkel rond de cursor. Een element telt als het binnen die cirkel ligt; ligt er zo'n element onder de cursor, dan kleurt de cirkel blauw en licht het element op. De diameter staat in Voorkeuren onder Tekenkamer.
Hebt u al een selectie gemaakt, dan wordt de aanwijsstap overgeslagen en werkt het gereedschap daarop. Ligt er een fence, dan gaat die voor.

De drie muisknoppen
| Knop | Betekenis |
|---|---|
| Links | datapunt: een punt bevestigen, een element aanwijzen of aanvaarden, selecteren |
| Rechts | Reset: de volgende treffer, een stap terug, of het commando uit |
| Midden | voorlopig punt: het kompas toont afstand en richting naar dat punt zonder het te bevestigen |
Midden slepen pant het beeld, het wiel zoomt rond de cursor. Een dubbelklik links sluit een open reeks af. In de meeste gereedschappen is slepen gewoon een klik: het punt komt te liggen waar u de knop loslaat. Alleen in Selectie, Zoomvenster, Pannen en Trimmen betekent slepen iets eigens.
In het tekenvlak is de cursor altijd een kruis. Dat er een element onder ligt, ziet u aan de aanwijscirkel, niet aan een andere cursorvorm.
Wat Reset doet
Rechtsklikken betekent drie dingen na elkaar, altijd in deze volgorde. Elke Reset neemt de hoogste trap die nog iets te doen heeft.
| Trap | Reset doet | Zolang |
|---|---|---|
| 1 | de volgende treffer op dezelfde plek voorstellen | er onder die plek nog een element ligt dat u niet gehad hebt |
| 2 | een stap terug: een punt terug, het element loslaten, de ketting van de lijn los | er in het commando nog iets openstaat |
| 3 | het commando uit: de stapel wordt opgeruimd en Selectie is weer actief | — |
Die eerste trap lost een oud CAD-probleem op. Twee lijnen die binnen de aanwijscirkel over elkaar liggen, zijn met de muis niet uit elkaar te houden: u wijst er een aan en bedoelt de andere. Reset zegt dan "niet deze, de volgende", en de statusbalk telt mee: Volgende treffer: 2 van 3 · datapunt = deze · Reset = nog een. Staat er geen treffer meer achter, dan zegt de melding dat ook, zodat u nooit een volgende verwacht die er niet is. De reeks loopt niet rond: na de laatste treffer valt Reset door naar de volgende trap.
De tweede trap komt u het vaakst tegen bij Plaats lijn. Dat gereedschap biedt na elke lijn het eindpunt aan als begin van de volgende; de eerste Reset laat die ketting weer los en vraagt opnieuw een begin — Einde van de volgende lijn · Reset = ketting los — en pas de Reset daarna zet het commando uit. De getekende lijnen blijven staan: die horen bij de geschiedenis, niet bij Reset.
Zoomvenster en Pannen zijn de uitzondering op de derde trap: daar geeft Reset maar één niveau prijs, want u hoort een lopende bewerking niet kwijt te raken omdat u even ingezoomd hebt.
Reset raakt uw tekening niet: er staat op dat ogenblik nog niets in.
Alle gereedschappen op een rij
Hieronder staan ze gegroepeerd naar wat u ermee doet. Een streepje in de kolom Sneltoets betekent dat er geen is: de sneltoetsen van gereedschappen zijn Shift+letter, en het alfabet is op. Die gereedschappen bereikt u via de werkbalk, via een lade of via het menu Gereedschappen, dat per groep een submenu heeft; elk item draagt zijn icoon en zijn sneltoets.

Tekenen
| Gereedschap | Sneltoets | Wat het doet |
|---|---|---|
| Plaats lijn | Shift+L | Een recht lijnstuk tussen twee punten. Daarna biedt het het eindpunt meteen aan als begin van de volgende lijn. |
| Slimme lijn | Shift+S | Een reeks rechte en boogsegmenten die samen één lijnreeks worden, eventueel gesloten of met afgeronde hoeken. |
| Plaats cirkel | Shift+C | Een cirkel met middelpunt en straal, met een diameter, of door drie punten. |
| Plaats ellips | Shift+E | Een ellips met middelpunt en assen, of door drie punten op de assen. |
| Plaats rechthoek | Shift+R | Een rechthoek met twee hoekpunten, of gedraaid met een basislijn en een hoogte. |
| Plaats boog | Shift+A | Een cirkelboog met begin, tussenpunt en eind, of met middelpunt, begin en eind. |
| Plaats veelhoek | — | Een regelmatige veelhoek van 3 tot 1000 zijden, ingeschreven of omgeschreven. |
| Complexe vorm | — | Klik in een gesloten gebied, zoals bij een arcering, en het wordt één gesloten vorm met haar uitsparingen: de buitenrand van het gebied, met de figuren erbinnen als gaten. Het profiel voor Extruderen en Omwentelen; werkt ook in een paneel 3D ontwerpen. Sinds versie 2.13. |
| Bisectrice | — | Deelt de hoek tussen twee elementen in twee; een derde punt kiest welke van de vier en hoe lang ze wordt. |
| Kortste afstand | — | Plaatst een lijnstuk op de kortste verbinding tussen twee elementen. |
Een complexe vorm. Start Complexe vorm (in de groep Plaatsen, meteen na Patroonarcering) en beweeg over uw tekening: het gereedschap zoekt het kleinste gesloten gebied onder de muis en licht de vorm op die er zou komen, met haar uitsparingen, en naast de cursor staan hun aantal en de oppervlakte. Eén klik plaatst ze. De wanden mogen losse lijnen, bogen en cirkels zijn die elkaar kruisen of overlappen — een kamer uit losse muren is een kamer —, en het gebied wordt exact uitgerekend: een rechte blijft recht, een boog houdt zijn middelpunt en straal, een hoekpunt ligt precies in het snijpunt van twee wanden, en een rond gat is de getekende cirkel zelf. Een lijn die een cirkel raakt, sluit het gebied ook. Elke figuur die helemaal binnen het gebied ligt, wordt een uitsparing; wat in zo'n gat ligt, hoort er niet bij. Tekst, maten, arceringen en vectoren doen niet mee: een kamernaam stanst geen letters uit een vloerplaat. Met Uitsparingen uit krijgt u alleen de buitenrand, en Maximale opening overbrugt kleine openingen zoals bij de arcering. De vorm is één element met de actieve laag en kleur; verplaatsen, draaien en spiegelen nemen de gaten mee, Meten geeft de oppervlakte en de omtrek, en Uiteenhalen maakt er weer gewone gesloten vormen en cirkels van. Ze volgt de wanden waaruit ze gezocht werd niet: verandert u een muur, dan klikt u opnieuw.


Wijzigen
| Gereedschap | Sneltoets | Wat het doet |
|---|---|---|
| Verplaatsen | Shift+V | Verschuift van een referentiepunt naar een doelpunt. |
| Kopiëren | Shift+K | Zoals verplaatsen, maar elk doelpunt zet een kopie neer en het gereedschap blijft staan. |
| Spiegelen | Shift+I | Spiegelt om een verticale, een horizontale of een vrij aangewezen as, met of zonder kopie. |
| Roteren | Shift+N | Draait om een rotatiepunt, met een vaste hoek of met twee aangewezen richtingen. |
| Verschalen | Shift+G | Vergroot of verkleint uniform om een basispunt dat op zijn plaats blijft. |
| Matrix | Shift+T | Zet kopieën in een rechthoekige matrix van rijen en kolommen, of polair rond een middelpunt. |
| Evenwijdig | Shift+O | Verschuift of kopieert een lijn, lijnreeks, cirkel of boog evenwijdig aan zichzelf. |
| Verlengen | Shift+X | Verlengt of kort een uiteinde in, tot een grenselement of met een vaste afstand. Tot een grens wijst u het element aan op het deel dat blijft; met een vaste afstand wijst u het aan bij het uiteinde dat moet bewegen. |
| Dynamisch verlengen | — | Verplaatst een uiteinde naar een vrij punt terwijl de drager blijft: de richting van een lijn, de straal van een boog. |
| Trimmen | Shift+Q | Kort een hele reeks elementen af op één trim-element, of laat ze ernaartoe groeien. Slepen behandelt alles wat de sleeplijn kruist. |
| Trimmen tot snijpunt | — | Brengt twee elementen allebei naar hun onderlinge snijpunt; u wijst elk aan op het deel dat u wilt houden. |
| Afschuinen | Shift+H | Vervangt de hoek tussen twee rechte lijnen door een schuine kant, met twee afstanden. |
| Afronden | Shift+F | Vervangt de hoek tussen twee elementen door een rakende boog met een straal. |
| Openbreken | Shift+B | Haalt een stuk uit een element. Het stuk dat weggaat licht rood op vóór u klikt. |
| Uiteenhalen | Shift+U | Haalt een lijnreeks, een vorm, een cel of een arcering uit elkaar in losse elementen; een gedeelde cel wordt eerst een gewone cel. |
| Stretch | Shift+Y | Versleept een fence; wat er met een hoekpunt in ligt, vervormt mee. Vraagt een fence. |
| Wijzig eigenschappen | — | Zet laag, kleur, lijndikte of lijnstijl van bestaande elementen om, desgewenst tot in de cellen; sinds versie 2.6.1 ook van lijnen, vormen en lichamen in een paneel 3D ontwerpen. |
| Eigenschappen overnemen | — | De omgekeerde richting: wijs een element aan, en zijn laag, kleur, dikte en stijl worden de actieve — ook van een element in een gekoppelde tekening. Van een tekst neemt het ook de tekstopmaak over, van een maat de bematingsinstellingen. |
| Verwijderen | Delete | Wist elementen. Zonder selectie is één klik genoeg, en het gereedschap blijft klaarstaan voor het volgende — sinds versie 2.6.1 ook in een paneel 3D ontwerpen. |
Tekenen zoals een element dat er al staat. Eigenschappen overnemen verandert niets aan uw tekening; het zet uw actieve instellingen. Zweef over een element en de statusbalk zegt vooraf wat een klik zou geven, bijvoorbeeld Klik = laag Muren · kleur per laag · dikte 5 · stijl Kort gestreept (van Lijn in «Situatie»). Klik, en de stalen in de kopbalk van elk teken- en ruimtegebied volgen meteen. In de instellingen kiest u met zeven vinkjes wat er mee mag: Laag, Kleur, Dikte, Stijl, Tekst (hoogte, hoek, uitlijning, lettertype en terugloop voor Plaats tekst, hoogte en lettertype voor Plaats tekstaanduiding), Bemating (de bematingsinstellingen van de tekening, uit een maat van deze tekening) en In cellen (het deel van een cel onder de cursor, of zonder dat vinkje de cel zelf). Wat u overneemt, ziet er daarna uit zoals het element: neemt u van een lijn die per laag rood is alleen de kleur over, dan wordt uw actieve kleur rood, en niet per laag op een laag die groen is. Uit een gekoppelde tekening wordt de laag op naam gezocht en nooit aangemaakt, kleur en dikte worden omgezet naar het palet en de pennen van uw tekening, en een watermerk telt niet: u krijgt de echte kleur. Het gereedschap onderbreekt wat er loopt — ook een half getekende lijn — en blijft na een klik staan voor het volgende element; Reset bladert eerst door elementen die over elkaar liggen, met uw eigen element vóór een gekoppeld dat even dicht ligt, en brengt daarna het onderbroken gereedschap terug, met zijn punt en zijn kompas. Ook in een 3D model werkt het. ⌘Z zet de actieve instellingen niet terug: het zijn instellingen, geen bewerking. Het staat in de lades Alles en Wijzigen van de meegeleverde sjablonen. Een bestaande tekening, of een tekening uit een zelf ingericht sjabloon, draagt haar eigen lades en krijgt het niet vanzelf: daar vindt u het in het menu Gereedschappen › Wijzigen, en met Gereedschappen › Lades van de werkbalk… legt u het in een lade.

Tekst en arcering
| Gereedschap | Sneltoets | Wat het doet |
|---|---|---|
| Plaats tekst | — | Plaatst een tekst op één punt, met hoogte, hoek, uitlijning en lettertype. U typt de inhoud in de instellingenstrook. Met Terugloop aan gaat de tekst na een instelbaar aantal tekens op een volgende regel verder, op woordgrenzen. |
| Wijzig tekst | — | Past inhoud, hoogte, hoek, uitlijning, lettertype en (achter Meer) de regelafstand en de regellengte van een bestaande tekst aan. Alleen wat u zelf aanraakt, wordt teruggeschreven. Werkt ook op de tekst van een tekstaanduiding: een klik op de tekst of op de pijl pakt de hele aanduiding, en pijl en streepje blijven staan waar ze staan. |
| Increment tekst | — | Plaatst kopieën van een tekst waarin het getal telkens ophoogt: As 1, As 2, As 3. |
| Plaats tekstaanduiding | — | Een pijl met twee punten, een kort streepje en een tekst, samen als één element. Het lettertype kiest u in de instellingen, zoals bij Plaats tekst maar los daarvan: elk gereedschap onthoudt zijn eigen keuze. |
| Arcering | Shift+J | Vult een gesloten gebied met evenwijdige of gekruiste lijnen, onder een hoek en op een tussenafstand. Met Associatief aan volgt de arcering haar rand. |
| Patroonarcering | — | Vult een gesloten gebied met een herhaald model uit een bibliotheek: een tegelverband, een grindvulling. Het patroon loopt door tot tegen elke wand en elk eiland en wordt daar afgeknipt. Ook hier kan de arcering associatief. |


Een patroon wordt op de rand afgeknipt. Een tegel die over een wand of in een uitgespaard eiland zou steken, wordt daar afgeknipt: een lijn wordt korter, een cirkel een boog, een lijnreeks een kortere lijnreeks. Een tekst, een maat of een vector in het patroon wordt niet doorgesneden — die blijft heel staan of valt weg. Een tegel die pal tegen de wand ligt, blijft heel, en omdat het raster aan de oorsprong van de tekening hangt, lopen de tegels van twee aangrenzende kamers over de tussenmuur netjes door. Het spookbeeld toont de afgeknipte tegels al vóór de klik, met ernaast hoeveel het er zijn; een ronde muur wordt bij het plaatsen fijner gevolgd dan tijdens het zweven. Het resultaat blijft één arcering. Haalt u ze uiteen, dan zijn de afgeknipte tegels gewone cellen — Cel bijwerken zou ze weer heel maken.

Een arcering die haar rand volgt. Zet u in de strook van Arcering of Patroonarcering het vinkje Associatief aan, dan volgt de arcering haar rand — als die rand één gesloten element is: een rechthoek, een veelhoek, een gesloten lijnreeks, een cirkel of een ellips. Kolommen en tafels mogen erin staan, als elk ervan ook zo'n gesloten element is. De arcering vult dan altijd precies het binnenste van de rand, min wat de kolommen en tafels ervan bedekken. Stretcht, draait of verschaalt u de kamer, voegt u een hoekpunt toe of rondt u een hoek af — of verzet een vector een hoekpunt — dan vult de arcering vanzelf de nieuwe kamer, met dezelfde hoek, tussenafstand en hetzelfde raster. Een tafel mag de kamer uit, een kolom half door de muur: alleen wat binnen de kamer ligt, wordt uitgespaard. Eén ⌘Z neemt muur én arcering terug, byte voor byte zoals ze lagen. Een kamernaam of een maat in de kamer telt niet als eiland: de arcering loopt erdoor. Vóór u klikt, zegt de aanwijzing of het associatief wordt, en lichten de rand en de eilanden op. Een kamer uit losse muren, een rechthoek met een scheiding erin, of een kamer waar een schuine lijn een hoek afsnijdt, kan niet associatief: dan komt er een gewone arcering, met de reden erbij — teken kamers die moeten volgen dus als rechthoek of veelhoek. Stretch neemt de arcering alleen mee als de hele kamer in de fence ligt; anders volgt ze gewoon haar rand. Verplaatst u de arcering zonder haar rand, dan laat ze die los (⌘Z geeft de band terug); wist u de rand of breekt u hem open, dan blijft de arcering liggen zoals ze was, tot de rand weer sluit. Kopieert u rand en arcering samen, dan volgt de kopie de gekopieerde rand.

Openingen, en een tekening ver van de oorsprong. Sluit de rand niet helemaal, zet dan de maximale opening in de strook op de grootte van het gat: de arcering sluit zulke openingen met een brug, de kortste losse einden eerst, en meldt hoeveel bruggen ze legde — sinds 2.14 alleen die van het gebied dat u arceert. Een brug kruist niets: zou ze door een muur, een kolom of een cirkeltje midden in de opening lopen, dan wordt ze niet gelegd en blijft die opening open. Het zoeken begint bij de wand die het dichtst bij uw klik ligt, dus ook in een plattegrond in Lambertcoördinaten, ver van de oorsprong, verdwijnt geen voeg van een millimeter en wordt een detail van twee millimeter gevonden. En een element met een coördinaat die geen getal is — zoiets kan een script maken — doet niet mee, in plaats van het gereedschap te laten vastlopen.
Bemating
Een maat is een eigen elementsoort: maatlijn, hulplijnen, eindstukken en maattekst in één element, dat zijn gemeten punten draagt en zijn getal telkens opnieuw berekent — verschaalt u de tekening, dan verandert het getal mee; versleept u een handvat, dan meet de maat opnieuw. Per maat kiest u in de strook het eindstuk aan elke kant (pijl, schuine streep, punt of geen), een onderlijning (niet op schaal), een kader, desnoods een eigen tekst, en sinds 1.3 ook een voorvoegsel (Ø of □ vóór het getal, of geen) en per hulplijn of ze getekend wordt — handig in een maatketen. De teksthoogte, het lettertype, de schaalfactor, de decimalen, de pijlschaal en de hulplijnen staan in de bematingsinstellingen van de tekening (Gereedschappen › Bematingsinstellingen…, of het icoon met de schuifjes in de strook), sinds 1.3 samen met een eigen laag, kleur, dikte en stijl per deel — maatlijn, hulplijnen, pijlen en tekst — en worden bij het plaatsen in de maat gekopieerd.
| Gereedschap | Sneltoets | Wat het doet |
|---|---|---|
| Bemaat element | — | Wijs een lijn, een zijde van een lijnreeks of een rechthoek, een boog of een cirkel aan en klik waar de maatlijn komt. Volgens het element, horizontaal of verticaal. |
| Bemaat punten | — | Twee snappunten en de plaats van de maatlijn: voor alles wat geen enkel element is, en voor een maatketen. |
| Bemaat diameter | — | Een cirkel, een boog of een boogsegment, ook in een gekoppelde tekening; de maatlijn dwars door de cirkel, de tekst met Ø ervoor. |
| Bemaat straal | — | Van het middelpunt naar de omtrek, de tekst met R ervoor. |
| Bemaat hoek | — | Twee rechte elementen en een derde punt dat de straal van de boog én de bemaat hoek kiest. |
| Wijzig maat | — | Klik een maat aan en pas tekst, voorvoegsel, eindstukken, hulplijnen en opmaak aan in de strook, in drie bladen; de knop neemt de bematingsinstellingen van de tekening — symbologie per deel incluis — over in die maat. |


Bematen op een gekoppelde tekening. Bemaat element, Bemaat diameter, Bemaat straal en Bemaat hoek wijzen ook een element aan dat een gekoppelde tekening toont: de cirkel in een gekoppeld onderdeel bemaat u gewoon met Bemaat diameter, en bij Bemaat hoek mag elk been gekoppeld zijn. Ze lezen er alleen de meetkunde uit. De maat komt in uw eigen model, de bron blijft zoals ze is, en ⌘Z neemt de maat in één stap terug. Aanwijsbaar is wat u ziet, op een koppeling waarop Snappen aan staat in het paneel Gekoppelde gegevens; een laag die de koppeling verbergt, het weggesneden deel van een uitsnede en een afbeelding tellen niet mee. De maat meet zoals getoond: staat de koppeling twee keer vergroot, dan geeft ze het dubbele van de bronmaat, en de melding na de klik zegt welke schaalfactor in de bematingsinstellingen de bronmaat zou geven. Liggen een eigen en een gekoppeld element even dicht bij de cursor, dan komt uw eigen element eerst en bladert Reset naar het gekoppelde, met gekoppeld uit «…» in de melding. Lukt het niet — Snappen staat uit, of een cirkel is door een ongelijk verschaalde koppeling een ellips geworden —, dan zegt de statusbalk waarom in plaats van stil niets te doen. Bemaat punten snapte al op gekoppelde punten. Wijzig maat werkt alleen op uw eigen maten. In een 3D model bemaat u sinds versie 2.30 de eigen elementen, in hun vlak (zie De tekenkamer in 3D ontwerpen hieronder); een gekoppelde tekening bemaat u daar in een tekengebied.

Parametrisch
Een vector is een gericht lijnstuk waarvan de coördinaten niet uit uw klikken hoeven te komen maar uit cellen van het rekenblad in hetzelfde bestand. Elke coördinaat is een getal of een formule in de taal van het rekenblad — =B3, =[Werkboek 1]'Blad 1'!B3, =2*B4+10 — en het einde geeft u als X en Y of als een lengte en een hoek, tegen de klok in vanaf de horizontale as. Verandert een cel, dan springt de vector mee, en alles wat u eraan gehangen hebt: het uiteinde van een lijn, het middelpunt of een uiteinde van een boog, een hoekpunt van een lijnreeks, het middelpunt van een cirkel, het begin van een andere vector. Zo tekent u een spant waarvan de overspanning, de dakhelling en de goothoogte in drie cellen staan, en dat zich hertekent wanneer u er een verandert. Een gekoppeld punt laat zich niet meer met de hand verslepen; het selectiegereedschap zegt waaraan het hangt. Op het scherm is een vector een dunne lijn met een klein pijltje aan het einde; op papier is hij niets: hij wordt nooit geplot.
Een formule zonder werkboeknaam rekent in het eerste werkboek van het bestand, op zijn eerste blad; een ander werkboek of blad noemt u erbij, zoals in een cel. En tikken hoeft niet: klik in het veld, tik = en klik de cel aan — ook in het rekenblad ernaast — en de verwijzing komt in het veld, in de juiste spelling. Enter past ze toe.
| Gereedschap | Sneltoets | Wat het doet |
|---|---|---|
| Plaats vector | — | Twee klikken, of vul de velden in de strook in: X, Y, en X2/Y2 of lengte en hoek (in een 3D model ook Z, Z2 en de elevatie). Een ingevuld veld wint van de klik en mag een formule zijn; de voorvertoning toont al waar ze uitkomt. |
| Wijzig vector | — | Klik een vector aan en verander zijn velden; een vormwissel tussen eindpunt en lengte-en-hoek rekent om, zodat de vector niet verspringt. Een leeg veld maakt de coördinaat weer vast op de waarde van nu. |
| Koppel aan vector | — | Drie klikken: het element (al zijn handvatten komen in beeld), het handvat dat moet volgen, en het begin of het einde van de vector. Klikt u op een ander element in plaats van op een handvat, dan wordt dat het gekozen element. Een kring wordt geweigerd. |
| Koppel los van vector | — | Met een selectie meteen, anders één klik op het element; het blijft staan waar het staat. |



Cellen
| Gereedschap | Sneltoets | Wat het doet |
|---|---|---|
| Cel plaatsen | Shift+P | Plaatst een model uit een bibliotheek of uit de huidige tekening als één element, met schaal en hoek, gewoon of als gedeelde cel. |
| Cel bijwerken | — | Vervangt de inhoud van een geplaatste cel door het verse bronmodel. Plaats, hoek, schaal en laag blijven; bij een gedeelde cel volgen alle exemplaren. |
| Celattributen | — | Vult de aanpasbare teksten in een geplaatste cel in: de tag van een symbool, de velden van een titelhoek. |
| Onderdeel plaatsen | — | Plaatst een standaardonderdeel uit de bibliotheek — een schroef DIN 912, een moer DIN 934 of ISO 4032 — in een maat, lengte en aanzicht, als gedeelde cel. Het paneel Bibliotheek start het met de juiste keuzes. |
De tekenkamer in 3D ontwerpen
Sinds versie 2.30 werken in een paneel 3D ontwerpen alle gereedschappen van de tekenkamer, op de twee arceringen na: Trimmen, Verlengen, Afronden, Afschuinen, Evenwijdig, Openbreken, de bemating, de cellen, de teksten, Matrix, Uiteenhalen, Meten en Kortste afstand. Ze werken in het vlak van het element dat u aanwijst: wijs een cirkel op een gevel aan, en het raster kantelt naar die gevel en het kompas gaat mee; u trimt, rondt af of bemaat er zoals in een tekening. Twee lijnen op dezelfde gevel vinden samen hun vlak. Een lijnreeks die door de ruimte loopt, een lichaam en een oppervlak hebben geen vlak; dan zegt de statusbalk waarom het niet kan. Elke bewerking is één stap: ⌘Z neemt ze terug.

Vier gereedschappen kunnen in de ruimte meer dan in een tekening. Meten geeft de ware afstand met het hoogteverschil, de helling van een lijn, en de inhoud, de oppervlakte en het zwaartepunt van een lichaam. Kortste afstand vindt ook de ware kortste verbinding tussen twee balken die elkaar in de ruimte kruisen. Uiteenhalen haalt een lijnreeks uit elkaar die door de ruimte loopt, en Matrix kopieert ook lichamen, langs de assen van het werkvlak.

Een aangeduid element heeft ook hier zijn handvatten, Reset bladert door de elementen die onder de cursor achter elkaar liggen, en Zoomvenster en Pannen staan in de kopbalk. En een ingescande tekening koppelt u nu ook rechtstreeks aan een 3D model: ze ligt op een vlak — leg ze met de rij Vlak van het paneel Gekoppelde gegevens tegen de gevel —, en Afbeelding ijken en de Pipet werken erop, met het raster op de scan.

3D modelleren
Deze groep werkt alleen in een paneel 3D ontwerpen en staat daar altijd in de werkbalk, meteen onder de zeven vaste gereedschappen. Ze telt tien gereedschappen: drie die een lichaam maken — Extruderen, Omwentelen en sinds versie 5.1 Helix — en zeven die een lichaam bewerken: zes sinds versie 2.15, en sinds versie 5.1 Schroefdraad. Bij elke bewerking blijft een lichaam hetzelfde lichaam, met zijn laag en zijn kleur, en één keer ongedaan maken zet ze terug.
| Gereedschap | Sneltoets | Wat het doet |
|---|---|---|
| Extruderen | — | Trekt een gesloten vorm loodrecht op haar vlak uit tot een lichaam. Klik op de vorm en geef de hoogte; de gesloten vormen die in hetzelfde vlak binnen die vorm liggen, worden boringen en uitsparingen. |
| Omwentelen | — | Wentelt een gesloten vorm om een as in haar vlak tot een lichaam. Klik op de vorm, geef de as en de hoek; de gesloten vormen binnen die vorm worden holten of tunnels. |
| Uitsnijden | — | Snijdt een gesloten vorm uit een lichaam weg: door alles, tot een diepte of tussen twee punten — een gat, een kom, een sleuf, een holte binnenin. Sinds versie 2.15. |
| Verenigen | — | Maakt van twee of meer lichamen één: een voet en een zuil worden één stuk. Sinds versie 2.15. |
| Aftrekken | — | Neemt van het eerste lichaam weg wat de andere ervan innemen: een cilinder wordt een boring, ook schuin. Sinds versie 2.15. |
| Doorsnede | — | Houdt alleen wat de lichamen gemeenschappelijk hebben. Sinds versie 2.15. |
| Randen afschuinen | — | Schuint gekozen randen van een lichaam af over een afstand: een schuine kant, een verzinking. Sinds versie 2.15. |
| Randen afronden | — | Rondt gekozen randen van een lichaam af met een straal: ronde hoeken, een holkeel, een bol in een hoek waar drie randen samenkomen. Sinds versie 2.15. |
| Helix | — | Bouwt een veer rond een as loodrecht op het werkvlak: een drukveer, een kegelveer of een vlakke spiraal, met een ronde of rechthoekige draad — of alleen de schroeflijn. Klik het hart, de straal en de hoogte; wat in de strook staat, vraagt geen klik. Sinds versie 5.1. |
| Schroefdraad | — | Legt inwendige of uitwendige schroefdraad op een rond vlak van een lichaam: metrisch (M), BSP (G) of BSPT (R), als textuur of gemodelleerd om te printen. Klik op het ronde vlak, bij het einde waar de draad begint. Sinds versie 5.1. |
Welke vormen kunnen. Elke gesloten vorm die in één vlak ligt: een cirkel, een volledige ellips, een rechthoek, een veelhoek, een gesloten slimme lijn — ook met bogen —, een gesloten lijnreeks en, sinds versie 2.13, een complexe vorm, die haar eigen uitsparingen altijd meebrengt. U tekent ze met de gewone gereedschappen, op het werkvlak dat u kiest. Een open lijnreeks, een boog, een lijn en een tekst kunnen niet; wijst u er een aan, dan zegt de statusbalk waarom.
De uitsparingen. Staat de instelling Uitsparingen aan — zo begint ze — dan worden de gesloten vormen binnen de aangewezen vorm vanzelf uitsparingen: wie een plaat met vier gaten getekend heeft, wijst de plaat aan, en de statusbalk zegt hoeveel uitsparingen er meedoen. Een vorm die de rand snijdt of raakt, doet niet mee, en een vorm binnen een uitsparing evenmin: een eiland is een eigen lichaam, dat u apart uittrekt. Wilt u zelf kiezen wat een uitsparing is, duid de buitenvorm en haar uitsparingen dan eerst aan met het selectiegereedschap en start Extruderen daarna: de aanduiding is dan het profiel.
De hoogte. Na de klik op de vorm staat het kompas daar, staat de focus op Z en stuurt de muis de hoogte: het lichaam groeit mee met de cursor, en de voorvertoning toont het met zijn uitsparingen. Beweeg en klik, typ een getal of een uitdrukking en geef Enter, of snap op een punt om zijn hoogte over te nemen — zo wordt een lichaam precies even hoog als een ander. Onder het vlak is de hoogte negatief en groeit het lichaam naar de andere kant. Kijkt u recht langs de normaal, van boven op een vorm in het werkvlak, dan kan de muis geen hoogte aanwijzen: typ ze, of draai het beeld. Vult u de instelling Hoogte in, dan krijgt elk lichaam die hoogte en kiest uw klik alleen nog de kant: handig voor een reeks platen van dezelfde dikte.
Een profiel uit losse lijnen. Ligt uw profiel er als losse lijnen, bogen en cirkels, start dan eerst Complexe vorm in hetzelfde paneel en klik in het gebied: het gereedschap zoekt in het vlak van het kompas, op de hoogte van het punt dat u aanwijst, en zet de vorm met haar uitsparingen als vlakke vorm op dat vlak. Extruderen neemt ze daarna met één klik, met al haar gaten; staat Uitsparingen aan, dan komen daar de gesloten vormen bij die in haar materiaal liggen.


Daarna. De vorm en haar uitsparingen gaan op in het lichaam — tenzij Profiel behouden aanstaat — en het gereedschap vraagt de volgende vorm. Eén keer ongedaan maken zet alles terug: het lichaam weg, de vorm en haar uitsparingen terug. Het kompas staat daarna weer waar het vóór de hoogtestap stond, zonder de hoogte in Z: het punt dat u gaf, was een maat en geen plaats. Ligt de vorm niet in het werkvlak — een cirkel op een gevel, terwijl het werkvlak weer plat ligt — dan rekent het gebied voor de duur van de hoogtestap in een tijdelijk werkvlak op het vlak van de vorm. U ziet het raster meekantelen, en na de stap ligt het weer zoals u het had.
Omwentelen wentelt een gesloten vorm om een as die in haar vlak ligt: de halve doorsnede van een flens, een schijf of een as wordt een draaistuk. Het kiest zijn vorm precies zoals Extruderen — dezelfde vormen, dezelfde instelling Uitsparingen, en wat u vooraf aanduidt, is het profiel — en vraagt daarna twee dingen: de as en de hoek. Een open lijnreeks kan ook hier niet: een halve doorsnede sluit u zelf, langs de as.
De as. Met As op Door twee punten — zo begint de instelling — geeft u twee punten met het kompas: klikken, snappen of typen. Het kompas rekent dan in het vlak van de vorm; ligt dat niet in het werkvlak, dan kantelt het raster mee. Een punt dat naast dat vlak ligt, wordt erop gelegd, en de statusbalk zegt hoe ver het ernaast lag. Terwijl u het tweede punt zoekt, volgt de as de muis als een gestreepte lijn en toont de voorvertoning de volle omwenteling. De volgorde van de twee punten zegt wat een positieve hoek is: positief draait rechtsom de as van punt 1 naar punt 2. Met Een lijn of zijde aanwijzen klikt u één keer op een rechte lijn, of op een rechte zijde van de vorm zelf: zo draait de vorm om haar eigen rand. Duidt u vooraf samen met de vorm één rechte lijn aan, dan is die lijn meteen de as.

Boringen, groeven en holten. De vorm ligt aan één kant van de as; tot óp de as mag. Ligt er een zijde op de as, dan is het lichaam vol tot in het midden; begint de vorm een eind van de as, dan krijgt het een boring langs de as. Een inkeping in de omtrek wordt een groef. Een uitsparing — een gesloten vorm binnen de vorm — wordt bij een volle omwenteling een gesloten, ringvormige holte binnenin, en bij een deel ervan een gebogen tunnel; ze mag de as niet raken. Een boring dwars op de as maakt u daarna met Aftrekken (hieronder). Wat niet kan, zegt de statusbalk al terwijl u het tweede punt van de as zoekt, met de reden — een vorm aan twee kanten van de as, bijvoorbeeld, of een boog die de as midden in zijn loop raakt — en dan is er geen voorvertoning. Staat de instelling Hoek leeg, dan hoort u wat alleen bij een volle omwenteling niet kan — een vorm die de as alleen in een hoekpunt raakt, of er op twee of meer plaatsen met een zijde op ligt — pas bij de hoek, want met minder dan 360° kan het wél.

De hoek. Na de as staat het kompas op de as, polair, in het vlak waarin de vorm draait, met de focus op Hoek, en de muis stuurt de hoek: de voorvertoning draait mee rond de as. De kant waarnaar u de muis vanaf de vorm beweegt, is de draaizin. Klik, of typ een hoek en geef Enter — 270 blijft 270, 360 is een volle omwenteling —, of snap op een punt om zijn hoek over te nemen. Een vrije klik binnen tien graden van de vorm, of een snap op de vorm zelf, is een volle omwenteling: daarvoor hoeft u niets te typen. Vult u de instelling Hoek in, dan krijgt elk lichaam die hoek en kiest uw klik alleen nog de kant; met 360 maakt de klik die de as afmaakt meteen het lichaam. Kijkt u op de kant van het draaivlak, dan kan de muis geen hoek aanwijzen: typ hem, draai het beeld, of klik voor een volle omwenteling. Hoe het kompas die hoek vraagt, staat onder In een paneel 3D ontwerpen op de hulppagina Het kompas en snappen.
Daarna. De vorm en haar uitsparingen gaan op in het lichaam — tenzij Profiel behouden aanstaat — en het gereedschap vraagt de volgende vorm. De statusbalk zegt wat er gemaakt is, met de inhoud erbij, want Meten werkt in een paneel 3D ontwerpen niet: Lichaam gemaakt: volle omwenteling, met 1 holte; inhoud … Eén keer ongedaan maken zet alles terug. Het kompas staat daarna weer waar het vóór de klik op de vorm stond, met zijn eigen stand en modus. Reset neemt telkens één stap terug — van de hoek naar de as, van het tweede punt van de as naar het eerste, en van daar naar een andere vorm —, en de statusbalk zegt wat Reset op dat ogenblik doet. Een omgewenteld lichaam is exact, zoals een geëxtrudeerd: een bol is een bol en de holte die een cirkel achterlaat een torus, en het kompas snapt er ook op de top van een kegel en op de polen van een bol.
Uitsnijden snijdt een gesloten vorm uit een lichaam weg, en is zo het eerste gereedschap dat een bestaand lichaam verandert. Het vraagt drie dingen. Eerst het lichaam: beweeg erover, het licht op, en klik — op een rand, of in de weergave Gevuld ook midden op een vlak. Dan de vorm: dezelfde gesloten vormen als bij Extruderen, waar u wilt — op een vlak van het lichaam, erboven, ernaast, op een gevel. Staat Uitsparingen aan, dan blijven de vormen erbinnen als eiland staan: een ring met een cirkel erin snijdt een ringvormige groef. En dan de snede, volgens de instelling Snede: Door alles, waarbij de muis alleen de kant kiest; Diepte, die u met de muis, getypt of met een snap geeft zoals de hoogte bij Extruderen; of Tussen twee punten, een begin en een einde — liggen die allebei binnen het lichaam, dan wordt de snede een holte. Een diepte gaat altijd het lichaam in: wie op een gevel een cirkel tekent en 25 typt, boort 25 de muur in.

Het lichaam blijft hetzelfde lichaam, met zijn laag, kleur, dikte en stijl; valt het in stukken — een sleuf dwars door een balk —, dan wordt elk ander stuk een eigen lichaam en zegt de statusbalk hoeveel. Daarna blijft het gereedschap bij dat lichaam en vraagt het de volgende vorm: vier gaten in één plaat zijn vier vormen en vier klikken. Een vorm die niets wegneemt of het hele lichaam zou wegnemen, weigert het, met de reden in de statusbalk.

Verenigen, Aftrekken en Doorsnede combineren lichamen. Klik het eerste lichaam aan — bij Aftrekken het lichaam waarvan afgetrokken wordt — en dan het tweede: bij die klik gebeurt de bewerking. De uitkomst neemt de plaats, de laag en de kleur van het eerste lichaam over, en elke volgende klik voegt er een lichaam bij, trekt er een af of doorsnijdt het: een plaat met vijf boringen is de plaat en vijf klikken. Met Originelen behouden blijven alle lichamen staan en komt de uitkomst erbij. Duidt u vooraf lichamen aan, dan doen ze allemaal mee; bij Aftrekken wijst de klik dan het lichaam aan waarvan de andere afgetrokken worden.

Een lichaam dat niets wegneemt — het ligt ernaast of er alleen tegenaan —, blijft staan in plaats van stil te verdwijnen: De lichamen overlappen niet: er valt niets af te trekken. Een vereniging van lichamen die elkaar niet raken, weigert ook; twee balken die elkaar met een vlak raken, worden wél één lichaam. De modelleerkern rekent exact en weigert liever dan een fout lichaam te geven: raken twee lichamen elkaar precies zonder te snijden — een cilinder die een vlak net raakt —, dan zou er een wand zonder dikte overblijven, en dan zegt de statusbalk dat u er een een fractie moet verschuiven; een honderdste van een millimeter volstaat. De maten van een bewerkt lichaam blijven exact zolang het een getrapt prisma is — een plaat met gaten, kommen en trappen —; waar twee ronde wanden elkaar schuin snijden, zoals bij een dwarsboring door een zuil, wordt er op het fijnste vlakkennet gemeten.
Een vorm uit een gekoppelde tekening. Ligt er een plattegrond, een gevel of een doorsnede als gekoppelde gegevens in het 3D model, dan is elke gesloten vorm daarin een profiel voor Extruderen, Omwentelen en Uitsnijden, zonder iets over te tekenen: beweeg erover, ze licht op zoals een eigen vorm, en de statusbalk zegt uit welke tekening ze komt. De uitsparingen komen uit dezelfde tekening, en ook de as van een omwenteling mag er een lijn uit zijn. De tekening zelf verandert niet. Het lichaam komt op de laag met dezelfde naam in uw tekening, of op de actieve laag als die laag hier niet bestaat — dat zegt de statusbalk dan.

Randen afschuinen en Randen afronden werken op de randen van een lichaam. Beweeg over een rand: ze licht op. Klik, en ze is gekozen, en meteen toont de voorvertoning de nieuwe randen. Elke volgende klik op een rand van hetzelfde lichaam voegt er een toe, een klik op een gekozen rand laat ze weer weg, en een klik ernaast — in de lucht, of in de weergave Gevuld midden op een vlak — voert de bewerking uit. De maat staat in de strook: Straal bij afronden, Afstand bij afschuinen; een andere maat ververst de voorvertoning meteen. Ze heten Randen … omdat Afschuinen en Afronden al de twee gereedschappen van het vlak zijn, die twee lijnen in een tekening verbinden.

Een rand die zonder knik overloopt in een volgende — een rechte zijde in een rakende boog —, gaat altijd mee, zoals in elk CAD-programma: anders bleef er een trapje over. Wat in een hoek gebeurt, hangt af van welke randen samen bewerkt worden: één rand stopt netjes tegen het vlak ernaast, twee randen sluiten in verstek, en drie randen in één hoek sluiten met een stukje bol bij afronden en in één punt bij afschuinen. Een bolle rand verliest materiaal; een holle rand — de voet van een zuil op een plaat — krijgt er een holkeel bij. Sinds versie 3.16 lukt er meer: twee afrondingen die precies op elkaar aansluiten — een blokje van 10 mm breed met twee stralen van 5 mm —, een bolle rand die in een inspringende hoek eindigt, en een hoek met een bolle en een holle rand samen.

Na de bewerking blijft het lichaam hetzelfde lichaam, en blijft het gereedschap erbij, zodat u meteen de volgende randen kiest. Sinds versie 3.16 onthoudt het lichaam elke bewerking met haar maten in zijn bouwgeschiedenis: in de outliner wijzigt u achteraf een straal, een hoogte of de diepte van een snede, en het lichaam wordt opnieuw opgebouwd (zie Outliner op de hulppagina Panelen). Wat niet kan, zegt de statusbalk vóór er iets verandert, en de voorvertoning kleurt de rand rood waar het misloopt: een gladde rand, een straal die te groot is voor de randen of vlakken ernaast, een hoek waar meer dan drie vlakken samenkomen. De kern volgt rechte randen tussen vlakke en cilindrische wanden, en cirkelvormige randen zoals die van een boring of een as; de vrije snijlijn van twee gebogen wanden — een dwarsboring door een zuil — volgt ze (nog) niet. De maten blijven exact zolang het lichaam een getrapt prisma of een omwentelingslichaam blijft, zoals een blok met afgeronde staande randen.

Helix bouwt een veer zonder vorm vooraf. Klik het hart van de voet in het werkvlak, dan een punt dat de straal geeft — daar begint de draad —, en wijs dan de hoogte aan, zoals bij Extruderen: de muis stuurt de Z van het kompas, en een getypte hoogte telt even goed. De as staat loodrecht op het werkvlak. Een straal of een hoogte die in de strook staat, vraagt geen klik meer. Spoed, windingen en hoogte hangen aan elkaar; de instelling Opgave zegt welke twee u geeft — Spoed en hoogte (de standaard), Spoed en windingen of Windingen en hoogte — en het gereedschap rekent de derde uit en noemt ze in de statusbalk. Met een Eindstraal die van de straal verschilt, wordt het een kegelveer; met Spoed en windingen en spoed 0 een vlakke spiraal, zoals de veer van een uurwerk. Vorm kiest een ronde draad, een rechthoekige draad (een band), of Schroeflijn: alleen de hartlijn, als lijnreeks. Richting maakt de veer rechts of links.
Een veer is een exact lichaam: haar vlakken zijn schroefvlakken, en haar inhoud is die van de formule — π·r²·L voor een ronde draad —, meteen en zonder benadering, ook voor honderd windingen. Windingen die elkaar zouden raken of een draad die door de as zou lopen, bouwt het gereedschap niet: de voorvertoning kleurt rood en de statusbalk zegt waarom. In de bouwgeschiedenis is een veer een stap Helix: wijzig de spoed of het aantal windingen in de outliner, en ze wordt opnieuw opgebouwd.

Schroefdraad werkt op een rond vlak van een lichaam: een as of een bout krijgt uitwendige draad, een boring of een moer inwendige — het gereedschap ziet zelf welke. Beweeg over het lichaam: het ronde vlak licht op, met de cirkels waar de draad begint en eindigt en de schroeflijn ertussen, en de statusbalk noemt de draad die een klik zou leggen: Klik: M10 uitwendig op dit vlak. De draad begint aan het einde van het vlak dat het dichtst bij de cursor ligt. In de strook: de Norm — metrisch, BSP of BSPT —, de Draadmaat (Automatisch kiest de maat die bij de diameter past: een as van ⌀ 10 of een boring van ⌀ 8,5 geeft M10), bij metrische draad een fijne Spoed, de Lengte en het Begin, en de Richting voor linkse draad.
| Weergave | Wat er gebeurt |
|---|---|
| Textuur | Het vlak blijft rond en het lichaam blijft wat het was. In de weergave Gevuld en in de render toont het vlak de gangen van de draad, schuin zoals ze loopt, alleen waar ze ligt. Zo blijft een tekening met honderd bouten licht. |
| Gemodelleerd | Het ronde vlak wordt het echte profiel van de norm: top, flanken en bodem als schroefvlakken. Exporteer het lichaam naar STL en de draad zit erin: zo print u een bout en een moer. Met Speling wijkt het profiel wat terug, zodat ze in elkaar draaien; geef ze bij voorkeur aan de moer. |
| Verwijderen | Haalt een textuur weer van het vlak. Een gemodelleerde draad neemt u terug met Ongedaan maken, of in de bouwgeschiedenis. |

In de weergave Draadmodel en op een plot is er geen vlak om gangen op te tonen. Daar staat sinds versie 5.2 de aanduiding van een textuurdraad, zoals op een technische tekening (ISO 6410): de dunne kernlijn — bij een bout binnen de as, op de kerndiameter; bij een moer buiten de boring, op de nominale diameter — en de draadgrens, een cirkel waar de draad vóór het einde van het vlak ophoudt. Van opzij zijn dat twee dunne lijnen langs de as, in een kopaanzicht een cirkel. De kernlijn krijgt de dunste lijndikte van het bestand, de draadgrens die van het lichaam: geef het lichaam een dikkere lijn en u ziet het verschil, ook op de plot. Het zijn geen randen van het lichaam: u wijst het ermee aan, maar u snapt er niet op, en ze gaan niet mee naar een ander bestand.

Koppelt u het 3D model in een tekening, dan staat de aanduiding sinds versie 5.3 ook in elk aanzicht: van opzij de twee dunne lijnen langs de as, en in een kopaanzicht een driekwart cirkel, open rechtsboven — bij een bout binnen de cirkel van de as, bij een moer of een getapt gat buiten de cirkel van de boring. Als technische tekening volgt ze wat er van de draad te zien is: de kernlijn van een bout van opzij is zichtbaar, die van een moer van opzij verborgen en dus gestreept, en achter een plaat gaat ze precies op de rand van de plaat over. De kernlijn blijft dun, welke dikte u de zichtbare lijnen ook geeft. In de tekening zijn het gewone lijnen, bogen en ellipsen: het kompas snapt erop en u kunt ze bematen.

De draad loopt uit tegen het einde van een bout, de onderkant van een kop of een afschuining; stopt ze eerder, dan eindigt ze tegen een wandje. Wat niet past — een as die te dun of te dik is voor de maat, een wand die te dun is voor de diepte van de draad, kegeldraad op een cilinder —, zegt de statusbalk vóór de klik, en het lichaam blijft wat het was. De normen zijn die van ISO: metrische draad M1 tot M68 met haar grove en fijne spoeden, pijpdraad G 1/16 tot G 6 en kegeldraad R 1/16 tot R 6. Een dwarsgat of een afronding die de gemodelleerde draad niet raakt, lukt daarna nog; door de draad zelf snijden kan niet — leg de draad dus als laatste.
Oppervlakken
Sinds versie 2.28 kent een paneel 3D ontwerpen naast het lichaam het oppervlak: exacte vlakken zonder dikte — een wand, een vloer, een dak, een carrosseriedeel —, wat een ander CAD-programma een surface noemt. Het heeft dezelfde vlakken als een lichaam, maar die hoeven niets te omsluiten. Een oppervlak heeft twee zijden: in de weergave Gevuld is de zijde waar zijn normaal naartoe wijst licht, en de andere donkerder. Het is een element als de andere — laag, kleur, aanduiden, verplaatsen, kopiëren, ⌘Z —, maar het heeft geen binnenkant: uitsnijden, verenigen en afronden vragen een lichaam, en dat zegt de statusbalk ook. Deze groep staat, zoals 3D modelleren, altijd in de werkbalk van een paneel 3D ontwerpen.

| Gereedschap | Sneltoets | Wat het doet |
|---|---|---|
| Vlak vullen | — | Een gesloten vlakke vorm wordt een vlak oppervlak: een cirkel, een rechthoek, een veelhoek, een complexe vorm. Gesloten vormen erbinnen worden gaten. |
| Oppervlak extruderen | — | Een lijn, lijnreeks, boog of vorm — ook een open — wordt een wand zonder deksels, loodrecht op haar vlak uitgetrokken, zoals Extruderen. |
| Oppervlak omwentelen | — | Een lijn, lijnreeks, boog of vorm wentelt om een as tot een wand zonder deksels: een lampenkap, een koepel, een trechter. |
| Vlakken overnemen | — | Gekozen vlakken van een lichaam of oppervlak worden een nieuw oppervlak, exact; de bron blijft. |
| Naaien | — | Oppervlakken die randen delen, worden één oppervlak; sluiten ze samen een volume, dan een lichaam. |
| Verdikken | — | Een oppervlak krijgt een dikte en wordt een lichaam: een plaat, een gebogen paneel, een wand met knikken in verstek. |
| Zijde omkeren | — | De lichte en de donkere zijde van een oppervlak wisselen. |
| Oppervlak uiteenhalen | — | Een oppervlak — of een lichaam — wordt één oppervlak per vlak. |
Vlak vullen, Verdikken, Zijde omkeren en Oppervlak uiteenhalen werken met één klik op een element; met een aanduiding doen alle aangeduide elementen mee, na één klik. Oppervlak extruderen en Oppervlak omwentelen gaan zoals Extruderen en Omwentelen hierboven — de vorm, dan de hoogte, of de as en de hoek —, maar elke lijn mag, ook een open, en er komen geen deksels: een U-vormige lijnreeks wordt drie wanden van een kamer.
Vlakken overnemen gaat zoals Randen afronden: klik op de vlakken die u wilt, een klik op een gekozen vlak laat het weer weg, en een klik ernaast — in de lucht — neemt ze over. In de weergave Draadmodel wijst u een rand aan, en dan het vlak aan de kant waar u klikt. Vlakken die een rand delen, blijven aan elkaar vast. Zo wordt de bovenkant van een balk een vloer, of de wanden van een ingelezen behuizing een plaat om te verdikken.

Naaien gaat zoals Verenigen: eerst het eerste oppervlak, dan elk oppervlak dat eraan genaaid wordt. De klik die het geheel sluit, maakt er een lichaam van, met de buitenkant naar buiten. Twee randen tellen als één wanneer ze over hun hele verloop binnen de Tolerantie samenvallen, en een rand die maar voor een deel samenvalt, wordt daar gesplitst; voor oppervlakken uit een ander programma helpt soms een honderdste millimeter. Ligt een gesloten stuk binnen een ander, dan wordt het de holte van dat lichaam.
Verdikken geeft een oppervlak de Dikte uit de instellingen, naar de Zijde die u kiest: naar de lichte, naar de donkere, of de helft naar elke kant. Waar twee vlakken in een knik samenkomen, lopen ze in verstek door. Verdikt worden vlakke vlakken en cilindervlakken; een kegel, een bol of een vrije vorm weigert het, met de reden — en ook een verdikking die door zichzelf zou lopen, zoals een haak die naar binnen te dik wordt.

De oppervlakte van een oppervlak is exact waar de meetkunde het toelaat: een wand van 2,6 m hoog langs 4 + 3 + 4 m is 28,6 m². Een STEP-bestand met open oppervlakken komt als oppervlakken binnen, en een oppervlak gaat als oppervlakmodel terug naar STEP (zie Uw tekenwerk ordenen). Een script doet het met vul, extrudeerOppervlak, verdik en de andere methodes van een 3D model — het twintigste voorbeeld, Oppervlakken, bouwt de kamer van hierboven —, en een AI met het gereedschap oppervlak.
Meten en hulp
| Gereedschap | Sneltoets | Wat het doet |
|---|---|---|
| Selectie | — | Het achtergrondgereedschap: elementen selecteren met een klik of een kader, de selectie verslepen, en met handvatten wijzigen. Shift+Escape brengt u er altijd naartoe. |
| Fence | Shift+D | Legt een rechthoek, veelhoek of cirkel over de tekening. De wijzigingsgereedschappen werken dan meteen op wat erin ligt. |
| Meten | Shift+M | Afstand, hoek, oppervlak, straal of totale lengte, of alles van één element tegelijk. Wijzigt de tekening niet. |
| Zoomvenster | Shift+Z | Zoomt in op een rechthoek die u aanwijst of sleept. |
| Pannen | Shift+W | Verschuift het beeld. |
Ongedaan maken, opnieuw en Reset
Er zijn twee onafhankelijke geschiedenissen, en het loont om ze uit elkaar te houden.
Reset (rechtsklik) gaat over het gereedschap dat nu loopt: de keuze tussen elementen die over elkaar liggen, en de stappen die u gezet hebt. Op dat ogenblik staat er nog niets in uw tekening.
Ongedaan maken (⌘Z, op Windows Ctrl+Z) en Opnieuw (⇧⌘Z) gaan over voltooide bewerkingen in het document — tot tweehonderd ver terug. Elke plaatsing, wijziging en verwijdering is één bewerking met een naam, en het menu Bewerken toont ze: Ongedaan maken · Plaats lijn. Ongedaan maken tijdens een lopend gereedschap laat dat gereedschap met rust.
Een commando gaat dus uit met Reset, niet met ⌘Z — en niet vanzelf nadat u het één keer gebruikt hebt.