Hulp · De opbouw
De panelen
Een rondleiding langs de gebiedtypes van PANORAMIX: tekening, 3D ontwerpen, gereedschapsinstellingen, gekoppelde gegevens, rekenblad, outliner, plot, script, markdown, rekenmachine, hulp, synchronisatie, de studio om te renderen en het panorama voor de VR-bril.
De studio van PANORAMIX bestaat uit gebieden: rechthoekige vlakken die u zelf splitst, samenvoegt en van grootte verandert. Wat er in zo'n gebied te zien is, kiest u zelf. Helemaal links in de kopbalk van elk gebied staat de typekeuze. Een klik erop opent een lijst met twintig gebiedtypes, verdeeld over vier koppen.
Onder Tekenen staan er twaalf: Tekening, 3D ontwerpen, Gereedschapsinstellingen, Gekoppelde gegevens, Rekenblad, Outliner, Plot, PDF, sinds versie 4.3, Script, Knoppenbalk, sinds versie 3.10, Markdown en Bibliotheek, sinds versie 3.21. Onder Hulpmiddelen staan er vijf: Rekenmachine, Hulp, Synchronisatie, Claude, sinds versie 4.1, en Cleo, de lokale AI (een eigen pagina). Onder Renderen staan er twee: Studio, sinds versie 2.25, en Panorama, sinds versie 3.0. En sinds versie 4.13 staat er onder Beeldbewerking één: Beeldbewerking.
Het gebied wisselt meteen van type. Splitsen doet u met een rechtsklik op een scheidingslijn of via het gebiedsmenu rechts in de kopbalk; een dubbelklik op de kopbalk, of Ctrl+spatie, maakt een gebied even zo groot als het venster. Een bewaarde indeling heet een werkruimte en krijgt een tab bovenaan het venster. PANORAMIX levert er zes mee — Tekenen, Twee aanzichten, Gekoppelde gegevens, Rekenen, Leren en Opbouw — en met de knop + maakt u er zelf een bij. Welk type elk gebied toont, welk model erin staat en hoe ver er ingezoomd is, gaat mee in de indeling: na een herstart staat alles er weer zoals u het achterliet.
De menubalk volgt de open panelen. Gereedschappen verschijnt zodra er ergens een tekengebied of een paneel 3D ontwerpen staat, Gekoppeld bij een paneel Gekoppelde gegevens, Rekenblad bij een rekenblad, Outliner bij een outliner, Script bij een scriptpaneel of een knoppenbalk, Markdown bij een markdownpaneel, Synchronisatie bij een synchronisatiepaneel en Panorama bij een paneel Panorama. Een menu dat wegvalt is een opgeruimde balk en geen uitgezette functie: de sneltoetsen blijven gewoon werken.
Waarom de koppen: Tekenen, Hulpmiddelen, Renderen en Beeldbewerking
Het onderscheid is geen ordening op smaak maar op herkomst. Wat onder Tekenen staat, hoort bij een document. Een tekening, een 3D model, een koppeling naar een ander plan, een werkboek, een script, een md-tekst — dat is werk van u, het staat in het PANORAMIX-bestand en het wordt automatisch mee bewaard. De outliner staat er om dezelfde reden bij: zonder document heeft ze niets te tonen. Gereedschapsinstellingen staat er om een verwante reden: het bedient het tekengebied en het 3D model, en zonder een van die twee heeft het niets te tonen. Zelf bewaart het niets; alleen zijn plaats in de indeling gaat mee.
Renderen is de derde kop, met twee types: Studio en Panorama. Ook wat daar staat, hoort bij het document — de scènes, de materialen en het beeld van de studio, en de panorama's, gaan mee in het bestand —, maar een model tonen, als fotorealistisch beeld of in een VR-bril, is een vak apart, en de kop houdt het bij elkaar. Alleen de webserver van Panorama hoort bij geen document: hij hoort bij PANORAMIX zelf, en draait door als het paneel sluit.
Beeldbewerking staat er net na: wat de studio rendert, werkt u daar af — maar ook een foto of een scan. De composities horen bij het document en gaan mee in het bestand.
Wat onder Hulpmiddelen staat, hoort bij geen enkel document — op de gesprekken van Claude na, die in het document bewaard worden waarin Claude werkte; het paneel zelf staat als hulpmiddel naast Cleo. De rekenmachine en de gids komen in geen enkel bestand terecht, en ze blijven rustig naast uw werk staan terwijl u verder tekent. Van de rekenmachine mogen er zelfs meerdere tegelijk open staan; van de gids zet het menu er geen tweede naast — ze meldt dan dat ze al open is. Sluit u uw tekening, dan verdwijnt er niets van. De synchronisatie staat er ook: haar servers staan in geen enkele tekening, maar in een eigen bestand van PANORAMIX op deze computer, dat elke computer zelf invult, en wat ze doet — een map op een server en een werkmap op deze computer gelijk houden — gaat niet over de tekening die open staat.
Tekening
Waarvoor het dient. Dit is het vlakke tekenvlak: plattegronden, doorsneden, details, schema's — al het werk dat op één blad past.
Wat u ziet. Vier delen. Bovenaan de kopbalk, met de typekeuze, de modelkeuze (welk model dit gebied toont), de weergavebediening — Alles in beeld (F), Inzoomen, Uitzoomen, Zoomvenster (Shift+Z) en Pannen (Shift+W) —, vier schakelaars voor het raster, het snappen, het kompas en het assenkruis, dan de snapinstellingen en de vier actieve eigenschappen (laag, kleur, lijndikte en lijnstijl, elk als staal), en rechts het aantal elementen.
Links staat een smalle werkbalk. Bovenaan zeven vaste gereedschappen: Selectie, Verplaatsen, Kopiëren, Spiegelen, Roteren, Verschalen en Verwijderen. Daaronder de gereedschappen van de lade die dit gebied gekozen heeft, en helemaal onderaan een mapje waarmee u een andere lade kiest. Twee gebieden naast elkaar mogen dus verschillende lades tonen: links de tekengereedschappen, rechts de wijzigingsgereedschappen.
Boven het tekenvlak ligt de instellingenstrook van één regel met de instellingen van het gereedschap dat loopt — tenzij er in dezelfde werkruimte een paneel Gereedschapsinstellingen openstaat: dan wijkt de strook en staan de instellingen in dat paneel. En dan het tekenvlak zelf: het raster, de assen door de oorsprong (X rood, Y groen), uw elementen, de voorvertoning van het gereedschap, de snapmarkering en het kompas. Rechtsonder staat de modelnaam met de schaal, bijvoorbeeld 1 px = 0,25 mm.
Wat u ermee doet. Tekenen en wijzigen, met de muis of met het kompas. Het gereedschap dat loopt, herkent u aan een accentstreepje van twee pixels tegen de linkerkant van zijn knop — ook uit een ooghoek, terwijl u naar het tekenvlak kijkt. Links is een datapunt, rechts is reset, de middenknop geeft een voorlopig punt en het wiel zoomt.
3D ontwerpen
Waarvoor het dient. Tekenen en modelleren in de ruimte. U zet er lijnen, lijnreeksen en vlakke vormen in drie assen, en sinds versie 2.0 maakt u er van een gesloten vorm een lichaam: een massief volume, begrensd door vlakken, met een inhoud, een oppervlakte en een zwaartepunt. Dat doet u door de vorm te extruderen of, sinds versie 2.6, om een as te wentelen. Sinds versie 2.28 staat er naast het lichaam ook het oppervlak: vlakken zonder dikte, zoals een surface in een ander CAD-programma. Tot versie 2.0 heette dit paneel Draadmodel (3D), en een kubus was er twaalf lijnen en geen doos. Het model zelf heette tot versie 3.16 een draadmodel; sinds 3.16 heet het overal een 3D model, en bestaande tekeningen, scripts en bewaarde indelingen werken ongewijzigd. Het woont in hetzelfde bestand als uw vlakke modellen, want het plan en het model dat eruit opgetrokken is, horen bij elkaar. Een nieuw 3D model maakt u met Model ▸ Nieuw 3D model…
Wat u ziet. Dezelfde werkbalk als in een tekengebied, met drie groepen meer: meteen onder de zeven vaste gereedschappen staan de gereedschappen van de groep 3D modelleren, van Extruderen en Omwentelen tot Helix en Schroefdraad, daaronder sinds versie 2.28 die van Oppervlakken, van Vlak vullen tot Oppervlak uiteenhalen, en dan die van Studio, Camera plaatsen en Lichtbron plaatsen. De kopbalk lijkt sterk op die van een tekengebied: vier knoppen komen erbij, en twee vallen weg. Zoomvenster en Pannen staan er niet — verschuiven en draaien zitten hier op de middenknop van de muis, en een rechthoekig zoomvenster heeft op een schuin staand werkvlak geen ondubbelzinnige betekenis. De aanzichtknop opent de zeven vaste standen: Boven, Onder, Voor, Achter, Links, Rechts en Isometrisch. Een vers gebied staat isometrisch. Naast de knop staat in letters waar de camera staat; draait u zelf één keer, dan zegt het label eerlijk vrij. De schakelaar ernaast wisselt tussen orthografisch — evenwijdige lijnen blijven evenwijdig, een maat blijft overal even groot — en perspectief. Sinds versie 5.4 kijken Boven en Onder recht naar beneden en naar boven, en toont een recht aanzicht — boven, onder, voor, achter, links, rechts — het model zonder perspectief, zoals een aanzicht in een tekening, ook als u perspectief aan had; draait u daarna het beeld of kiest u Isometrisch, dan komt het perspectief terug. Zet u het in een recht aanzicht zelf aan, dan blijft het. Dan volgt de weergaveknop, met in letters draad of gevuld; daarover verderop meer. De vierde knop is het werkvlak, met ernaast in letters waar het ligt: wereld, boven, voor, zij of gekanteld.

Draaien zit op de middenknop van de muis; Shift erbij verschuift het beeld. Sinds versie 3.16 staat rechtsboven een kleine navigatiekubus die met het beeld meedraait: zijn vlakken heten Boven, Voor, Links enzovoort, zodat u altijd ziet van welke kant u kijkt, en een klik op een vlak, een ribbe of een hoek draait het beeld daarheen. Een rechtsklik verbergt hem; Voorkeuren ▸ Tekenkamer zet hem terug. Wat ver weg ligt, wordt naar de achtergrondkleur toe getrokken, zodat u ziet wat vooraan en wat achteraan staat. Linksonder staan de projectie en het werkvlak, rechtsonder de coördinaat van de cursor in drie getallen.
Het werkvlak is het hart van de zaak. Het is het vlak waarin uw punten terechtkomen: uw cursor wijst geen punt aan maar een kijklijn, en die wordt met het werkvlak gesneden. Het menu biedt Wereldvlak (XY), Boven (T), Voor (F), Zij (S) en Langs het aanzicht (V); RX en RY kantelen een kwartslag, RZ draait binnen het vlak en RA zet alles terug op het wereldvlak. Met RQ wijst u het vlak zelf aan — eerst de richting van de X-as, dan die van de Y-as — en dan is elke stand bereikbaar, ook een gevel die scheef op de wereldassen staat. Het werkvlak hoort bij het model en niet bij het gebied: legt u het in het ene gebied op een gevel, dan werkt u in het andere gebied op diezelfde gevel verder.
Dezelfde gereedschappen. Er is geen tweede werkbalk en geen tweede kompas. Plaats lijn, Slimme lijn, Plaats cirkel, Plaats ellips, Plaats rechthoek, Plaats boog, Plaats veelhoek en Plaats tekst zijn hier letterlijk dezelfde gereedschappen als in het vlak, met dezelfde stappen, dezelfde sneltoetsen, dezelfde lades en dezelfde actieve laag, kleur, dikte en stijl. Ze rekenen in een vlak, krijgen twee getallen in het werkvlak en het vlak zet de uitkomst in de ruimte. Het enige wat u vooraf beslist, is waar dat vlak ligt. Wijzigen gaat met Verplaatsen, Kopiëren, Verwijderen, Roteren, Spiegelen en Verschalen, elk met een eigen ruimtelijke uitvoering onder dezelfde knop. Verwijderen werkt sinds versie 2.6.1 zoals in het vlak: één klik op een element en het is weg, en een selectie verdwijnt meteen. Eén verschil om te onthouden: in een ruimtegebied is F het bevel dat het werkvlak in het vooraanzicht legt, dus Alles in beeld gebruikt u daar via de knop in de kopbalk of via Beeld ▸ Alles in beeld. Sinds versie 2.30 werken ook alle andere gereedschappen van de tekenkamer hier — trimmen, afronden, evenwijdig, de bemating, de cellen, de teksten en Meten —, elk in het vlak van het element dat u aanwijst; alleen Arcering en Patroonarcering weigeren hier, met een regel in de statusbalk. Sinds 3.26 plaatsen Cel plaatsen en Onderdeel plaatsen er ook 3D-cellen en standaardonderdelen als lichaam, in de stand van het kompasvlak (zie Bibliotheek). Wijzig eigenschappen en Eigenschappen overnemen horen daar niet bij: ze werken ook hier, op lijnen, vlakke vormen en lichamen — Wijzig eigenschappen sinds versie 2.6.1, met dezelfde vinkjes als in het vlak. Een lichaam wijst u in de weergave Draadmodel aan op een rand, in Gevuld ook midden op een vlak.
Lichamen. Een lichaam maakt u op drie manieren: met Extruderen, dat een gesloten vorm loodrecht op haar vlak uittrekt, met de vormen erbinnen als boringen en uitsparingen, met Omwentelen, dat een gesloten vorm om een as in haar vlak wentelt, met de vormen erbinnen als holten of tunnels, en sinds versie 5.1 met Helix, dat een veer rond een as bouwt. Een lichaam is exact: een plat vlak is een vlak, de wand van een boring is een cilinder met een as en een straal, en een bol is een bol — geen veelvlak dat er van ver op lijkt, hoe ver u ook inzoomt — en zijn inhoud, oppervlakte en zwaartepunt volgen uit zijn randen zelf. Voor de rest is het een element als de andere. Het krijgt de laag, de kleur, de dikte en de stijl van de vorm waaruit het gemaakt is; u verplaatst, kopieert, roteert, spiegelt, verschaalt en verwijdert het met de gewone gereedschappen; het kompas snapt op zijn hoekpunten, middens, middelpunten en kwadranten, en op de top van een kegel en de polen van een bol; en in de outliner staan de lichamen van een 3D model in een eigen groep Lichaam. Sinds versie 2.15 bewerkt u een lichaam ook: Uitsnijden snijdt er een gesloten vorm uit, Verenigen, Aftrekken en Doorsnede combineren lichamen, en Randen afschuinen en Randen afronden werken op zijn randen; het lichaam blijft daarbij hetzelfde lichaam. Hoe, staat onder 3D modelleren op de hulppagina Gereedschappen. Een gesloten vorm uit een gekoppelde tekening — een plattegrond, een gevel — is daarbij net zo goed een profiel als een eigen vorm. Sinds versie 3.16 onthoudt een lichaam ook hoe het gebouwd werd: zijn bouwgeschiedenis staat in de outliner, en een maat van een stap — een hoogte, een straal — wijzigt u achteraf, waarna het lichaam opnieuw opgebouwd wordt (zie Outliner hieronder). Een plot toont een lichaam voorlopig als draadmodel.
Oppervlakken. Sinds versie 2.28 kent een 3D model ook oppervlakken: exacte vlakken zonder dikte — een wand, een vloer, een dak —, met dezelfde vlakken als een lichaam maar zonder dat ze een volume moeten sluiten. In de weergave Gevuld is de zijde waar de normaal naartoe wijst licht, en de andere donkerder. De groep Oppervlakken vult een gesloten vorm tot een vlak, trekt een lijn of een open vorm uit of wentelt ze om tot een wand zonder deksels, neemt vlakken van een lichaam over, naait oppervlakken samen — tot een lichaam als ze een volume sluiten —, verdikt een oppervlak tot een lichaam, keert zijn zijden om en haalt het uiteen in zijn vlakken. Hoe, staat onder Oppervlakken op de hulppagina Gereedschappen. In de outliner staan de oppervlakken van een 3D model in een eigen groep Oppervlak.
De weergave. De weergaveknop in de kopbalk biedt er twee. Draadmodel toont elke lijn en elke rand, ook wat achter iets anders ligt; zo begint elk gebied. Gevuld met zichtbare randen vult de vlakken van de lichamen in hun kleur en belicht ze, en toont van al de rest — draden, raster, assen, gekoppelde tekeningen — alleen wat niet achter een vlak ligt; in andere pakketten heet dat shaded with visible edges. De weergave hoort bij het gebied: twee gebieden op hetzelfde 3D model mogen het elk anders tonen, en de keuze gaat mee in de bewaarde indeling. Sinds versie 5.4 bewaart PANORAMIX ook perspectief en een gekozen aanzicht meteen, en onthoudt het 3D model in het bestand hoe het laatst getoond werd: een nieuw paneel erop — een gebied dat u naar 3D ontwerpen wisselt, een nieuwe werkruimte — begint gevuld of met perspectief als u dat zo had, in plaats van als draadmodel. Staat er geen lichaam in beeld, dan zijn de twee weergaven hetzelfde beeld.

In de gevulde weergave wijst u aan wat u ziet. Een klik midden op een vlak wijst het lichaam aan waar dat vlak van is, en wat achter een vlak ligt, doet niet mee: u wijst het niet aan en het kompas snapt er niet op. Wie toch op een punt aan de achterkant wil snappen, draait het beeld of zet de weergave even op Draadmodel. Het kompas, de voorvertoning van een gereedschap, de fence en de aanduiding blijven wel altijd bovenop: een aangeduid lichaam toont daardoor al zijn randen, ook die aan de achterkant.
Extruderen. Start het gereedschap met zijn knop in de werkbalk of via Gereedschappen ▸ 3D modelleren, klik op een gesloten vorm en geef de hoogte met het kompas. Welke vormen kunnen, hoe de vormen erbinnen uitsparingen worden en hoe u de hoogte geeft, staat onder 3D modelleren op de hulppagina Gereedschappen.
Omwentelen. Start het gereedschap op dezelfde manier, klik op een gesloten vorm, geef de as — twee punten, of een rechte lijn of een rechte zijde van de vorm aanwijzen — en geef de hoek met het kompas: de muis rond de as, een getypte hoek, of één klik bij de vorm voor een volle omwenteling. Hoe de vormen erbinnen holten en tunnels worden en hoe u een boring langs de as krijgt, staat op dezelfde plaats.
Complexe vorm. Sinds versie 2.13 maakt u een profiel ook uit losse lijnen en bogen: start Complexe vorm en klik in een gesloten gebied. Het gereedschap zoekt in het vlak van het kompas, op de hoogte van het punt dat u aanwijst; een lijn of lijnreeks met al haar punten in dat vlak doet mee, en een vlakke vorm op hetzelfde vlak ook. De vorm komt met haar uitsparingen als vlakke vorm op dat vlak, en Extruderen of Omwentelen neemt ze met één klik, met al haar gaten.

DXF. Sinds versie 2.12 leest u een DXF-bestand met 3D — een opstelling of een leidingtracé uit een ander CAD-programma — met Bestand ▸ Importeren uit DXF… in een 3D model. Werkte u het laatst in een paneel 3D ontwerpen, dan stelt het venster zijn 3D model voor; anders kiest u onder Waar een 3D model of een nieuw 3D model. Lijnen en lijnreeksen houden hun hoogte, een vlakke vorm — een cirkel, een tekst, een arcering — komt op een werkvlak in haar eigen vlak, en een gesloten net van vlakken wordt met het vinkje Gesloten vlakkennetten als lichaam een lichaam met een inhoud en een zwaartepunt; een net dat niet sluit, blijft draad. Zo'n lichaam heeft alleen vlakke vlakken: een ronde wand houdt de facetten die het andere programma schreef. Een blok dat in zijn eigen vlak ligt, wordt een cel op een werkvlak; een ruimtelijk blok wordt uiteengehaald, want er is geen ruimtelijke cel. Omgekeerd schrijft Bestand ▸ Exporteren naar DXF… het 3D model van het paneel waarin u het laatst werkte, of de fence of de selectie daarin, met de lichamen als vlakkennet, als losse vlakken of als randen. Hoe de twee vensters werken, staat onder Uitwisselen: importeren uit en exporteren naar DXF op de hulppagina Uw tekenwerk ordenen.
Een 3D model in een 3D model. Sinds versie 2.17 koppelt u in een paneel 3D ontwerpen ook een ander 3D model: een onderdeel dat in een machine terugkomt, een gebouw in een situatie. Het komt op het nulpunt en u zet het op zijn plaats met Verplaatsen, Roteren, Verschalen en Spiegelen; hoe, staat verderop bij Gekoppelde gegevens. Sinds versie 3.1 legt ook een script zo'n koppeling, met een naam, een plaats en een draaiing — hal.koppel(Koppeling.van("Draaibank").naam("Draaibank 1").positie(4500, 5000, 0)) —, en een AI-assistent met het gereedschap koppeling.
STL en OBJ. Sinds versie 2.16 schrijft Bestand ▸ Exporteren naar STL… het 3D model van het paneel 3D ontwerpen waarin u werkt als driehoeken voor een 3D-printer, en Bestand ▸ Exporteren naar OBJ… voor Blender en webviewers, met de kleuren als materialen. Ligt er een fence of is er iets geselecteerd in dat 3D model, dan gaat alleen dat mee; anders het hele 3D model. Meer staat onder Uitvoer: exporteren naar STL en OBJ op de hulppagina Uw tekenwerk ordenen.
STEP. Sinds versie 2.22 schrijft Bestand ▸ Exporteren naar STEP… het 3D model exact, voor Inventor, SolidWorks, Fusion, FreeCAD en elk ander CAD-programma: de lichamen met hun echte vlakken en randen — een cilinder blijft een cilinder —, de lijnen en vormen als krommen, met kleuren en lagen, en wat de gekoppelde bestanden in het 3D model tonen, elk als eigen onderdeel. Dezelfde regel: de fence, anders de selectie, anders het hele 3D model. Meer staat onder Uitvoer: exporteren naar STEP op de hulppagina Uw tekenwerk ordenen. Sinds versie 2.27 leest Bestand ▸ Importeren uit STEP… zo'n bestand ook in, van welk CAD-programma ook: de lichamen exact, met hun echte vlakken — ook vrije vormen —, een samenstelling met elk onderdeel op zijn plaats, de kleuren en de lagen, in één stap die ⌘Z terugneemt (Invoer: importeren uit STEP op dezelfde hulppagina). Sinds versie 2.28 komt een open oppervlak daarbij als oppervlak binnen, en niet meer als losse randen, en gaat een oppervlak als oppervlakmodel naar STEP.

Gereedschapsinstellingen
Waarvoor het dient. De instellingen van het gereedschap dat loopt, onder elkaar in plaats van naast elkaar. Boven elk tekengebied staat daarvoor een strook van één regel, en bij een gereedschap met veel instellingen — Plaats tekst, Plaats vector, de maatgereedschappen — wordt die regel krap. Dit paneel geeft ze de ruimte. Het werkt voor het tekengebied én voor het 3D model.
Wat u ziet. Bovenaan een kopregel met het icoon en de naam van het gereedschap, waar het werkt — · in Tekening «Plan» of · in 3D model «Dak» — en een zin die zegt wat het doet. Daaronder één rij per instelling, met het label links: een tekstveld rekt mee met de breedte van het paneel, een getalveld tot een handige breedte, een keuzelijst of een kleurstaal houdt haar eigen maat, en vinkjes en knoppen staan onder de velden. Naast elk getal- en tekstveld staat, na de eenheid, hetzelfde kleine plakicoon als in de strook. Bij een gereedschap met een open reeks staat er een knop Klaar; heeft een gereedschap niets in te stellen, dan leest u zijn naam met geen instellingen erachter.

Wat u ermee doet. U kiest het zoals elk ander paneel, met de typekeuze linksboven: Tekenen ▸ Gereedschapsinstellingen, bijvoorbeeld in een smalle kolom naast het tekengebied. Een kant-en-klare werkruimte is er niet voor; die maakt u zelf met de knop +. Vanaf dan volgt het paneel het gereedschap dat loopt, in welk teken- of ruimtegebied ook. Toont een gereedschap in een 3D model andere velden — Plaats vector krijgt er een Z bij —, dan past het paneel zich aan zodra de muis over het 3D model gaat.
Staat het paneel in een werkruimte, dan wijkt de strook boven elk tekengebied en elk 3D model van diezelfde werkruimte; het tekenvlak krijgt die regel erbij. In een andere werkruimte blijft de strook gewoon staan. Maximaliseert u het tekengebied (Ctrl+spatie), sluit u het paneel of kiest u er een ander type voor, dan komt de strook terug. Staan er twee panelen, dan tonen ze hetzelfde.
De velden gedragen zich zoals die van de strook: Enter past een waarde toe en geeft de toetsen meteen terug aan het kompas, Escape zet een half getypte waarde terug, Tab gaat naar het volgende veld, en een klik op het plakicoon werkt als Enter. Tikt u = in een veld, dan kunt u ook hier een cel in het rekenblad aanwijzen.
Na Enter gaan de toetsen naar het teken- of ruimtegebied waarin het gereedschap werkt, ook als dat in een ander venster staat: dat venster komt dan vooraan. Houdt het gereedschap al een punt of een aangewezen element vast, dan is dat het gebied waar u het gaf, ook als u intussen elders met het wiel of de middenknop rondkeek. Staat het nog vrij, dan is het het gebied waarin u het laatst werkte, net als bij de outliner. Met de muis alleen over een gebied schuiven telt nooit, en een geminimaliseerd venster haalt PANORAMIX er niet voor terug. Meer daarover staat onder Het paneel Gereedschapsinstellingen op de hulppagina Gereedschappen.
Een oudere versie van PANORAMIX kent dit gebiedtype niet en toont op die plaats een leeg gebied.
Gekoppelde gegevens
Waarvoor het dient. Gegevens van elders die in uw model getoond worden zonder er deel van uit te maken. Twee soorten: een model uit dit bestand of uit een ander PANORAMIX-bestand — een tekening of, sinds versie 2.17, een 3D model —, en een afbeelding — een ingescande tekening als JPEG of PNG. Zo legt u een situatieplan onder een grondplan, houdt u een titelblok op één plaats voor het hele project, of legt u een papieren plan uit het archief onder uw tekening om het over te trekken.
Gekoppelde gegevens zijn alleen zichtbaar. Ze zijn niet te selecteren, niet te wijzigen en niet te verwijderen; een klik van Selectie gaat er dwars doorheen. Twee soorten gereedschappen mogen er wel iets uit lezen: de bematingsgereedschappen wijzen er een element in aan om het te bematen, en Eigenschappen overnemen neemt er de laag, de kleur, de dikte en de stijl van over. Het element zelf verandert daarbij nooit. Ze zijn ook geen kopie: verandert de bron, dan verandert de weergave mee.
Wat u ziet. Een lijst van de koppelingen van één model, in tekenvolgorde, met daartussen een regel Dit model voor uw eigen elementen. De bovenste regel ligt onderop, de onderste komt over alles heen. Elke koppeling draagt links een greep om te slepen, een oog voor de zichtbaarheid, de naam met daarachter in het klein de bron, rechts een teller — het aantal elementen, of bij een afbeelding haar maat in beeldpunten — en een kruisje om los te maken. Boven de lijst staan de bereikkeuze, de knop + (Gegevens koppelen…) en een knop om de gekoppelde bestanden opnieuw in te lezen.
Wat u ermee doet. Klik een regel aan en onder de lijst verschijnt het instellingenblok: de naam, de bron, hoe diep geneste koppelingen meekomen, welke lagen van de bron getoond worden, of erop gesnapt mag worden — en daarmee ook of de bemating er een element in mag aanwijzen —, of de afbeeldingen die in de gekoppelde tekening staan mee getoond worden, of de tekening als watermerk getoond wordt, en vier vinkjes Mag meebewegen met — Verplaatsen, Roteren, Verschalen, Spiegelen — waarmee u een titelblok of een stramien op zijn plaats vastzet. Onderaan staan nog twee blokken: Uitsnede, het gebied waarbinnen of juist waarbuiten deze gegevens getoond worden, en Samenvoegen in dit model, de enige uitzondering op de regel hierboven — het neemt wat er in een fence ligt eenmalig over als uw eigen elementen, die daarna wél aan te wijzen en te wijzigen zijn, terwijl de koppeling ernaast blijft staan.
Een tekening met een scan erin. Koppelt u een tekening waar zelf een scan in gekoppeld staat, dan komt die scan mee — op elke diepte, ook op 0, want ze hoort bij die tekening en niet bij een dieper niveau. Ze verschijnt zoals ze in haar eigen tekening ingesteld is (inkt, doorzichtig, dekking), en een uitsnede op uw koppeling snijdt ze mee. In een 3D model ligt ze op het vlak van de gekoppelde tekening, samen met haar lijnen — orthografisch en in perspectief — en gaat ze mee in de plot. Wilt u de scans van een gekoppelde tekening niet zien, bijvoorbeeld omdat ze zwaar zijn, zet dan het vinkje Afbeeldingen uit: dat geldt voor alles wat onder die koppeling hangt, en de lijnen blijven staan. Sinds versie 2.30 koppelt + ▸ Afbeelding… een scan ook rechtstreeks aan een 3D model: ze komt op het wereldvlak, en de rij Vlak legt ze op het werkvlak — tegen een gevel bijvoorbeeld —, waarna Afbeelding ijken en de Pipet erop werken zoals in een tekening.

Een 3D model koppelen. Sinds versie 2.17 biedt + ▸ Model uit dit bestand… (en Ander bestand…) ook de 3D modellen aan, met het icoon van een kubus. In een 3D model komt het gekoppelde 3D model op het nulpunt; daarna verplaatst, draait, verschaalt en spiegelt u het met de gereedschappen in de ruimte, zoals een gekoppelde tekening, met ⌘Z. Het instellingenblok zegt in de rij Plaatsing kort waar het ligt, met de knoppen Op het werkvlak — dat de schaal houdt — en Nulpunt; ook die neemt ⌘Z terug. In de weergave Gevuld vullen zijn lichamen mee, en Samenvoegen neemt ze over als uw eigen lichamen. In een tekening kiest u in de rij Zicht van welke kant het getoond wordt: boven, onder, voor, achter, links, rechts of isometrisch; de lijst zegt het zicht bij de bron. Het zicht toont de randen exact — een boring van boven is een echte cirkel —, en ook de omtrek van een cilinder, een kegel of een bol: een as van Ø60 is van voor 60 breed. Verborgen lijnen blijven staan — tenzij u het zicht als technische tekening toont, zie hieronder —, en scans toont een zicht niet. Verder is het een gekoppelde tekening als een andere: verplaatsen, snappen, bematen, uitsnijden, plotten en samenvoegen werken erop. Koppel hetzelfde 3D model een paar keer, elk in een eigen zicht, en u hebt een werktekening die meeverandert met het model.


Een zicht als technische tekening. Sinds versie 3.7 toont een 3D model in een zicht zich ook zoals op een werktekening. Duid de koppeling aan en vink in het blok Technische tekening Als technische tekening aan: wat achter een vlak van een lichaam of een oppervlak ligt, wordt een verborgen lijn — de eerste keer kort gestreept —, de rest een zichtbare lijn. Onder Zichtbare lijnen en Verborgen lijnen kiest u Kleur, Dikte en Stijl, elk met (ongewijzigd) bovenaan voor die van het element; zet Tonen uit en de verborgen lijnen vallen weg. De rekening is exact, zoals het zicht zelf: een rand die half achter een plaat verdwijnt, wordt een zichtbaar en een verborgen lijnstuk met de overgang precies onder de rand ervoor, en een pen die door een plaat steekt, wordt verborgen waar ze de plaat binnengaat — ook isometrisch. Een verborgen lijn die op een zichtbare ligt, valt weg. In een samenstelling verbergen de onderdelen elkaar, ook als ze uit andere 3D modellen komen. Een draad, een hartlijn of een vlakke vorm wordt verborgen maar verbergt zelf niets, en een tekst of een maat op een vlakke vorm blijft staan. De opmaak geldt op het scherm en in de plot, en Samenvoegen neemt de lijnen over zoals ze er staan: een verborgen lijn blijft gestreept — het «export visible edges» van een klassiek CAD-programma. De regel van de koppeling krijgt een kubus met gestreepte randen naast de teller.


Een gekoppelde tekening als watermerk. Soms moet een gekoppelde tekening er wel zijn maar niet opvallen: de bestaande toestand onder een verbouwingsplan, een onderdeel dat in een samenstelling alleen ter oriëntatie meekijkt. Duid dan de koppeling aan en vink in het blok Watermerk Als watermerk tonen aan. De eerste keer staat de kleur meteen op een koel lichtgrijs; daaronder kiest u Kleur, Dikte en Stijl, elk met (ongewijzigd) bovenaan voor wat u niet wilt vervangen. Wat u kiest, geldt voor alle elementen van die koppeling — lijnen, cellen, arceringen, maten met hun pijlpunten, tekst — en voor wat erin genest staat; een scan in de gekoppelde tekening wordt inkt in de watermerkkleur. Kleur en dikte komen uit het palet en de diktetabel van uw tekening. Het werkt op het tekenvlak, in een 3D model en in de plot, waar een lichtgrijs watermerk lichtgrijs blijft op wit papier. De regel draagt dan een druppel naast de teller. Het bronbestand verandert niet, uitvinken bewaart uw keuze, en samenvoegen neemt de eigen kleuren van de bron over. Op het donkere tekenvlak is lichtgrijs een lichte kleur: wie het watermerk ook op het scherm wil laten terugtreden, kiest een donkerder grijs.

Een scan onder uw tekening leggen en ijken. Een pas gekoppelde afbeelding komt opzettelijk dom binnen: haar linkeronderhoek op het nulpunt, en één beeldpunt is één werkeenheid. Dat getal betekent niets, en PANORAMIX verzint geen schaal die ze niet kent. IJken zet dat recht in drie stappen: duid één afbeelding aan, klik IJken… naast de schaal, wijs twee punten aan van een maat die u op de scan kent, en geef de werkelijke lengte — een eenheid of een uitdrukking mag, bijvoorbeeld 12,5 m. De afbeelding wordt dan verschaald om het eerste punt, dat dus blijft liggen. Daarna staat de scan 1:1 met uw model: u kunt er maten op meten die er nooit bij geschreven zijn, en u tekent op ware grootte over. IJken staat als één stap in de geschiedenis, dus ⌘Z brengt de oude schaal terug.
Omdat een ingescande tekening zwarte lijnen op wit papier is en PANORAMIX op een donkere achtergrond tekent, is er de weergave Inkt: hoe donkerder een beeldpunt was, hoe meer het te zien is. Het papier wordt doorzichtig, de lijnen krijgen een kleur die u kiest.
Naast Inkt staat een tweede weg naar hetzelfde doel: Doorzichtig, één kleur uit het beeld die niet getekend wordt. Met het pipet wijst u zelf aan welk wit het papier is — de achtergrond van een scan is nooit zuiver wit — en met Tolerantie zegt u hoeveel een beeldpunt daarvan mag afwijken en toch verdwijnt. Dekking zet ten slotte de hele afbeelding zachter, tot de scan als achtergrond leesbaar blijft terwijl uw eigen lijnen erbovenuit komen.

Rekenblad
Waarvoor het dient. Een volwaardig rekenblad naast uw tekening: een hoeveelhedenstaat, een begroting, een tarievenlijst, een stuklijst.
Wat u ziet. Vijf onderdelen onder elkaar. De kopbalk met de keuzeknop voor het werkboek dat dit paneel toont, knoppen om een werkboek te maken, te kopiëren of uit een ander bestand te koppelen, en de knop Werkbladen beheren; rechts het blad, het celadres en — zodra u meer cellen aanduidt — het gemiddelde, het aantal en de som. Daaronder de opmaakstrook, met links de groep Klembord — Knippen, Kopiëren, Plakken en een smal pijltje voor Plakken speciaal — en verder lettertype, vet, cursief, onderstrepen, kleuren, uitlijning, samenvoegen, randen, getalnotatie, het raster, sorteren en filteren. Is het paneel daarvoor te smal, dan wordt de strook compacter, en wat dan nog niet past, haalt u met twee smalle pijltjes in beeld. Dan de formulebalk met het naamvak, de knop Functie invoegen… en het formuleveld. Dan het celvlak, en onderaan de bladtabs met een plusknop en, zodra er bladen verborgen zijn, een teller zoals 3 van 5 bladen.

Werkboeken en werkbladen. Eén bestand mag meerdere werkboeken dragen, elk met meerdere werkbladen. Een blad heeft 1 048 576 rijen en 16 384 kolommen. Een blad verbergen haalt alleen zijn tab weg: het blijft meerekenen, en een formule die ernaar verwijst blijft werken. Het laatste zichtbare blad kan niet verdwijnen. Een blad hernoemen — in Werkbladen beheren…, met een dubbelklik op zijn tab of met een script — past elke formule in het werkboek aan die het bij naam noemt, en ⌘Z zet de oude naam en die formules samen terug (sinds 2.9); formules in andere werkboeken en in vectoren volgen niet. Ook een blad toevoegen, kopiëren of verplaatsen in de tabstrook is één stap, en wie rijen of kolommen invoegt of verwijdert, krijgt met ⌘Z ook de formules in andere werkboeken terug die daarbij meeschoven (sinds 2.10). Een werkboek kopiëren maakt een volledige afdruk onder een nieuwe naam, zodat u een variant van een berekening maakt zonder het origineel aan te raken. Een werkboek uit een ander bestand koppelen kan ook; dat komt alleen-lezen binnen, en een formule mag er gewoon naar verwijzen.
Formules. Honderdeenennegentig werkbladfuncties, verdeeld over negen groepen: wiskunde, goniometrie, statistiek, logica, tekst, datum en tijd, zoeken en verwijzen, informatie en financieel. Verwijzingen mogen naar een ander blad en naar een ander werkboek wijzen, in vier vormen van vastheid. Functie invoegen… zet u stap voor stap op weg: links kiezen, rechts invullen, onderaan de uitkomst. En terwijl u een formule tikt, klikt u de cellen gewoon aan: een klik zet de verwijzing in de formule, een sleep een bereik, een kolomkop een hele kolom — ook op een ander blad (klik op zijn tab) of in het rekenblad ernaast met een ander werkboek, en dan schrijft de formule zelf Tarieven!B2 of [Begroting]Blad1!B2. Verder: sorteren, filteren, en CSV in- en uitvoeren met een voorvertoning.

Knippen, kopiëren en plakken. Drie wegen komen bij dezelfde handeling uit: de groep Klembord links in de opmaakstrook, het menu Bewerken — waar het bereik er meteen bij staat, bijvoorbeeld Kopiëren · B2:C4 — en de toetsen ⌘X, ⌘C en ⌘V. Plakken kan op vier manieren: alles, of alleen de waarden, alleen de opmaak of alleen de formules. ⇧⌘V plakt alleen de waarden, zonder formules; de andere twee staan onder het pijltje naast Plakken en onder Bewerken ▸ Plakken speciaal. ⌘A duidt het hele blad aan. Rond wat u kopieerde of knipte, staat een gestreept kader, zodat u ziet wat er klaarligt; Esc haalt het weg, en het begin van een celbewerking ook. Na elke plak zegt de statusbalk wat er gebeurde — Geplakt in D5:E6., Verplaatst naar … — en als er niets gebeurde, zegt ze waarom: een gekoppeld werkboek is alleen te lezen, of het klembord is leeg.

Knippen gaat zoals in elk rekenblad. In een gekoppeld werkboek wordt knippen kopiëren. Na een knip kan alleen gewoon geplakt worden, niet speciaal. Wat u intussen elders doet — een andere cel opmaken, een blad toevoegen, een kolom breder maken —, laat de knip staan. Esc en het begin van een celbewerking breken ze af, en veranderen de geknipte cellen zelf, in hun inhoud, hun opmaak of een samenvoeging, dan vervalt ze ook: het kader verdwijnt, PANORAMIX verplaatst niets en vraagt u opnieuw te knippen. Een verplaatsing mag nooit stil nieuwer werk overschrijven. Verplaatst u cellen naar een ander werkboek, dan neemt één ⌘Z, in welk van de twee ook, de hele verplaatsing terug; raakte later werk in het andere werkboek die cellen of dat blad, dan weigert het, met de reden in de statusbalk. Is een van beide werkboeken intussen verwijderd, dan neemt ⌘Z in het andere gewoon zijn eigen helft terug.
In de cel, de formulebalk en het naamvak werken ⌘C, ⌘X, ⌘V en ⌘A op de tekst, zoals in elk tekstveld. Een ander programma krijgt op het klembord wat de cellen tonen; binnen PANORAMIX gaat ook de volle waarde mee, zodat een cel die 0,33 toont, in een getalveld van de strook of het paneel als het volle getal binnenkomt — met het plakicoon, met ⌘V of met Bewerken ▸ Plakken. Plakken als waarden schrijft een berekend getal met hoogstens vijftien beduidende cijfers: =0,1+0,2 wordt 0,3. Een waarde die de rekenmachine kopieerde, plakt in een cel als getal. En een getal dat met een nul begint, leest nooit als duizendtal: 0,125 is 0,125, of u het nu tikt of plakt.
Cellen die de tekening sturen. Een vector in een tekengebied of een 3D model — zie Parametrisch op de hulppagina Gereedschappen — leest zijn coördinaten uit cellen van een werkboek in hetzelfde bestand. Verandert u de cel, dan verzet de vector zich en alles wat eraan hangt; ⌘Z in het rekenblad zet de cel terug en de vector volgt opnieuw. Een formule zonder werkboeknaam rekent in het eerste werkboek, op zijn eerste blad. En het aanwijzen werkt ook daar: tik = in een veld van de strook of van het paneel Gereedschapsinstellingen en klik de cel aan.
Celgebeurtenissen (sinds versie 3.4). Een cel kan een script laten lopen wanneer haar waarde verandert: rechtsklik op de cel en kies Celgebeurtenis toevoegen…. U kiest welke wijziging telt — een handmatige (getikt, geplakt, gewist, door een script of een AI), een herberekening (de formule bleef, haar uitkomst niet) of allebei —, welke nieuwe waarde telt — gelijk aan, groter of kleiner dan, tussen twee grenzen, bevat een tekst, begint of eindigt ermee, leeg, een fout, of een eigen formule; een grens mag zelf in een cel staan — en of het script telkens loopt of alleen op het ogenblik dat de waarde gaat voldoen, zoals een drempel die overschreden wordt. Een cel met een gebeurtenis draagt rechtsboven een klein limoengroen driehoekje; houd de muis erboven en een ballon zegt in één zin wat ze doet. Rekenblad ▸ Alle celgebeurtenissen… en de knop met de bliksem in de kopbalk tonen ze allemaal, met het script dat ze laten lopen en wat er de laatste keer gebeurde, en in de outliner staan ze onder hun blad. Wat het script doet, is één stap die u met ⌘Z terugneemt. Bij het openen van een bestand, bij ongedaan maken en bij rijen invoegen of sorteren gaat er niets af, en een bestand van iemand anders laat zijn scripts pas lopen als u het toelaat — opnieuw als iemand de gebeurtenissen of hun scripts verandert.

Het zit in hetzelfde bestand. De werkboeken staan in het PANORAMIX-bestand en worden net als uw tekenwerk automatisch bewaard. Twee panelen die hetzelfde werkboek tonen, zien elkaars wijzigingen meteen. Elk werkboek heeft wel zijn eigen ongedaan-stapel: ⌘Z in een rekenblad neemt nooit de laatste lijn terug die u in een tekengebied trok. Welke stapel de toets krijgt, leest PANORAMIX af aan uw muis: ⌘Z gaat naar het paneel waar de aanwijzer op dat ogenblik boven staat.
Outliner
Waarvoor het dient. De plattegrond van uw bestand. In één boom staat alles wat er werkelijk in geschreven wordt: de modellen met hun elementen en hun gekoppelde gegevens, de 3D modellen, de rekenbladen met hun werkbladen, de laserscans, de ingebedde bijlagen en de lagen. Wat alleen op het scherm bestaat — welk gebied welk model toont, welke werkruimte vooraan staat — hoort daar niet in, en dat maakt de boom voorspelbaar.
Wat u ziet. Achter elke naam staat in kleine grijze letters wat er in die tak zit: hoeveel modellen, hoeveel elementen per soort, waar een koppeling vandaan komt, hoeveel bladen en gevulde cellen een werkboek draagt, hoeveel punten een scan telt. Een tak die niets te tonen heeft, blijft weg. Rechts op een regel staan hoogstens drie schakelaars, en alleen waar ze iets te zeggen hebben: een potlood bij een laag, een oog bij een koppeling, een scan en een laag, en een slot bij een laag. Het potlood maakt de laag de actieve laag — die waarop uw volgende element komt. Dat van de actieve laag staat blauw en de andere zijn flets; een klik op een ander potlood verzet de actieve laag daarheen, en de kopbalk van elk tekengebied volgt meteen. Een vergrendelde laag kan het niet worden, een onzichtbare wel. In een smalle kolom valt het potlood als eerste weg; Actief maken in het menu van de laag doet dan hetzelfde. Bij een laserscan wordt de stand van het oog wel bewaard, maar er is vandaag nog niets dat een puntenwolk tekent — u ziet er dus nog niets van veranderen. In de kopbalk staan een filterveld, knoppen om alles uit of in te klappen en een teller (412 regels); onderaan een statistiekregel met de inhoud van het bestand in woorden.

Wat u ermee doet. Hernoemen, kopiëren, verplaatsen, verwijderen en een pad wijzigen — elke regel heeft haar eigen menu op de rechtermuisknop, met de naam van de regel bovenaan zodat u zeker weet waarop u geklikt hebt. Wat op dat ogenblik niet kan, verdwijnt niet maar staat flets, met de reden in de tekstballon. Een dubbelklik op een elementgroep selecteert die elementen in de tekening: "alle arceringen van dit model verplaatsen" is zo twee handelingen. Het menu Outliner in de bovenbalk is daarbij geen tweede weg naar hetzelfde: de outliner is de enige plaats waar laserscans en ingebedde gegevens beheerd worden, en Laserscan koppelen…, Scan inbedden…, Scan uitpakken…, Ongebruikte bijlagen opruimen… en Opruimen… staan nergens anders.
Opruimen (sinds versie 3.6). Met de rechtermuisknop op de bovenste regel — het document — kiest u Opruimen…: een venster toont per soort wat de tekening meedraagt zonder dat het nog iets doet, met het aantal en wat precies. Ongebruikte lagen: er staat niets op en niets verwijst ernaar. Lege elementen: een tekst zonder letters, een cel zonder inhoud, een arcering zonder lijnen. Elementen zonder lengte: lijnen, cirkels en bogen zonder lengte of straal — op het scherm een stip zo breed als de pen, en wie zo een punt zet, wil die houden, dus dat vinkje staat uit. Dubbele elementen: een element dat een tweede keer op precies dezelfde plaats ligt; het eerste blijft. Ongebruikte materialen en ongebruikte bijlagen (dat vinkje staat uit: een bijlage komt niet terug). Het venster rekent bij elk vinkje opnieuw: een laag met alleen een lege tekst gaat pas mee als die tekst meegaat. Eén keer ⌘Z zet alles terug, behalve de bijlagen — ook de lagen, op hun plaats en met hun kleur. De standaardlaag, de actieve laag, een vergrendelde laag en een laag waar de bemating, een plot, een pentabel, een materiaal of een script naar verwijst, blijven altijd; wie een lege laag wil houden, vergrendelt ze. Bij de groep Lagen staat Ongebruikte lagen opruimen…, met alleen de lagen aangevinkt.

Modellen en 3D modellen beheren. Een model en — sinds 2.18 — een 3D model hebben hetzelfde menu: Hernoemen…, Kopiëren, Verwijderen…, Omhoog, Omlaag en Als startmodel zetten. Een naam is uniek in het hele bestand, over de modellen en de 3D modellen heen; een bezette naam wordt geweigerd met een melding die zegt wie ze draagt, en de koppelingen die een model tonen, nemen een nieuwe naam mee. Kopiëren zet de kopie meteen achter het origineel en duidt haar aan. Verwijderen… vraagt het eerst en zegt hoeveel koppelingen in het bestand het model tonen — die blijven staan, maar tonen daarna niets meer. Het laatste model kan niet weg, het laatste 3D model wel. Als startmodel zetten kiest het model waarmee een nieuw tekengebied opent, bij een 3D model het 3D model waarmee een nieuw ruimtegebied opent: · start in de boom, en de keuze gaat met het bestand mee. Nieuw 3D model… staat bij de groep 3D modellen en, voor het eerste, op de regel van het document. Geen van deze handelingen staat in de ongedaan-geschiedenis: wat weg is, is weg. Sinds versie 3.16 doet het venster Model ▸ 3D modellen beheren… voor de 3D modellen wat Modellen beheren… voor de vlakke doet: één lijst in de volgorde van het bestand, met Nieuw…, Kopiëren…, Hernoemen…, Verwijderen, Omhoog, Omlaag en het startmodel.

De bouwgeschiedenis (sinds versie 3.16). Elk lichaam en elk oppervlak dat u in PANORAMIX bouwt, onthoudt hoe het gebouwd werd. Onder de groep Lichaam (of Oppervlak) van een 3D model staat het als Lichaam 12 · 2 stappen; klap het open, en per stap staat er een regel met haar nummer, haar soort en haar maten: 1 · Extrusie · hoogte 30,00 mm, 2 · Randafronding · straal 4,00 mm · 4 randen. Het snijlichaam van een aftrekking staat met zijn eigen stappen onder zijn stap. Een dubbelklik op een stap, of Wijzigen… in haar menu, vraagt haar maten opnieuw, en na Toepassen wordt het lichaam opnieuw opgebouwd — hetzelfde lichaam, op dezelfde plaats, met de stappen erna erbij: een afronding vindt haar randen terug, en een snede door alles blijft door alles gaan. Dat is één stap in Ongedaan maken. Lukt een stap met de nieuwe maat niet meer, dan blijft het lichaam zoals het was en zegt de melding welke stap het is en waarom. Bouwgeschiedenis vergeten… in het menu van het lichaam wist ze; een lichaam uit een STEP-bestand heeft er geen. Het is de eerste vorm van parametrisch ontwerpen in PANORAMIX, en een script en een AI-assistent (het gereedschap historiek) kunnen hetzelfde.

Een model tonen. De boom toont niet welk gebied welk model toont, maar hij kan het wel sturen. Een dubbelklik op een model zet het in het tekengebied waarin u het laatst werkte, precies zoals de modelkeuze in de kopbalk: het gebied toont het model in zijn geheel, het wordt het startmodel (in de boom · start), en de modelkeuze bovenaan dat gebied volgt. De statusbalk zegt wat er gebeurde: «Situatie» staat nu in het tekengebied (was «Plan»). Staat het model er al, dan blijft het beeld zoals het was. Een dubbelklik op een 3D model doet hetzelfde met het ruimtegebied. Op zo'n regel klapt een dubbelklik niets meer in of uit; dat doet u met het pijltje ervoor. In het menu op de rechtermuisknop staat dezelfde handeling bovenaan: Tonen in het tekengebied, bij een 3D model Tonen in het ruimtegebied, en de tekstballon zegt welk gebied het wordt. Welk model een gebied toont, gaat meteen mee in de bewaarde indeling.

Waarin u het laatst werkte is het gebied waarin u het laatst iets deed: een muisknop in het teken- of ruimtevlak — ook pannen of draaien met de middenknop —, het wiel, de modelkeuze of een van de knoppen en schakelaars in de kopbalk, de werkbalk of de strook, of een toets die het gebied bedient, zoals een toets voor het kompas, F, ⌘+, ⌘− of een ladetoets. Met de muis alleen over een gebied schuiven telt niet, dus op weg naar de outliner mag u gerust over een ander tekengebied gaan. De typekeuze, de naam van het gebied, de knop ⋯ met het gebiedsmenu en een klik op de lege kopbalk tellen evenmin: wie een ander gebied omzet, splitst of sluit, werkt er niet in, en het gebied waarin u wél werkte, blijft het doel. Werkte u nog nergens, of staat dat gebied niet meer in beeld, dan komt het model in het tekengebied waar de muis het laatst boven stond, en anders in het enige tekengebied dat in beeld staat. Een gebied in een werkruimte die achteraan ligt, achter een gemaximaliseerd gebied of in een geminimaliseerd venster staat niet in beeld. Staan er meerdere en valt niet uit te maken welk u bedoelt, dan kiest PANORAMIX niet zelf en vraagt de statusbalk u de muis even over het juiste gebied te bewegen.
Plot
Waarvoor het dient. Een tekening, een rekenblad of een 3D model op papier — via een PDF, want die opent en drukt u overal af. Het paneel is geen venster dat u telkens opnieuw invult: alles wat u instelt is een plotconfiguratie die in het bestand bewaard blijft, zodat dezelfde plot volgende week op de gewijzigde tekening met één klik opnieuw gemaakt wordt. Bestand ▸ Plotten naar PDF… (⇧⌘P) zet het paneel in het gebied onder de muis.
Wat u ziet. In de kopbalk de keuzeknop met de configuratie, knoppen om er een te maken, te kopiëren, te hernoemen en te verwijderen, en de knop Naar PDF…. Links de instellingen in vier secties: Wat (de bron — tekening, rekenblad of 3D model — en het gebied: alles, de bewaarde fence, de selectie van nu, het hele blad of een bereik), Blad (formaat van A0 tot A5, Letter, Legal, Tabloid of eigen maten; staand of liggend; marge; passend of een vaste schaal; centreren of een eigen oorsprong; een bijschrift), Kleur en pennen (kleur, grijswaarden of monochroom; een wit of een donker blad; lichte kleuren donker afdrukken; de pentabel) en Lagen (per laag: zoals op het scherm, altijd of nooit). Rechts het voorbeeld: het blad precies zoals de PDF het krijgt, getekend door dezelfde code.

De pentabel. Een pentabel zegt hoe een kleur, een dikte of een stijl van het scherm op papier wordt: alles zwart, de laag Assen dun en gestreept, kleur 1 een dikke pen. Alle regels die passen gelden van boven naar onder, en een latere regel wint. Een pentabel hoort bij het bestand, dus meerdere configuraties delen ze. De lagenkeuze gaat over de zichtbaarheid van het scherm heen: een laag die u tijdens het tekenen nodig hebt maar die nooit naar de aannemer mag, zet u op Nooit.
Zonder bibliotheek. De PDF wordt door PANORAMIX zelf geschreven, met niets dan Java: lijnen en bogen als vectoren, tekst als omtrek, gekoppelde scans als beeld, en een rekenblad over zoveel bladen als het nodig heeft. Er is geen internetverbinding nodig. Druk de PDF op ware grootte af, dan klopt de schaal.
Waarvoor het dient. De omgekeerde weg van Plot: een tekening uit een PDF terug in een 2D-model. Een maattekening uit de handleiding van een machine, een plattegrond die als PDF binnenkwam, of een plot van PANORAMIX zelf — wat in de PDF een lijn is, wordt weer een lijn met haar kleur, dikte en streeppatroon; wat een cirkel was, wordt weer een cirkel met een middelpunt, een boog weer een boog; een maatcijfer wordt weer tekst die u kunt wijzigen. PANORAMIX leest de PDF zelf, met niets dan Java — ook een «beveiligde» PDF die zonder wachtwoord opent, zoals veel handleidingen. Bestand ▸ Importeren uit PDF… zet het paneel in een gebied en opent de bestandsdialoog; Bestand ▸ Openen… met een PDF doet hetzelfde.
Wat u ziet. In de kopbalk de bron — een PDF van schijf, of een PDF die in uw bestand opgenomen is —, de knoppen om te openen en op te nemen, de pijlen om te bladeren («116 / 124 · 114»: het 116e blad, met 114 als gedrukt paginanummer) en de knop Importeren. Links de keuzes: het document en de pagina, het gebied, het doel (een nieuw of een bestaand model, de schaal, het nulpunt), de lagen en wat er meekomt. In het midden de pagina's als miniaturen, rechts het voorbeeld op wit papier.

De fence. Sleep in het voorbeeld een rechthoek rond het deel dat u wilt — één aanzicht, een detail, de tekening zonder haar titelhoek. Knippen snijdt alles af op de rand, ook een boog; Binnen neemt alleen wat er helemaal in ligt; Overlappend alles wat ze raakt, heel. Een tekst wordt nooit doorgeknipt.
Importeren. Eén klik, en de pagina staat in het model — als één stap, die ⌘Z terugneemt. Een schaal van 1:20 brengt een tekening die op 1:20 geplot werd terug op ware grootte. Zwart wordt de tekenkleur (wit op het scherm, zwart op papier), elke tekst krijgt de breedte die hij in de PDF had, en de lagen van de PDF worden desgewenst lagen van PANORAMIX. Rasterbeelden en kleurverlopen komen niet mee; een gevuld vlak wordt zijn omtrek.

In uw bestand. Met Opnemen gaat een PDF in uw .pnx: hij reist mee en staat in de outliner onder Bijlagen, met een eigen menu om hem te openen, te hernoemen, uit te pakken of te verwijderen. Scripts, de AI-koppeling en Cleo kunnen hetzelfde: importeerPdf("plan.pdf", 3), of pdf_verkennen en pdf_importeren.

Script
Waarvoor het dient. PANORAMIX besturen met een programma in plaats van met de muis: honderd lijnen in een lus, een rekenblad vullen uit een berekening, lagen aanmaken en de actieve laag kiezen, een patroon dat u telkens opnieuw nodig hebt. Een script is gewone Java — de taal waarin PANORAMIX zelf geschreven is — en wordt vertaald door de compiler uit de JDK, zonder bibliotheek erbij. Dat vraagt een JDK 21 of nieuwer; op een kale JRE zegt het paneel dat, en staat uitvoeren uit.
Wat u ziet. In de kopbalk de keuzeknop met het script, knoppen om er een te maken, te kopiëren, te hernoemen en te verwijderen, ▶ Uitvoeren (⌘Enter) en ■ Stoppen, een menu Voorbeelden met tweeëntwintig kant-en-klare scripts en een knop naar de hulp. Daaronder het tekstvak met regelnummers en kleuren — sleutelwoorden, typen, tekst, getallen en commentaar elk in hun eigen kleur — en onderaan de console met wat het script zegt. Een vertaalfout krijgt een rood merkteken in de kantlijn; een klik op de melding zet de cursor op de regel.

Wat u ermee doet. Een script is een reeks opdrachten zonder klasse eromheen: model().lijn(0, 0, 100, 0) plaatst een lijn, rekenblad().zet("A1", 12.5) vult een cel, zetActieveLaag("Muren") kiest de actieve laag, zeg("klaar") schrijft in de console. Alles wat het script tekent, is één stap in de geschiedenis: ⌘Z neemt het hele script terug. Een script dat vastloopt of gestopt wordt, laat staan wat het al deed, zodat u ziet waar het misging. Scripts staan in uw bestand naast de modellen en de werkboeken en worden automatisch mee bewaard; in de outliner staan ze onder een eigen groep, met een dubbelklik naar het paneel en een rechtsklikmenu om te hernoemen, te kopiëren, te verwijderen en uit te voeren.

Elk gereedschap, met al zijn instellingen. Sinds versie 1.12 kan een script alles wat de strook van een gereedschap kan. gereedschap("Plaats tekst").zet("Lettertype", "osifont") zet een instelling zoals een klik in de strook — u ziet ze daar ook verschijnen — en start() neemt het gereedschap daarna ter hand. En een script plaatst en wijzigt met al de parameters van het gereedschap: een tekst met haar lettertype, hoogte en uitlijning (Tekstopmaak), een maat met haar eindstukken en decimalen (Maatopmaak), een arcering met haar hoek, tussenafstand of patroon (Arceeropmaak), een cel met haar schaal en attributen (Celopmaak), en afronden, afschuinen, trimmen, evenwijdig of een matrix met de waarden die u anders in de strook tikt. Het rekent met de code van het gereedschap zelf, zodat een script en de muis hetzelfde tekenen. Wat de tekening zelf bewaart — de teksthoogte, de tussenafstand van een arcering, de bibliotheek van Cel plaatsen — volgt een script ook; wat u in de strook kiest, is uw voorkeur en begint in een script bij de standaard. Een waarde die niet past, is een fout die zegt wat wel mag, en een script dat een instelling wijzigt, zet ze daarna met een momentopname terug zoals ze was.
Lichamen. Sinds versie 2.0 extrudeert een script ook. draadmodel().extrudeer(vorm, uitsparingen, hoogte) trekt een gesloten vorm met haar uitsparingen uit tot een lichaam, en extrudeer(vlakElement, hoogte) maakt een lichaam recht uit een vlakke tekening. Wat terugkomt is een Lichaam met inhoud(), oppervlakte() en zwaartepunt() — exact, uit de randen zelf. Het twaalfde voorbeeld, Een lichaam extruderen, toont het. Sinds versie 2.6 wentelt een script ook om: draadmodel().omwentel(vorm, uitsparingen, om, as, graden) wentelt een gesloten vorm met haar uitsparingen om de as door het punt om in de richting as, en omwentel(vlakElement, asLijn, graden) doet het recht uit een vlakke tekening, om een vlakke lijn. De hoek gaat van −360 tot en met 360; 360 is een volle omwenteling. Het dertiende voorbeeld, Een lichaam omwentelen, toont het. Sinds versie 2.15 bewerkt een script een lichaam ook, langs dezelfde rekenkern als de gereedschappen: snijUit, verenig, trekAf en doorsnede, en rondAf en schuinAf, met randen en rand om de randen van een lichaam te vinden. De voorbeelden Lichamen bewerken en Randen afronden tonen het. Sinds versie 2.28 maakt een script ook oppervlakken: vul, extrudeerOppervlak, omwentelOppervlak, neemVlakkenOver, naai, verdik, keerOm en haalUiteen op een 3D model doen wat de gereedschappen van de groep Oppervlakken doen; het twintigste voorbeeld, Oppervlakken, bouwt een kamer met een vloer en een lampenkap.
DXF. Sinds versie 2.12 leest en schrijft een script ook DXF, langs dezelfde weg als het menu. importeerDxf("plan.dxf") leest een bestand in een nieuw model, model().exporteerDxf("plan.dxf") schrijft het model weg, en Dxfopties draagt de keuzes van de twee vensters en een paar meer, bijvoorbeeld new Dxfopties().versie("2000"). Een relatief pad ligt naast de tekening, en een bestaand bestand wordt alleen vervangen met overschrijven(true). Het veertiende voorbeeld, DXF schrijven en lezen, toont het. Sinds versie 2.16 schrijft een script ook STL en OBJ: draadmodel().exporteerStl("plaat.stl") en exporteerObj(…), of exporteerStl(…) zonder 3D model voor wat het menu zou schrijven; het zeventiende voorbeeld, Exporteren naar STL en OBJ, toont het. Sinds versie 2.22 schrijft draadmodel().exporteerStep("flens.step") het 3D model exact als STEP, met wat het gekoppeld toont, en new Stepopties() kiest het protocol, de eenheid en de opbouw; het achttiende voorbeeld, Exporteren naar STEP, toont het. Sinds versie 2.27 leest importeerStep("flens.step") een STEP-bestand in een nieuw 3D model en draadmodel("Hal").importeerStep(…) in een bestaand, met de lichamen exact; document().stepInhoud(…) zegt eerst wat erin staat. Het negentiende voorbeeld, Importeren uit STEP, toont het. Sinds versie 3.0 schrijft draadmodel().exporteerGlb("hal.glb") een 3D model als glTF, en bouwt panorama("Werkplaats") een panorama voor de VR-bril op, met vormen, lichten en luisteraars die reageren op wat iemand in de bril doet; het eenentwintigste en het tweeëntwintigste voorbeeld, Een panorama voor de VR-bril en Luisteren naar de bril, tonen het (zie Panorama).
De API. De gids in de toepassing (Help ▸ Hulp bij scripts) heeft een hoofdstuk Scripts met elf lessen en de methodes in tabellen; de volledige beschrijving staat in het document PANORAMIX Scripts onder Help ▸ Documentatie.
Knoppenbalk
Waarvoor het dient. Een script dat u vaak gebruikt, hoort op een knop. Een knoppenbalk is een strook knoppen die elk een script van het bestand laten lopen, met één klik — zoals Uitvoeren in het rechtsklikmenu van de outliner, zonder dat het script eerst in een scriptpaneel moet staan. Sinds versie 3.10.
Wat u ziet. In de kopbalk links de keuzeknop met de groep knoppen die de balk toont, en rechts ⚙ Knoppen instellen… en ■ Stoppen. Daaronder de knoppen. Is het paneel breder dan hoog, dan liggen ze naast elkaar, in zoveel rijen als er plaats is; is het hoger dan breed, dan staan ze onder elkaar. Een scheiding tussen twee knoppen is in een balk een staand streepje en in een kolom een liggend. Wat niet past, zit achter een knop +N met een menu: een balk loopt nooit over. De knop van een script dat loopt, licht op — ook als het script elders gestart werd, in de outliner of door een AI — en ■ stopt het.

Groepen. De knoppen staan in groepen die bij het bestand horen: zoveel als u wilt, elk met een naam, haar knoppen en haar scheidingen in de volgorde die u kiest. Een paneel toont één groep, en een ander paneel kan een andere tonen: een smalle kolom met de knoppen voor de muren links van de tekening, en bovenaan een balk met wat u op het einde van de dag doet. Balk passend houden in het rechtsklikmenu maakt het paneel precies één rij hoog of één kolom breed, en houdt het zo, ook als het venster van maat verandert — tot u de rand zelf versleept.
Wat u ermee doet. Knoppen instellen… — rechts in de kopbalk, in het menu Script of in het rechtsklikmenu van een knop — opent een venster met links de groepen en rechts de knoppen van de gekozen groep. Een knop heeft een opschrift dat u zelf kiest, los van de naam van het script, een script en eventueel een tekstballon. Elke wijziging geldt meteen; er is alleen Sluiten. Een rechtsklik op een knop geeft de snelle weg: uitvoeren, het script tonen in het scriptpaneel, de knop wijzigen, een andere groep of schikking, een knop toevoegen of een scheiding erna.

Naar een ander bestand. De knoppengroepen gaan mee met Bestand ▸ Instellingen importeren…: wie in één bestand een goede knoppenbalk inrichtte, neemt de groepen over in een ander, samen met de scripts waar de knoppen naar wijzen — en de scripts die die op hun beurt oproepen. Een script dat er al staat met dezelfde naam, blijft zoals het is, tenzij u aanvinkt dat het vervangen mag; de bevestiging noemt dan welke scripts hun tekst verliezen. En een script kan zelf knoppen maken: knoppengroepOfNieuw("Muren").knop("Wand", "Een wand") zet een knop «Wand» voor het script «Een wand» in de groep «Muren». De les Knoppen voor uw scripts in de gids (Help ▸ Hulp bij scripts) loopt het stap voor stap door.
Markdown
Waarvoor het dient. Een tekst in Markdown opgemaakt lezen — en, als ze in uw bestand woont, ook schrijven. Het paneel kent drie soorten bronnen: een md-bestand uit het document (een notitie, een werfverslag, een materiaallijst: het staat in het PANORAMIX-bestand en wordt automatisch mee bewaard), een bestand van schijf (alleen lezen) en de meegeleverde documentatie (de handleiding en de beschrijvingen van het rekenblad, de rekenmachine en de scripts, en sinds versie 2.2 de licentie — de documenten die in het programma zelf zitten). Waarom een vel naast de tekening: een handleiding leest u náást het programma, en een werfverslag hoort naast het plan waarover het gaat.
Wat u ziet. In de kopbalk links de keuzeknop met het md-bestand (een tekst van schijf of uit de documentatie staat er tussen ‹ ›), knoppen om er een te maken, er een van schijf te openen, te kopiëren, te hernoemen en te verwijderen, dan de wissel Bewerken (alleen aan te zetten bij een md-bestand uit het document), In dit bestand opnemen (voor een tekst van schijf of uit de documentatie) en Bewaren als…, een menu Documentatie met de meegeleverde documenten op titel en een menu Inhoud met de koppen van de tekst (een lange tekst krijgt deelmenu's van dertig koppen), en rechts een zoekveld (Enter volgende, ⇧Enter vorige, Escape wist; de teller zegt «7 van 49») en het aantal regels. Zoeken en Inhoud werken op de opgemaakte tekst en staan in de bewerkstand uit. Daaronder de tekst, opgemaakt: koppen, lijsten met nummers en vinkjes, tabellen, codeblokken, aanhalingen, koppelingen. Een koppeling naar een kop springt in de tekst, een koppeling naar een ander meegeleverd document opent dat document (staat het er al, dan springt alleen het anker), een webadres gaat naar de browser. In een smal gebied wijkt eerst het zoekveld en daarna het aantal regels, zoals de melding in het scriptpaneel.

Wat u ermee doet. Zet de wissel Bewerken aan en het paneel wordt een redacteur: regelnummers, kleuren voor koppen, markeringstekens, code en koppelingen, en een band op de cursorregel. Enter neemt de lijstmarkering of de inspringing over, met een opgehoogd nummer; Tab springt vier spaties in; ⌘B maakt vet, ⌘I cursief, ⌘K een koppeling; ⌘Z neemt terug. Elke aanslag gaat meteen naar het bestand, zoals in het scriptpaneel: er is geen bewaarknop nodig, en een tweede markdownpaneel op hetzelfde md-bestand toont de tekst opgemaakt zodra u even stilhoudt (300 ms na de laatste aanslag). Zet u de wissel weer uit, dan ziet u uw tekst opgemaakt. Een tekst van schijf of uit de documentatie is niet te bewerken — neem haar eerst op in het bestand, dan is ze van u. Een bestand van schijf wordt als UTF-8 gelezen (anders als ISO-8859-1), tot 16 MB; wat geen tekst is, wordt geweigerd met de reden in de statusbalk, en er valt dan ook niets te bewaren. Md-bestanden staan in de outliner onder een eigen groep Markdown, met een dubbelklik naar het paneel en een rechtsklikmenu om te tonen, te bewerken, te hernoemen, te kopiëren, op schijf te bewaren en te verwijderen. Het eerste md-bestand maakt u met Nieuw md-bestand in de kopbalk, of in het rechtsklikmenu van de documentregel in de outliner: de groep Markdown staat er pas als er een is.


De documentatie. Het menu Documentatie in de kopbalk en Help ▸ Documentatie in de menubalk openen de meegeleverde documenten in het paneel: de handleiding en de beschrijvingen van het rekenblad, de rekenmachine en de scripts — zonder het programma te verlaten. Vanuit Help komt het document in het markdownpaneel waarin u het laatst werkte, anders in het eerste dat in beeld staat, en anders wordt het gebied onder de muis een markdownpaneel — nooit een scriptpaneel en nooit het laatste tekengebied; een document dat er al staat, blijft gewoon staan. De volledige beschrijving van het paneel staat in de handleiding, hoofdstuk 20.
Bibliotheek
Waarvoor het dient. Sinds versie 3.22 is het paneel Bibliotheek de centrale plaats voor standaardonderdelen en cellen. Het toont de map met bibliotheken uit Voorkeuren ▸ Bibliotheek — sinds 3.23 standaard de meegeleverde map, die met PANORAMIX meekomt: de normdelen van een tabellenboek en, sinds 3.25, de klemsystemen van RK Rose+Krieger, samen 100 bibliotheken. Elke submap is een rubriek, elk bestand een standaardonderdeel of een gewone celbibliotheek; bovenaan zoekt u op naam. De rubrieken: bouten en schroeven (zeskantbouten, pasbouten, cilinderkop- en verzonken schroeven, slot-, hamerkop-, T-gleuf- en vierkantbouten), tapeinden en stelschroeven, moeren (zeskant-, kroon-, gleuf-, rond-, buis- en lasmoeren), sluitringen en veerringen, pennen, klinknagels, borgringen en stelringen, warmgewalste profielen (U, I, IPE, IPB, T, L en Z), blank staafstaal en de klemsystemen. Elke bibliotheek draagt de maattabel uit het boek of de catalogus, met de standaardlengtes per maat; haar uitleg zegt waar de getallen vandaan komen.


Wat u ziet. Kiest u een standaardonderdeel, dan toont het paneel de norm en de omschrijving, de maten die de tabel kent, een voorbeeld en de keuzes: de nominale maat, de lengte (de standaardlengtes van die maat; een eigen lengte mag ook, en dan zegt de statusbalk het) en het aanzicht — zijaanzicht, bovenaanzicht of onderaanzicht, bij een klemstuk ook het vooraanzicht, en bij een profiel of een staaf de dwarsdoorsnede: de omtrek met afgeronde hoeken als één vorm, klaar om te arceren, met het plaatsingspunt in het zwaartepunt. Een moer en een profiel hebben geen lengte; een profiel heet zoals op een stuklijst, bijvoorbeeld «IPE 200 (dwarsdoorsnede)». Kiest u een cel uit een gewone celbibliotheek, dan ziet u haar voorbeeld. Sinds versie 3.29 houdt het paneel de keuzes en Plaatsen altijd helemaal in beeld: is het te klein voor alles, dan krimpt eerst het voorbeeld en schuift daarna de tekst erboven — een lange uitleg, bijvoorbeeld in een eigen bibliotheek, loopt niet meer over de keuzes.

Wat u ermee doet. Plaatsen — of een dubbelklik — start in het tekengebied Onderdeel plaatsen, met de keuzes van het paneel; elke klik zet een exemplaar. In de strook van het gereedschap staan dezelfde keuzes, met een Hoek en Interactief roteren erbij. Een onderdeel komt als gedeelde cel: alle exemplaren delen één inhoud, elk met zijn eigen plaats en hoek. Het is in millimeter getekend en past zich aan de eenheid van uw tekening aan; zijn lijnen komen op vier lagen — Zichtbare lijnen, Dunne lijnen, Verborgen lijnen en Hartlijnen —, die er bij het eerste onderdeel bij komen, of sinds 3.24 op de lagen die u in de voorkeuren kiest (hieronder). De cel draagt de naam van het onderdeel, bijvoorbeeld «DIN 912 M10x35 (zijaanzicht)».
In 3D. Sinds versie 3.26 plaatst u standaardonderdelen en cellen ook in een paneel 3D ontwerpen. Werkte u daar het laatst, dan zet Plaatsen het onderdeel als lichaam in het 3D model, op het punt dat u aanwijst — op een sleutelpunt van een ander lichaam staat het op zijn werkelijke hoogte, een bout op de rand van een gat. Het staat in de stand van het kompasvlak: met T van boven (een bout met de kop naar boven), met F naar u toe, met S naar rechts. Drukt u de letter van het vlak dat al gekozen is nog eens, dan keert het om — de bout van onder, een moer met haar steunvlak naar boven onder een plaat —, en nog eens zet het weer recht. Ook gewoon of gedeeld kiest u zoals in een tekening: honderd bouten zijn één inhoud. Elk meegeleverd onderdeel heeft een 3D-model, maatvast volgens zijn tabel, zonder schroefdraad; het vinkje Voorbeeld in 3D toont het in het paneel, en slepen draait het. Een celbibliotheek toont haar draadmodellen als 3D-cellen, na haar vlakke cellen. Een 3D-cel kiest u met één klik en verplaatst, kopieert, draait of spiegelt u als geheel; Uiteenhalen maakt er losse lichamen van.

Open en dicht. Links in de kopbalk staan sinds versie 3.24 + (Alles uitklappen) en − (Alles inklappen), zoals in de outliner. Welke mappen open en welke dicht staan — met die knoppen of met een klik op het pijltje van één map —, onthoudt PANORAMIX per map met bibliotheken, ook na het afsluiten: na een herstart staat de boom zoals u hem liet, en voor de meegeleverde map ook na een nieuwe versie. Een map die u nooit open- of dichtklapte, staat open, een celbibliotheek dicht. Een zoekopdracht klapt open wat past, zonder iets te veranderen aan wat onthouden is: wat u tijdens een zoekopdracht open- of dichtklapt, ook met + en −, onthoudt PANORAMIX niet.

Klemsystemen. Sinds versie 3.25 heeft de meegeleverde map een rubriek Klemsystemen met de klemstukken van RK Rose+Krieger, waarmee u kokers en buizen uit aluminium, roestvast staal of staal verbindt zonder te boren of te lassen. Sinds 3.28 staat er hun hele lijn quad®: 51 klemstukken voor ronde buizen en vierkante kokers van 30 tot 80 mm, in acht mappen zoals de catalogus ze indeelt — kruis-, hoek-, voet-, steek-, mof-, parallel-, flens- en scharnierklemstukken (lipklemstukken kent quad® niet, en een map verschijnt met haar eerste klemstuk). Elk klemstuk heeft een vooraanzicht, een zijaanzicht en een bovenaanzicht, en waar het iets anders toont ook een onderaanzicht — de uitleg in het paneel zegt waarvandaan elk kijkt —; in 3D is elk deel en elke klemschroef een eigen lichaam, en een scharnierklemstuk staat gestrekt. Het plaatsingspunt ligt op de as van de koker, in het midden van het klemstuk, of waar de assen van twee kokers elkaar kruisen: zet het op de as van een koker in uw tekening en het zit er juist rond. De cel heet zoals op een stuklijst, RK quad FKV 40 (vooraanzicht), en de maattabel volgt de catalogus: het type, het codenummer, de maten, de klemschroeven, de massa, en de houdkracht, het buig- en wringmoment en het aanhaalmoment van de klemschroeven. Waar de catalogus zichzelf tegenspreekt, is een maat verbeterd, en de uitleg in het paneel zegt wat er gedrukt stond.


Uw lagen voor standaardonderdelen. In Voorkeuren ▸ Bibliotheek kiest u sinds 3.24 voor de volle lijnen, de dunne lijnen, de verborgen lijnen en de aslijnen van een standaardonderdeel de laag in de tekening, de dikte, de kleur en de stijl — elk «Per laag» of een vaste waarde. Een laag die de tekening nog niet heeft, komt er bij het plaatsen bij met die eigenschappen; een vaste dikte, kleur of stijl krijgt de lijn ook zelf, zodat een rode aslijn rood is, ook op een laag die er al was. Meerdere soorten mogen op dezelfde laag: een nieuwe laag ziet er dan uit zoals de bovenste van die soorten in de tabel zegt, en wat «Per laag» is, volgt die ene laag. Standaard staat alles zoals voordien, en Standaardwaarden herstellen zet het terug. Het voorbeeld in het paneel tekent er al mee; wat al in een tekening staat, verandert niet.

Een eigen onderdeel. Een standaardonderdeel is een gewoon PANORAMIX-bestand: een werkboek Maten met de maattabel — de maat in de eerste kolom, de standaardlengtes in een kolom Lengtes — en een script dat het onderdeel tekent, in elk aanzicht. Zet u er een maat bij en bewaart u het, dan staat ze in het paneel; een nieuw onderdeel maakt u met een eigen tabel en een script dat van Onderdeel erft. De meegeleverde map hoort bij de versie: wilt u bibliotheken aanpassen of eigen toevoegen, kies dan in de voorkeuren een eigen map en zet er de meegeleverde in met Meegeleverde aanvullen — een bestaand bestand wordt nooit overschreven. Een script kan alles wat PANORAMIX kan: het paneel laat alleen de meegeleverde scripts vanzelf lopen — ook een ongewijzigde kopie in uw eigen map —, en vraagt voor elk ander eerst of het mag (Script laten lopen) — één keer, tot het script verandert. De handleiding (§2.18 en §5.55) en de scriptgids (§36) leggen het uit.

Rekenmachine
Waarvoor het dient. Een wetenschappelijke rekenmachine bij de hand tijdens het tekenen. Ze is nagebouwd naar de HP-42S RPN Scientific van Hewlett-Packard uit 1988: dezelfde zevenendertig toetsen op dezelfde plaats, hetzelfde schermpje met twee tekstregels en zes menulabels, dezelfde menuboom en dezelfde tweehonderdvierenzestig functies. Er is een meegeleverde werkruimte Rekenen met een tekengebied links en de rekenmachine in een kolom rechts.
Wat u ziet. Het toestel zelf, zo groot mogelijk in het gebied gepast, met zijn eigen verhouding. In de kopbalk staan alleen de vier dingen die u van buitenaf nodig hebt: een knop die het toestel wist (Memory Clear), een keuzeknop voor de uitlijning in de hoogte met de standen Boven, Midden en Onder, meteen daarnaast de knop Kopieer waarde, en rechts een klein label met de hoekmaat en de weergavevorm, bijvoorbeeld DEG · FIX 4 — die twee standen staan niet altijd op het schermpje zelf.

Wat u ermee doet. Rekenen in omgekeerde Poolse notatie: er is geen =-toets. U geeft eerst de getallen en dan de bewerking — 3 ENTER 4 + geeft 7. De oranje shift-toets links onderaan schakelt de oranje functies boven de toetsen in; de zes bovenste toetsen volgen het menu op de onderste schermregel. Wat het toestel onthoudt — de stapel, de geheugens, de standen — reist mee in de bewaarde indeling, dus na een herstart vindt u uw stapel terug.
Een uitkomst doorgeven. Kopieer waarde zet X op het klembord; het icoon wordt even een groen vinkje en de statusbalk zegt wat er gekopieerd is, bijvoorbeeld X naar het klembord: 0,75. Wat erop komt, is niet de schermtekst maar een vaste schrijfwijze die elk invulveld en het rekenblad meteen goed lezen: twaalf cijfers, precies wat SHOW toont (0,1 + 0,2 geeft 0,3), altijd met een decimale komma en zonder duizendtallen, en buiten 0,000001 tot 10¹⁵ in machtsvorm (1,5E-7). Een getal met precies drie decimalen krijgt er een nul bij — 1,2340 —, anders leest een rekenblad het als duizendtallen. Het toestel merkt er niets van: de stapel en een half getypt getal blijven staan. Een complex getal of een matrix gaat niet, met een melding waarom; een tekst in X gaat zoals ze is. De knop staat met opzet naast de uitlijning en niet naast het vuilbakje: één misklik mag het geheugen niet wissen. Het is een knop van de studio en geen toets van het toestel: ⌘C boven de rekenmachine kopieert X niet. De waarde plakt u daarna met het plakicoon naast een veld van de strook of het paneel, of in een cel van het rekenblad. In een smalle kolom wijkt eerst het label met de hoekmaat en de weergavevorm, zodat Kopieer waarde blijft staan tot een kolom van ongeveer 260 pixels; in een nog smallere kolom valt ook de knop weg.

Hulp
Waarvoor het dient. Leren werken met het kompas, het onderdeel waar in de tekenkamer alles op rust. Een handleiding leest u náást het programma; deze gids staat erin, zodat u leest terwijl u werkt. U opent haar via de typekeuze, via Help ▸ Hulp bij het kompas, of met de meegeleverde werkruimte Leren. Help ▸ Hulp bij scripts opent haar bij het hoofdstuk over de scripts.
Wat u ziet. Links een wegwijzer met een zoekveld en daaronder negen hoofdstukken met samen negenentwintig lessen, van Kennismaking over Modi en velden en Zacht en hard sturen tot Naslag, en sinds versie 1.10 een hoofdstuk Scripts. Rechts het leesvlak met de les in één kolom, die zich naar de breedte van het gebied plooit. In de kopbalk staan een schakelaar voor de wegwijzer, de knoppen vorige en volgende les, de knop Toon het mij en rechts een teller (3 / 25). De twintig platen zijn getekend met dezelfde kleuren als het echte tekenvlak, zodat u kleur voor kleur herkent wat u straks op het scherm ziet. Wordt het gebied smaller dan ongeveer 430 pixels, dan wijkt de wegwijzer vanzelf; de knoppen vorige en volgende blijven werken.
Wat u ermee doet. Lezen, en vooral: laten voordoen. Dertien lessen eindigen met de knop Toon het mij — samen goed voor veertien demonstraties, want de les over het draaien van het tekenvlak heeft er twee. Een klik erop maakt een tijdelijk model aan, zet er het decor in en speelt de handeling af in het echte tekengebied — geen nagebouwd kompas, maar het kompas zelf, met uw eigen instellingen. Tijdens het afspelen ziet u een ring om de gestuurde aanwijzer, de toetsen die zonet gedrukt zijn als kapjes ernaast, en onderaan een balk met de uitleg en de voortgang. Stoppen kan met de knop, met Escape, of met een klik of een wielbeweging in het tekengebied. Achteraf zet de gids uw model, uw beeld en uw kompasstand terug en verwijdert ze het tijdelijke model; uw eigen werk en uw ongedaan-geschiedenis blijven onaangeroerd.
Synchronisatie
Waarvoor het dient. Dezelfde bestanden op meer dan één computer, langs een server die u zelf hebt: de FTP-toegang van uw webhosting, bijvoorbeeld. Elke server koppelt een map op de server aan een werkmap op deze computer, map voor map en bestand voor bestand onder dezelfde namen. Er zijn twee handelingen: Ophalen kopieert van de server naar deze computer, Verzenden van deze computer naar de server. Wie Autodesk Vault kent, herkent Get Latest en Check In, maar zonder uitchecken en zonder kopieën die alleen te lezen zijn. Het paneel staat in de typekeuze onder Hulpmiddelen, en Bestand ▸ Synchronisatie… zet het in het gebied onder de muis.
Wat u ziet. In de kopbalk de keuze van de server, Ophalen en Verzenden, Vernieuwen (F5) en Servers…, en rechts hoe het met de verbinding staat, bijvoorbeeld Verbonden · onversleuteld. Daaronder links de boom met de mappen van beide kanten samen, met bovenaan de server en de map op de server, en rechts de lijst van de gekozen map, mappen eerst, met de kolommen Naam, Grootte, Versie, Op de server, Op deze computer en Toestand. Wat op deze computer staat, is vet; wat alleen op de server staat, gewoon — in de boom en in de lijst. Boven de lijst staan de twee paden, en een klik op het pad rechts toont die map in de Finder of de Verkenner. Onder de lijst zegt een strook van drie regels alles over het gekozen bestand: de versie op de server, met haar nummer, die op deze computer, en wanneer ze laatst gelijk waren; heeft het bestand vorige versies, dan staat er rechts 3 vorige versies. Helemaal onderaan telt een legende de tekens van de getoonde map en alles eronder. Tijdens een overdracht staat daar de voortgang, met Afbreken, en daarna een samenvatting, met Details… als er iets overgeslagen werd of mislukte.

Een eigen venster. Sinds versie 5.4 staat rechtsboven in elk venster, tussen het vlaggetje van de taal en Cijfers zonder Shift, het icoon Synchronisatie. Het opent dit paneel in een eigen venster, los van de indeling: ophalen en verzenden kan dus ook als het paneel nergens in een werkruimte staat. Het is hetzelfde paneel, met dezelfde kopbalk en dezelfde toetsen, maar zonder typekeuze en zonder gebiedsmenu. Het icoon licht op zolang het venster openstaat; de sluitknop verbergt het, en het icoon brengt het terug zoals het was. Het venster hoort bij deze computer en niet bij de tekening: zijn plaats en server onthoudt PANORAMIX zelf, en uw bestand verandert er niet door.

De tekens. Elk teken vergelijkt een bestand met wat deze computer onthield bij de laatste overdracht — het laatste Ophalen of Verzenden —, en niet de klok van de server met die van de computer. De vorm zegt de richting, de kleur hoe dringend het is: flets groen is niets te doen, blauw is er iets te doen, amber een conflict en rood een fout.
| Teken | Toestand | Wat het zegt |
|---|---|---|
| ✓ | Hetzelfde | aan beide kanten zoals bij de laatste overdracht |
| ↓ | Nieuwer op de server | op de server gewijzigd, hier niet; en Nieuw op de server: erbij gekomen sinds de map als geheel opgehaald werd |
| ↑ | Nieuwer op deze computer | hier gewijzigd, op de server niet |
| + | Alleen op deze computer | staat niet op de server |
| ⚠ | Op beide gewijzigd | aan beide kanten gewijzigd sinds de laatste overdracht |
| ⊗ | Naam past niet op deze computer | een naam die hier niet kan bestaan, of die botst met een andere: Plan.pnx en plan.pnx zijn op een Mac één bestand |
| geen | Alleen op de server | staat niet op deze computer; de naam is niet vet |
| geen | Niet te vergelijken | deze computer heeft er nog geen gegevens van, en de tijden zeggen niet welke versie de nieuwste is |
Een map draagt het dringendste teken van wat erin staat, tot in de diepste submap; ↕ zegt dat er iets op te halen én iets te verzenden is. Wat alleen op de server staat of niet te vergelijken is, telt daarbij niet mee. Een fletser teken wil zeggen dat de map nog niet helemaal bekeken is: boven de driehonderd mappen leest het paneel een map pas als u ze openklapt of kiest. Een map die niet gelezen kon worden, krijgt het rode teken, met de fout in de tooltip. Het paneel leest de server als het in beeld komt en bij Vernieuwen; wat op deze computer verandert, ziet het vanzelf: een tekening die u bewaart, krijgt binnen enkele seconden ↑.
Hoe het paneel weet wat gelijk is. Bij elk Ophalen en Verzenden onthoudt deze computer per bestand hoe het aan beide kanten was: de grootte, het tijdstip en een vingerafdruk van de inhoud. Elke kant wordt daarna alleen met zijn eigen vorige toestand vergeleken, zodat tijdzones en een server waarvan de klok afwijkt geen rol spelen. Een tekening die alleen opnieuw bewaard werd, zonder dat er iets aan veranderde, blijft Hetzelfde. Op een computer die een server voor het eerst ziet, is er nog niets onthouden: dan schat het paneel op de tijden, en de tooltip zegt dat erbij — geschat: deze computer heeft nog geen gegevens van een vorige overdracht. Inhoud vergelijken in het contextmenu maakt zo'n schatting zeker: het haalt de versie van de server in een tijdelijke map en vergelijkt ze met die hier, zonder iets aan de werkmap of aan de server te veranderen.
Ophalen en Verzenden. Beide werken op wat u in de lijst gekozen hebt, en anders op de getoonde map — met alles erin, tot in de diepste submap. De tooltip zegt telkens waarop: Ophalen: map «2026» en alles erin — van de server naar deze computer (de map synchroniseren). Een hele map synchroniseren is dus Ophalen op die map; ook de lege mappen van de server komen mee, zodat de structuur hier dezelfde is. Voor het begint, leest het paneel de server opnieuw: het werkt nooit op een oude lijst. Wat veilig is, gaat zonder vraag: Ophalen haalt wat alleen op de server staat en wat daar nieuwer is, Verzenden verzendt wat alleen hier staat en wat hier nieuwer is. Zou een handeling een versie vervangen die sinds de laatste overdracht gewijzigd is, of waarvan dat niet zeker is, dan stelt PANORAMIX eerst één vraag voor al die bestanden samen. Bestanden van dezelfde grootte vergelijkt het daarvoor op inhoud; zijn ze gelijk, dan vallen ze uit de vraag. Dezelfde handelingen staan in het contextmenu en in het menu Synchronisatie van de menubalk, met daar ook Werkmap tonen in Finder (onder Windows Werkmap tonen in Verkenner) en Verbinding verbreken.
De vraag. Het antwoord geldt voor de hele groep. Overslaan — de standaardknop, ook bij Escape — laat alles staan zoals het is. Toch vervangen vervangt. Beide houden, alleen bij Ophalen, zet de versie van de server ernaast, met haar datum in de naam: dak (server 5 okt 2026).pnx. Wie per bestand anders wil, slaat over en werkt daarna op losse bestanden.

Er gaat niets verloren. Wat Ophalen op deze computer vervangt, gaat eerst naar de prullenmand, ook bij een gewone ophaalbeurt; kent het systeem er geen, dan naar de map vervangen van PANORAMIX, naast servers.json. Wat Verzenden op de server vervangt, gaat sinds versie 3.3 eerst naar de historiek op de server, met een versienummer (zie Vorige versies hieronder). En het paneel verwijdert zelf nooit iets: Delete en Backspace doen er niets, en wat u aan de ene kant weggooit, blijft aan de andere kant staan. Wat hier weg is, haalt Ophalen terug; wat op de server weg is, zet Verzenden terug. Een bestand dat u hernoemt, staat na Verzenden dus twee keer op de server, onder de oude en de nieuwe naam. Wat zich in de prullenmand en in de historiek opstapelt, ruimt u zelf op — dat laatste met een ander FTP-programma.
Vorige versies. Een bestand dat voor het eerst op de server komt, is versie 1. Vervangt Verzenden het, dan gaat versie 1 naar de historiek en is wat u verzond versie 2, enzovoort — ook met Toch vervangen. De historiek is een verborgen map .panoramix-historiek onder de map op de server, met daaronder dezelfde mappen en het nummer in de naam: hal (versie 3).pnx. PANORAMIX hernoemt de versie op de server, zonder ze opnieuw over te brengen, en ruimt de historiek nooit op. Het nummer staat in de kolom Versie en in de strook onder de lijst; Versies… in het contextmenu en in het menu Synchronisatie, of een klik op 3 vorige versies in die strook, toont alle versies van één bestand, de nieuwste eerst, met haar datum en haar grootte; de versie die deze computer heeft, staat vet. Kies een vorige versie, en twee knoppen worden actief. Terugzetten maakt ze opnieuw de nieuwste, als een nieuwe versie met het volgende nummer, op de server en op deze computer: wat op de server stond, gaat naar de historiek, en staat er hier iets wat nog niet op de server staat, dan verzendt PANORAMIX dat eerst, zodat ook dat in de historiek komt. Kopie ophalen zet ze naast het bestand, als hal (versie 2).pnx, om te bekijken. Onder de lijst zegt een zin wat de knoppen zullen doen, met de nummers, en hoeveel plaats de vorige versies innemen; Sluiten is de standaardknop, ook bij Enter en Escape, en met het toetsenbord staan beide knoppen in het contextmenu van een rij (Shift+F10). Twee computers die tegelijk verzenden, overschrijven elkaars vorige versie niet: een versie krijgt haar nummer pas als PANORAMIX nagekeken heeft dat het de versie is die het verwachtte.

Openen. Een dubbelklik of Enter op een map in de lijst toont ze; op een bestand opent het — een tekening in PANORAMIX, een ander bestand met het programma van het systeem. Staat het bestand alleen of in een nieuwere versie op de server, dan haalt het paneel het eerst op. Hoort de tekening die open staat bij wat u ophaalt of verzendt, dan bewaart PANORAMIX ze eerst, zodat de laatste wijziging meetelt; vervangt Ophalen ze, dan opent het daarna de opgehaalde versie. En sluit u PANORAMIX af terwijl de open tekening in een werkmap ligt en sinds de laatste overdracht gewijzigd is, dan vraagt het of ze eerst verzonden moet worden: Verzenden en afsluiten, Afsluiten zonder verzenden of Annuleren.
Bestanden toevoegen. Bestand toevoegen… en Map toevoegen… in het contextmenu, of slepen uit de Finder of de Verkenner op een map in de boom of de lijst, kopiëren in de werkmap — nooit over een bestand dat er al staat. Daar staan ze met een +, en Verzenden zet ze op de server. Dat werkt ook zonder verbinding.
Een server instellen. Servers… opent de dialoog met links uw servers en rechts hun gegevens: een naam, het adres (bv. ftp.voorbeeld.be), de poort, de gebruiker en het wachtwoord, de map op de server (met Bladeren…) en de werkmap op deze computer (met Kiezen…; voorgesteld wordt ~/PANORAMIX-werk/ met de naam van de server erachter). De dialoog stelt voorlopig alleen gewone FTP in, en die verstuurt het wachtwoord en de bestanden onversleuteld: Bewaren gaat pas aan met het vinkje Ik weet dat gewone FTP het wachtwoord en de bestanden onversleuteld verstuurt. Met Onthouden op deze computer staat het wachtwoord verhuld in de voorkeuren van deze computer, niet versleuteld; zonder dat vinkje vraagt PANORAMIX het één keer per sessie. Verbinding testen probeert wat het paneel nodig heeft — de verbinding, de map, lijsten met tijden, of de tijden bewaard blijven bij verzenden, of overschrijven mag, of vorige versies in de historiek kunnen, en de klok van de server — en zegt het per regel. Weigert de server de namen van de historiek (een naam met spaties of haakjes), dan kan Verzenden een bestand dat er al staat niet vervangen. Bestaat de map op de server nog niet, dan maakt PANORAMIX ze — met Aanmaken in de banier boven het paneel, of bij het eerste Verzenden — en zet het er een .htaccess in die webbezoekers buiten houdt; dat doet het vinkje Een map die PANORAMIX op de server maakt, afschermen voor webbezoekers (.htaccess), dat standaard aan staat. Een map die er al is, wordt nooit aangeraakt. De werkmap mag niet de thuismap zelf zijn, niet de bovenste map van een schijf, en niet in of rond die van een andere server liggen; in Dropbox, iCloud of OneDrive zet u ze liever niet, want twee synchronisaties op dezelfde bestanden verwarren elkaar.

Waar het staat. De servers staan in geen enkele tekening, maar in het bestand servers.json van PANORAMIX op deze computer — op een Mac in ~/Library/Application Support/PANORAMIX/ftp, onder Windows in %LOCALAPPDATA%\PANORAMIX\ftp —, zonder wachtwoord. Elke computer heeft dus zijn eigen lijst: u stelt de server op elke computer in, met de werkmap waar ze daar hoort, of u kopieert dat bestand. Wat deze computer bij de laatste overdracht onthield, staat ernaast, per server.
Van 2.4 naar 2.5. De synchronisatie van 2.3 en 2.4 — regels in het bestand, commits en versies als zip op de server — bestaat niet meer. Een bestand met zulke regels opent gewoon; de regels vallen weg bij de volgende keer bewaren. Om verder te werken kiest u als werkmap de map waarin uw bestanden al staan en op de server een nieuwe, lege map, en verzendt u één keer. De oude map met de zip-versies op de server ruimt u zelf op.
Wat het niet doet. Een versleutelde verbinding is in de dialoog (nog) niet in te stellen. Het paneel voegt geen twee versies van één bestand samen: bij Op beide gewijzigd kiest u, of houdt u ze allebei. De historiek onthoudt per versie het nummer, de datum en de grootte, niet wie ze verzond, en ze groeit tot u ze zelf opruimt — op een hosting met een quotum telt ze mee. Werk op elke computer met 3.3 of nieuwer: een oudere PANORAMIX vervangt een bestand zonder het te bewaren. En het haalt en verzendt niets uit zichzelf, bij het starten noch bij het afsluiten — op de vraag over de open tekening na.
De volledige beschrijving staat in de handleiding, hoofdstuk 21, onder Help ▸ Documentatie in de toepassing.
Claude
Waarvoor het dient. Claude, de AI van Anthropic, laten werken in het document dat open staat. Het paneel start Claude Code — de versie van Claude voor de terminal, met uw eigen aanmelding — en koppelt het langs de AI-koppeling aan deze PANORAMIX. Claude tekent en bouwt dan met dezelfde gereedschappen en de ingebouwde scripting die u ook hebt, en kijkt zijn werk na met beelden van het model: wat het tekent, verschijnt meteen, en elke stap is met ⌘Z terug te nemen. Claude Code moet geïnstalleerd zijn en één keer aangemeld (in een terminal claude tikken); staat de AI-koppeling uit, dan zet het paneel ze aan.
Wat u ziet. In de kopbalk het gesprek — een document kan er meer hebben — en de weergaven Gesprek en Gebruik. Bovenaan de meters: het model, de inspanning en de toestemming (een klik kiest), hoe vol de context van het gesprek is, hoeveel van de sessie- en weeklimieten van uw abonnement al gebruikt is, en de tokens en de kost van het gesprek. Daaronder de tijdlijn: per vraag een kaart, en de kaart van Claude met wat het schreef, de gereedschappen die het opriep (klik voor invoer en resultaat) en de beelden die het bekeek (klik om te vergroten).

Wat u ermee doet. Onderaan schrijft u wat Claude moet doen; ⌘↩ verstuurt. Een tekening, pdf of beeld geeft u mee met Bijlage… of door ze in het vak te slepen. Stoppen stopt het antwoord dat loopt. Wil Claude iets buiten PANORAMIX doen — een bevel uitvoeren, een bestand schrijven — dan vraagt het toestemming: Toestaan, Altijd in dit gesprek of Weigeren. Na een antwoord stelt u een vervolgvraag in hetzelfde gesprek.
Het gesprek hoort bij het document. Het wordt in het .pnx-bestand bewaard, met de sessie van Claude Code erbij. Opent u het document later, of op een andere computer, dan bouwt een vervolgvraag verder op wat er gezegd en gedaan werd. In de terminal verder… zet hetzelfde gesprek voort in een echte terminal; het paneel neemt daarna over wat er daar gebeurde.
Studio
Waarvoor het dient. Een 3D model renderen tot een fotorealistisch beeld. Een scène is een 3D model bekeken door een camera, belicht door een zon, lampen en een lucht, met de instellingen waarmee ze gerenderd wordt; de materialen — mat, kunststof en lak, metaal, glas en lichtgevend — maken van een lichaam goud, glas of rode lak. Het rekenwerk doet een spectrale render-engine in de lijn van pbrt-v4, die in PANORAMIX zelf zit: op een Mac en op een NVIDIA DGX Spark op de grafische kaart, elders op de processor. Alles staat in het tekeningbestand, het beeld ook. Het paneel staat in de typekeuze onder Renderen.
Wat u ziet. In de kopbalk de keuze van de actieve scène, een knop voor een nieuwe scène, een menu met Kopiëren, Hernoemen… en Verwijderen, de knop Render — tijdens een render Stop — en rechts hoe ver de render is. Links een smalle balk met zeven tabs, elk met een icoon: Render (het beeld, met de belichting, passend of ware grootte en bewaren als PNG), Instellingen (beeldmaat, monsters, ruis, rekenkern en belichting), Scène (de scènes van het document, elk met haar laatste beeld), Camera (standpunt, doel, beeldhoek en brandpunt), Lichten (de zon, lampen, spots en vlaklichten, elk met het icoon van zijn soort), Omgeving (de lucht en het grondvlak) en Materialen. Bovenaan zegt een kruimelregel wat de tab bewerkt: Atelier / Camera, Atelier / Spot.

Wat u ermee doet. Een nieuwe scène kijkt door de camera van uw 3D-aanzicht, met een zon en een lucht. Render maakt er een beeld van, en het paneel springt daarvoor naar zijn tab Render. Te donker of te licht? De belichting werkt achteraf, zonder opnieuw te renderen. In de tab Materialen kiest u onder Nieuw materiaal een van eenentwintig sjablonen — goud, koper, een autolak, helder en groen glas, een ruit, matglas, melkglas, water … — en sleept het op een lichaam in het 3D-aanzicht (het lichaam licht op; boven de selectie krijgt de hele selectie het) of op een laag. De sectie Toewijzing toont wat de selectie draagt, elke laag met haar materiaal in een keuzelijst, en de lichamen die het materiaal dragen, om ze aan te wijzen of los te maken. Elk materiaal heeft een gerenderd voorbeeld: een bol op een dambord. Glas krijgt een kleur en een transparantie, metaal een laklaag, een textuur een draaiing. Twee gereedschappen in de werkbalk van 3D ontwerpen — Camera plaatsen en Lichtbron plaatsen — zetten een camera en lampen met de muis of het kompas, en de outliner toont de scènes met hun camera en lichten, met een oog en een lamp.




Gekoppelde gegevens, vuurvliegjes en de orthografische camera. Een lichaam uit een gekoppeld bestand draagt het materiaal van de laag die hier dezelfde naam heeft als zijn laag daar — op naam, zoals Samenvoegen de lagen zou koppelen —, ook in cellen en in geneste koppelingen. De sectie Toewijzing telt de gekoppelde lichamen per laag mee, en de laagnamen die hier nog geen laag hebben, staan onder Uit gekoppelde gegevens: een materiaal kiezen maakt die laag, met de kleur van de bron. Tegen vuurvliegjes, losse felle beeldpunten op glanzende materialen, heeft elke scène een plafond (tab Instellingen, sectie Kwaliteit): Normaal — acht keer de helderheid van een wit vlak op het doel van de camera — voor een nieuwe scène, of Ruim, Streng, een eigen factor of Uit, en apart Glanzende kaatsingen verzachten. Een bestaande scène blijft Uit en rendert zoals vroeger. Een orthografische camera rendert, zoals een perspectiefcamera, op de grafische kaart; wat de kaart niet aankan, rendert op de processor, en de melding zegt vanaf de start waarom.


De volledige beschrijving staat in de handleiding, hoofdstuk 23, onder Help ▸ Documentatie in de toepassing.
Beeldbewerking
Waarvoor het dient. Afbeeldingen bewerken zoals in een beeldbewerker — een render uit de studio, een foto, een scan, een Photoshop-bestand of een RAW van een fototoestel — en er een collage van maken: een doek met lagen en groepen, waarop u afbeeldingen schikt, aanpast, vrijstelt, beschildert, van een rand of slagschaduw voorziet en van tekst voorziet. Elke aanpassing — helderheid/contrast, niveaus, curven, belichting, kleurtoon/verzadiging, een witte achtergrond die transparant wordt, een filter, een penseelstreek — blijft een stap die u later nog wijzigt, uitzet of verwijdert: de pixels van een afbeelding veranderen nooit. Het paneel staat in de typekeuze onder Beeldbewerking, sinds versie 4.13; versie 5.0 bracht penselen, filters, groepen, maskers die u apart bewerkt, Photoshop, RAW en drukwerk in CMYK.
Wat u ziet. In de kopbalk de keuze van de compositie (een document kan er meer hebben), knoppen voor een nieuwe compositie, een afbeelding inlezen, een afbeelding uit het document plaatsen en exporteren, en de zoom. Links de gereedschappen, elk met een letter: Verplaatsen en vervormen (V), de selecties Rechthoek (M), Ellips (E), Lasso (L) en Toverstaf (W), Penseel (B), Gum (G), Kloonstempel (S), Kleur naar transparant (Y), Afbeelding plaatsen (K), Tekst (T), Pipet (I), Hand (H) en Zoom (Z). In het midden het doek, met boven de opties van het gereedschap en onder de kleurenstrip. Rechts de lagen — een boom, met de groepen open of dicht — en de eigenschappen van de gekozen laag in vijf verticale tabs: Laag, Inhoud, Stappen, Effecten en Masker. De scheidingslijn tussen het doek en de lagen schuift u opzij; PANORAMIX onthoudt de breedte.

Ingebed of gekoppeld. Een afbeelding die u inleest — of op het doek laat vallen — gaat ingebed byte voor byte mee in het .pnx, of blijft gekoppeld op schijf; dan bewaart het document een klein voorbeeld, en volgt de compositie het bestand. Een render komt met Render van de studio als laag er in één handeling bij, een afbeelding van het klembord met Plakken als laag.
Lagen, stijlen en selecties. Elke laag heeft een dekking en een mengmodus; een laag verschuift, verschaalt, draait en vervormt u met de grepen op het doek, en dat rekent telkens opnieuw uit de bron. Een laagstijl — een rand in een dikte en een kleur, een slagschaduw, een gloed, een reliëf — volgt de vorm van de laag, ook die van een tekst. Een selectie vult u met de voorgrondkleur (een nieuw vlak waarvan kleur en vorm te wijzigen blijven), of maakt er een masker van: zo stelt u een voorwerp vrij met de toverstaf.

Penselen, filters en groepen. Penseel, Gum en Kloonstempel schilderen op een laag of op een nieuwe lege laag; elke streek is een stap waarvan u achteraf nog de kleur, de grootte, de hardheid en de dekking wijzigt. De filters — vervagen, verscherpen, ruis verminderen en ruis toevoegen — werken als stap op een laag of als aanpassingslaag op alles eronder. Lagen sleept u in en uit een groep (⌘G groepeert, ⌘⇧G degroepeert); een groep heeft haar eigen dekking, mengmodus, masker en laagstijl, is doorlatend of afgezonderd, en verplaatst, draait en verschaalt u als geheel.
Een masker apart bewerken. In de tab Masker breidt u het zichtbare gebied uit of krimpt u het in — een vrijgesteld voorwerp iets ruimer, zodat er geen rand van de achtergrond meer langs loopt —, schildert u op het masker (zwart verbergt, wit maakt zichtbaar), zet u een gebied erbij of eraf, of maakt u er weer een selectie van. Het masker kan rood over het beeld getoond worden.

Photoshop, RAW en drukwerk. Een PSD of PSB leest u als één beeld of met zijn lagen en groepen, en een compositie schrijft u weg als PSD, met haar lagen. Een DNG wordt echt ontwikkeld — witbalans en belichting blijven te wijzigen —; van de andere RAW-formaten toont PANORAMIX het camerabeeld. Het kleurprofiel van een beeld wordt gevolgd, CMYK-beelden worden gelezen, en voor drukwerk exporteert u naar TIFF of PDF in CMYK met het profiel van uw drukker. Met Afbeelding plaatsen (K) zet u een afbeelding die al in het document staat er nog eens in, zonder iets te verdubbelen; in de outliner zet u een afbeelding rechtstreeks in de bijlagen.
De kleurenstrip. Een rij stalen zoals in CorelDRAW: een klik geeft de voorgrondkleur — en de kleur van een gekozen vlak of tekst —, de rechterknop de achtergrondkleur en de kleur van een rand. Paletten maakt u zelf, en leest of bewaart u als GIMP-palet (.gpl).
Exporteren en groot werk. Naar PNG (verliesloos, met transparantie, ook in 16 bit), JPEG, TIFF (ook 16 bit, grijs of CMYK), PDF (op de maat van het doek of op een papierformaat, ook in CMYK) of Photoshop. Het paneel rekent in tegels en houdt van een groot beeld alleen in het geheugen wat het toont: een render van 150 megapixel wordt gewoon bewerkt. Scripts, de AI-koppeling en Cleo kunnen alles wat het paneel kan.
De volledige beschrijving staat in de handleiding, hoofdstuk 26, onder Help ▸ Documentatie in de toepassing.
Panorama
Waarvoor het dient. Een ontwerp beleven in een VR/XR-bril, op ware grootte of als maquette op een tafel: in een Meta Quest 3 met haar eigen browser, in een Varjo XR-4 aan een werkstation met Chrome, of in elke andere bril met een browser die WebXR kent. Een panorama zegt welke 3D modellen de bril toont — met hun gekoppelde gegevens —, waar de kijker begint, de lucht en de grond, hoe men zich verplaatst en hoe zwaar het beeld mag zijn. PANORAMIX is daarvoor zelf een kleine webserver in uw netwerk, met een eigen certificaat en een toegangscode: de bril opent een adres en krijgt de pagina, three.js en de 3D modellen van PANORAMIX, zonder internet. De panorama's staan in het tekeningbestand. Het paneel staat in de typekeuze onder Renderen, sinds versie 3.0.
Wat u ziet. In de kopbalk de keuze van het actieve panorama, een knop Nieuw panorama, een menu om het te hernoemen, te kopiëren, op te bouwen met zijn script of te verwijderen, de knop Starten — als de server draait Stoppen —, een pil met de toestand en rechts een knop om het adres te kopiëren. Links een smalle balk met zes tabs, elk met een icoon: Bril (de brillen als kaarten, de gesimuleerde bril met een lens per oog, de adressen, de toegangscode en een QR-code), Scène (de 3D modellen, de vormen en lichten van een script, het startpunt, de wereld en het opbouwscript), Kwaliteit (Zuinig, Standaard, Hoog, Maximaal of Automatisch per bril, en hoe zwaar elk 3D model weegt), Navigatie (wijzen en springen, de duimstick, draaien, vliegen, de maquette, aanwijzen, meten en zittend gebruik), Server (de poorten, het netwerk, de toegangscode en het certificaat) en Gebeurtenissen (de verbonden brillen, de luisteraars van scripts en het logboek). Bovenaan zegt een kruimelregel wat de tab toont: Werkplaats / Meta Quest 3.

Wat u ermee doet. Nieuw panorama neemt het 3D model van uw 3D-aanzicht. Starten zet de server aan; de eerste keer vraagt de firewall misschien of Java verbindingen mag aanvaarden — kies Toestaan. Typ daarna het adres uit de tab Bril in de bril, aanvaard één keer het certificaat, geef de toegangscode, en kies Betreden in VR. Wat u daarna in het 3D model wijzigt, staat na een ogenblik ook in de bril. Zolang de server draait, staat rechtsboven in het venster de pil Panorama · n verbonden; een klik erop opent het menu Panorama, dat ook in de menubalk staat zolang er een paneel Panorama open is. In de outliner staat de groep Panorama's. Elke wijziging in het paneel neemt u met ⌘Z terug. Een script bouwt een panorama ook op, met vormen en lichten, en luistert naar wat er in de bril gebeurt; een AI doet het over de AI-koppeling. Hoe het stap voor stap gaat, ook met een Varjo XR-4 en Chrome, staat op de hulppagina Panorama.